SPIS TRE˜CI ROZDZIAœ 1. ZACZYNAMY ! WPROWADZENIE............................ WœCZENIE PORTFOLIO..................... WEWNTRZNY RAM DYSK..................... ZBIORY CONFIG.SYS I AUTOEXEC.BAT........ RESETOWANIE PORTFOLIO................... KLAWIATURA PORTFOLIO.................... Klawisz /|\........................ Klawisz [FN]....................... Klawisz LOCK....................... Klawisze ruchu kursora............. Klawiatura numeryczna.............. KARTY PAMICI........................... MENU PROGRAM£W WEWNTRZNYCH............. WYœCZANIE PORTFOLIO.................... TRWAœO˜• BATERII........................ Komunikat o roz’adowaniu baterii... Wymiana baterii.................... KORZYSTANIE Z DOS....................... Dyski.............................. Nazwy plik¢w....................... ROZDZIAœ 2. SYSTEM OPERACYJNY WPROWADZENIE............................ U”YTKOWANIE KART PAMICI................ ZNAKI GRUPOWE........................... KATALOGI................................ Katalog bie§†cy................... ˜CIERZKI................................ KLAWISZE FUNKCYJNE...................... INNE ZNAKI KONTROLNE.................... POLECENIA SYSTEMU DOS I TRYBU WSADOWEGO. POLECENIA TRYBU WSADOWEGO............... POLECENIA DOS........................... APP................................ BREAK.............................. CD................................. CHKDSK............................. CLS................................ COPY............................... DATE............................... DEL................................ DIR................................ DO................................. ECHO............................... ERRORLEVEL......................... EXIST.............................. FDISK.............................. FOR................................ FORMAT............................. GOTO............................... HELP............................... IF................................. LABEL.............................. MD................................. OFF................................ PATH............................... PAUSE.............................. PROMPT............................. RD................................. REM................................ REN................................ RUN................................ SET................................ SHIFT.............................. TIME............................... TYPE............................... VER................................ VERIFY............................. VOL................................ URZDZENIA (DEVICES).................... PLIKI WSADOWE........................... IF, NOT i EXIST.................... PAUSE.............................. Zmienne parametry plik¢w wsadowych SHIFT.............................. ECHO i @ECHO....................... REM................................ ERRORLEVEL......................... U§ycie zmiennych žrodowiska........ Wywo’anie pliku wsadowego z wn‘trza innego pliku............... PRZEœCZANIE WYJ˜CIA DLA POLECE„........ Prze’†czanie wyjžcia do plik¢w..... Prze’†czanie wyjžcia do urz†dze¤... PRZEœCZANIE WEJ˜CIA DLA POLECE„........ ROZDZIAœ 3. U”YTKOWANIE WEWNTRZNYCH PROGRAM£W PORTFOLIO WPROWADZENIE............................ URUCHAMIANIE PROGRAM£W WEWNTRZNYCH..... KORZYSTANIE Z SYSTEMU OKIEN............. Wyb¢r opcji z menu................. Menu wielopoziomowe................ Okienka dialogowe.................. Komunikaty o b’‘dach............... FORMAT EKRANU........................... KLAWISZE FUNKCYJNE I KONTROLNE.......... PROGRAMY WEWNTRZNE PORTFOLIO........... Address book (ksi†§ka adresowa).... Calculator (kalkulator)............ Program Diary (notatnik)........... Editor (edytor tekst¢w)............ Setup.............................. Worksheet (arkusz kalkulacyjny).... CECHY WSP£LNE PROGRAM£W WEWNTRZNYCH.... Obs’uga plik¢w..................... Program CLIPBOARD.................. Korzystanie z programu Clipboard... Odtwarzanie danych wykasowanych.... ROZDZIAœ 4. PROGRAM WEWNTRZNY ADDRESS BOOK WPROWADZENIE............................ URUCHOMIENIE PROGRAMU ADDRESS BOOK...... KORZYSTANIE Z PROGRAMU ADDRESS BOOK..... TRYBY PRACY PROGRAMU ADDRESS BOOK....... Tryb liniowy....................... Tryb stronicowy.................... Do’†czanie nowych pozycji............... Usuwanie pozycji........................ Automatyczne wybieranie numer¢w......... Klawisze funkcyjne...................... MENU Gœ£WNE PROGRAMU ADDRESS BOOK....... Drzewo polece¤.......................... Files: New, Load, Save as, Merge, Print...................... Menu Files: Write Selected......... Search.................................. Menu Cards.............................. Insert............................. Erase.............................. Select.................................. Dial Prefix............................. Opcja Dial.............................. Edit............................... Formaty numer¢w telefonicznych..... Opcja Help.............................. ROZDZIAœ 5. PROGRAM CALCULATOR WPROWADZENIE............................ URUCHOMIENIE PROGRAMU CALCULATOR........ KORZYSTANIE Z PROGRAMU.................. Edycja oblicze¤......................... Klawisze funkcyjne...................... Operatory arytmetyczne.................. Pot‘gowanie............................. Pierwiastek............................. Silnia.................................. Zmiana znaku............................ PROCENTY................................. Zwi‘kszanie liczby o dany procent........ Zmniejszanie o dany procent.............. Obliczanie "mark up".................... Obliczanie "mark down".................. MENU Gœ£WNE PROGRAMU CALCULATOR......... Struktura menu g’¢wnego................. Menu memories........................... Plus.................................... Minus................................... Recall.................................. Clear................................... Show contents........................... Deafault................................ MENU DISPLAY............................ MENU FORMAT............................. Opcja Breakdown......................... Opcja Printer........................... Opcja Help.............................. ROZDZIAœ 6. PROGRAM DIARY WPROWADZENIE............................ URUCHOMIENIE PROGRAMU DIARY............. KORZYSTANIE Z PROGRAMU.................. Tryb pracy kal‘darza.................... Tryb pracy notatnika.................... Wprowadzanie notatek.................... Edycja notatek.......................... Kasowanie notatek....................... ALARMY.................................. KLAWISZE FUNKCYJNE...................... MENU Gœ£WNE PROGRAMU DIARY.............. Struktura menu g’¢wnego................. Opcja Files: New, Load, Save as, Merge, Print..................... Opcja menu g’¢wnego: Search............. Opcja menu g’¢wnego: Move............... Przenoszenie notatek.................... Przemieszczanie nag’¢wk¢w dnia.......... Menu Repeat............................. Opcja Alarm............................. Ustawianie Alarmu.................. Wy’†czanie Alarmu.................. Alarmy wielokrotne................. Opcja Help.............................. ROZDZIAœ 7. PROGRAM TEXT EDITOR WPROWADZENIE............................ URUCHAMIANIE PROGRAMU EDITOR............ KORZYSTANIE Z PROGRAMU.................. Tryby pracy Insert i Overtype........... Przemieszczanie kursora................. KASOWANIE TEKSTU........................ Klawisze funkcyjne i inne............... MENU Gœ£WNE PROGRAMU EDITOR............. STRUKTURA MENU Gœ£WNEGO................. Opcja Files: New, Load, Save as, Merge, Print..................... Opcja Search............................ Serarch................................. Replace................................. Goto.................................... Opcja Right Margin...................... Opcja Word Warp......................... Opcja Help.............................. ROZDZIAœ 8. PROGRAM SETUP WPROWADZENIE............................ URUCHMIENIE PROGRAMU SETUP.............. KORZYSTANIE Z PROGRAMU.................. Opcia menu g’¢wnego: Display............ Tryby pracy ekranu: External i Internal. Refresh................................. Normal.................................. Timed................................... Keys.................................... Both.................................... Speed................................... Opcja menu g’¢wnego: Sounds............. Key Click............................... Alarms.................................. Buzzer.................................. Mute Toogle............................. Opcja menu g’¢wnego: Applications....... Clipboard Save.......................... Undelete Save........................... Language................................ Keyboard................................ Opcja menu g’¢wnego: Pinter............. Destination............................. Lines per page.......................... Setup code.............................. End of line............................. Margins................................. Opcja menu g’¢wnego: RS-232 port........ Opcja menu g’¢wnego: File Transfer...... ROZDZIAœ 9. PROGRAM WORKSHEET WPROWADZENIE............................ URUCHAMIANIE PROGRAMU................... KOM£RKI ARKUSZA......................... Wprowadzanie danych..................... Wprowadzanie tekst¢w.................... Liczby i Formu’y........................ Kasowanie danych........................ Edycja danych........................... Adresy kom¢rek.......................... Wzgl‘dne adresy kom¢rek................. Absolutne adresy kom¢rek................ Mieszane adresy kom¢rek................. Poruszanie si‘ po arkuszu............... Klawisze funkcyjne...................... Wskazania rekursywne.................... MENU Gœ£WNE PROGRAMU WORKSHEET.......... Struktura Menu G’¢wnego................. Opcja Files: New, Load, Save as , Print. Menu Worksheet.......................... Recalc.................................. Titles.................................. Insert.................................. Delete.................................. Window.................................. Erase................................... Menu Range.............................. Copy.................................... Erase................................... Width................................... Format.................................. Opcja Goto.............................. Menu Defaults........................... Decimal Point........................... Text Algin.............................. Column With............................. Autoload................................ Format.................................. Currency................................ HELP.................................... FUNKCJE PROGRAMU WORKSHEET.............. Opis argument¢w funkcji................. FUNKCJE PROGRAMU WORKSHEET.............. DODATEK A. FORMATY PLIK£W PORTFOLIO..... DODATEK B. PROGRAM WORKSHEET............ DODATEK C. DOS PORTFOLIO................ DODATEK D. KOMUNIKATY O BœDACH......... Rozdzia’ 1 Z A C Z Y N A M Y Wprowadzenie Ostro§nie rozpakuj Atari Portfolio i sprawd¦, czy w komplecie znajduj† si‘: - Atari Portfolio - Ksi†§ka "The Portfolio Owner's Manual" - Karta gwarancyjna Atari Portfolio zasilany jest trzema bateriami typu AA (lub LR6, HP7, R6, R6B, R6S, UM3, Mignon i MN 1500). Zalecane jest u§ywanie baterii alkalicznych. Aby w’o§y baterie nale§y z’o§one Portfolio po’o§y na p’askiej powierzchni. Nast‘pnie zdj† pokryw‘ baterii i w’o§y trzy baterie jak na rysunku: Teraz trzeba w’o§y pokryw‘ baterii na swoje miejsce. Aby otworzy Portfolio nale§y przesun† w prawo zatrzask, kt¢ry znajduje si‘ na przedniej kraw‘dzi komputera. Kiedy Portfolio jest otwarty, ekran komputera znajduje si‘ nad klawiatur†. Ekran typu super-twist LCD 8x40 wyžwietla osiem linii po czterdziežci znak¢w ka§da. Ekran mo§e r¢wnie§ pracowa jako okno o wymiarach 8x40 znak¢w na’o§one na standardowy ekran komputera PC, kt¢ry wyžwietla 25 linii po 80 znak¢w (tj. 25x80) Pozwala to na przesuwanie ekranu Portfolio - okna po ca’ym wi‘kszym ekranie komputera PC. Szczeg¢’y tego typu pracy s† opisane w rozdziale 8. WœCZENIE PORTFOLIO Pierwsze w’o§enie baterii do Portfolio w’†cza komputer. P¢¦niej aby w’†czy Portfolio wystarczy nacisn† dowolny klawisz klawiatury. Pierwsze w’†czenie Portfolio (tzw. zimny start) powoduje wyprowadzenie na ekran napis¢w: Copyright (c) 1989 DIP Dystrybuted Inforamation Procesing Ltd. Surrey Research Park, Guildford, England All Rights Reseerwed Tous droits reserwes Alle Rechte vorbehalten BIOS: X.XXX Operating System: X.XXX Nacižnij dowolny klawisz i wybierz typ klawiatury Portfolio -angielski, francuski lub niemiecki: Keyboard - Clavier - Tastatur Type [E] for English (QWERTY) Tape [F] pour Francais (AZERTY) Drucken [D] fur Deutsch (QWERTZ) Nacižnij [E], [F] lub [D] w zale§nožci od rodzaju opisu klawiatury w twoim Portfolio. Nast‘pnie komputer zapyta o dat‘ i czas. Date: Tue 1-01-1980 New date (mm-dd-yy) wpisz aktualn† dat‘ (miesi†c-dzie¤-rok) i nacižnij klawisz RETURN, oznaczany dalej jako [RTN] (na klawiaturze Portfolio klawisz ten jest oznaczony [<-]) Gdy na ekranie pojawi si‘ napis: Time: 0:00:10:00 New Time: wpisz aktualny czas (hh:mm:ss) i nacižnij klawisz [RTN]. Mo§esz wprowadzi tylko godzin‘ i minuty wpisuj†c na przyk’ad: 12:30 [RTN] Na ekranie pojawi si‘ nast‘puj†cy tekst: DIP Operating System 2.11 vX.XXX Copyright (c) 1989 DIP oraz c> (tzw. symbol zach‘ty) Pracujesz teraz pod kontrol† Systemu Operacyjnego, kt¢ry zosta’ dok’adniej opisany w rozdziale drugim. Przy pierwszym w’†czeniu Portfolio zalecane jest: - ustawienie rozmiaru wewn‘trznego RAM dysku komputera - ustalenie zawartožci zbioru CONFIG.SYS - ustalenie zawartožci zbioru AUTOEXEC.BAT WEWNTRZNY RAM DYSK Pierwsze w’†czenie Portfolio powoduje, §e cz‘ž pami‘ci jest przydzielana do u§ytku wewn‘trznego RAM dysku. RAM dysk dzia’a jak wewn‘trzny nap‘d dysk¢w i jest oznaczony symbolem c:. Normalnie rozmiar RAM dysku jest ustalony na jedn† czwart† rozmiaru pami‘ci RAM. Mo§liwa jest zmiana wielkožci RAM dysku przez u§ycie polecenia systemu operacyjnego FDISK. Polecenie FDISK jest szczeg¢’owo opisane w rozdziale 2. Gdy zamierzasz u§ywa przede wszystkim wewn‘trznych program¢w Portfolio (np. Ksi†§ka Adresowa), powinienež ustawi wi‘kszy rozmiar RAM dysku np. po’ow‘ pami‘ci RAM. Gdy zamierzasz u§ywa przede wszystkim ’adowanych z zewn†trz do Portfolio , co wymaga du§o pami‘ci RAM - powinienež ustawi mniejszy rozmiar RAM dysku. U§ycie polecenia FDISK w celu zmiany rozmiaru RAM dysku niszczy jego dotychczasow† zawartož. U§ywaj wi‘c polecenia FDISK tylko wtedy, gdy RAM dysku i w pami‘ci RAM nie ma wa§nych dla Ciebie zbior¢w i danych. ZBIORY CONFIG.SYS I AUTOEXEC.BAT Ka§dy tzw. gor†cy start Portfolio (po r¢wnoczesnym nacižni‘ciu klawiszy [CTRL] [ALT] [DEL] lub przycisku Reset w podstawie komputera powoduje przeczytanie i zinterpretowanie zawartožci plik¢w CONFIG.SYS i AUTOEXEC.BAT. Plik CONFIG.SYS mo§e zawiera nast‘puj†ce sk’adniki (linie): FILES=nn Linia ta ustawia maksymaln† liczb‘ wewn‘trznych plik¢w, kt¢re Portfolio mo§e jednoczežnie otworzy. Maksymalna wartož nn wynosi 20 i jest to wartož zalecana. BUFFERS=nn Linia ta ustala liczb‘ bufor¢w dyskowych. Maksymalna wartož wynosi 64. Wartož zalecana dla nn wynosi 32. COUNTRY=nnn Linia ustala format wprowadzenie daty w programie KALENDARZ oraz poleceniach u§ytkownika. Spos¢b ten zale§y od kodu r¢wnie§ zapisanego w pliku CONFIG.SYS. Linia COUNTRY=nnn okrežla r¢wnie§ tryb wyžwietlania informacji specyficznych dla danego kraju. Wartož COUNTRY przyjmowa mo§e dowoln† wartož z tabeli: Kraj nnn Format daty Australia 061 dzie¤/miesi†c/rok Belgia 032 dzie¤/miesi†c/rok Holandia 045 dzie¤/miesi†c/rok Finlandia 358 dzie¤/miesi†c/rok Francja 033 dzie¤/miesi†c/rok Niemcy 049 dzie¤/miesi†c/rok W’ochy 039 dzie¤/miesi†c/rok Holandia 031 dzie¤/miesi†c/rok Norwegia 047 dzie¤/miesi†c/rok Hiszpania 034 dzie¤/miesi†c/rok Szwecja 046 dzie¤/miesi†c/rok Szwajcaria 041 dzie¤/miesi†c/rok Wielka Brytania 044 dzie¤/miesi†c/rok USA 001 dzie¤/miesi†c/rok Aby po utworzeniu nowego pliku CONFIG.SYS jego zawartož by’a zinterpretowana przez Portfolio nale§y wykona gor†cy start komputera. W tym celu nale§y r¢wnoczežnie nacisn† klawisze [CTRL] [ALT] [DEL] lub nacisn† przycisk Reset w podstawie komputera. Po gor†cym starcie Portfolio szuka na RAM dysku w g’¢wnym katalogu pliku o nazwie AUTOEXEC.BAT. Je§eli plik ten zostanie znaleziony, polecenia zapisane w tym pliku zostan† automatycznie wykonane przez Portfolio. Plik AUTOEXEC.BAT mo§e zawiera dowolne polecenie dla systemu operacyjnego opisanego w rozdziale 2. Na przyk’ad, gdy chcesz automatycznie wyczyžci ekran i uruchomi jeden z wewn‘trznych program¢w Portfolio , wpisz poni§szy tekst do pliku AUTOEXEC.BAT: @ECHO OFF CLS APP Zbiory AUTOEXEC.BAT i CONFIG.SYS mo§na tworzy za pomoc† jednego z wewn‘trznych program¢w Portfolio - edytora. Ježli karta pami‘ci jest w’o§ona do nap‘du A: lub B: i na jednej z kart istnieje plik AUTOEXEC.BAT, to polecenia zapisane w tym pliku zostan† wykonane zamiast polece¤ zawartych w pliku AUTOEXEC.BAT znajduj†cym si‘ w nap‘dzie C:. RESETOWANIE PORTFOLIO Je§eli w czasie pracy dowolnego programu komputer "zawiesi si‘", nale§y wykona gor†cy start Portfolio , co na nowo za’aduje system operacyjny do komputera. Nie niszczy to danych na RAM dysku (nap‘dzie C:). Nacižni‘cie klawiszy [CTRL] [ALT] [DEL] powoduje gor†cy start Portfolio. Gdy komputer dalej jest "zawieszony", nale§y nacisn† przycisk reset w podstawie komputera (patrz rysunek 1). Najpierw zamknij Portfolio. P¢¦niej delikatnie nacižnij przycisk reset , co spowoduje gor†cy start komputera. Je§eli mimo tego komputer pozostanie zawieszony, nale§y wykona tzw. zimny start. Zimny start powoduje utrat‘ danych pami‘ci RAM i na RAM dysku, lecz nie na RAM - kartach (kartach pami‘ci). Pierwsz† czynnožci† przy zimnym starcie jest zamkni‘cie Portfolio. Nast‘pnie nale§y otworzy pokryw‘ baterii i wyj† pierwsz† bateri‘. Za pierwsz† bateri† znajduje si‘ przycisk zimnego startu (patrz rysunek 1). Nacižni‘cie tego przycisku spowoduje zimny start Portfolio. KLAWIATURA PORTFOLIO Klawiatura Portfolio jest typu QWERTY. Klawisze od 0 do 9 znajduj† si‘ nad klawiszami liter. Poza tym klawiatura tak jak w zwyk’ym komputerze PC posiada dwa klawisze [SHIFT] jeden [CTRL] i jeden [ALT]. Klawiatura Portfolio posiada trzy klawisze, kt¢re nie wyst‘puj† w komputerach PC: klawisz Atari oznaczony ? klawisz funkcyjny [FN] i klawisz [LOCK]. Klawisz /|\ Klawisz /|\ jest klawiszem wielofunkcyjnym u§ywanym do wybierania specyficznych funkcji Portfolio . W po’†czeniu z klawiszami hotkey wywo’uje on wewn‘trzne programy komputera, co jest wyjažnione dalej w tym rozdziale, a bardziej szczeg¢’owo w rozdziale 3. Mo§e on r¢wnie§ zmienia kontrast ekranu, aby dostosowa go do istniej†cych warunk¢w ožwietlenia. Aby zwi‘kszy kontrast ekranu, nale§y przycisn† klawisz /|\ i r¢wnoczežnie klawisz [Up Arrow] (strza’ka w g¢r‘). Aby zmniejszy kontrast ekranu, nale§y przycisn† klawisz /|\ i r¢wnoczežnie klawisz [Down Arrow] (strza’ka w d¢’). U§ycie klawisza /|\ jest r¢wnoznaczne z nacižni‘ciem klawisza [F1] (patrz ni§ej). Klawisz [FN] Zwyk’y komputer klasy PC posiada wydzielony blok klawiszy funkcyjnych. W komputerze Portfolio klawisze funkcyjne dziel† przyciski klawiatura z klawiszami numerycznymi 0 - 9 w g¢rnym wierszu klawiatury. Aby uzyska efekt wcižni‘cia klawisza funkcyjnego wcižnij klawisz [FN] i r¢wnoczežnie nacižnij klawisz numeryczny o numerze §†danego klawisza funkcyjnego (kombinacja [FN] [0] daje F10). Z klawiszem funkcyjnym zwi†zane s† jeszcze inne cechy opisane dalej. Klawisz LOCK Klawisz ten jest u§ywany w po’†czeniu z innymi klawiszami w celu przestawienia klawiatury w tryb pisania du§ymi literami ( CAPS LOCK ), w tryb numeryczny ( NUM LOCK ) lub Scroll . Przycižniecie tego samego klawisza LOCK powoduje wyžwietlanie aktualnej daty i czasu oraz trybu, w jakim dzia’a klawiatura. Poprzednio ustawiony tryb pracy klawiatury mo§e by wy’†czony poprzez r¢wnoczesne nacižni‘cie klawiszy [ LOCK] i [ESC] . Klawisze ruchu kursora Klawisze ruchu kursora (strza’ka w g¢r‘, strza’ka w d¢’, strza’ka w lewo, strza’ka w prawo) s† umieszczone w prawym dolnym rogu klawiatury. Opr¢cz przesuwania kursora s’u§† te§ do innych cel¢w opisanych poni§ej. Niekt¢re klawisze, wyst‘puj†ce na klawiaturze zwyk’ego komputera PC samodzielnie, w Portfolio s† dost‘pne jako kombinacje klawiszy : Zwyk’y komputer PC Portfolio [HOME] [FN] [strza’ka w lewo] [PG UP] [FN] [strza’ka w g¢r‘] [PG DN] [FN] [strza’ka w d¢’] [END] [FN] [strza’ka w prawo] [CTRL],[BREAK] [FN] [B] lub [CRL] [FN] [S] [CAPS LOCK] [SHIFT] [LOCK] lub [FN] [C] [NUM LOCK] /|\ [LOCK] lub [FN] [N] [SCROLL LOCK] [FN] [LOCK] lub [FN] [S] [INSERT/OWERWRITE] [FN] [DEL] [CTRL NUMLOCK] [FN] [Q] [PRINT SCREEN] [FN] [P] lub [CTRL] [FN] [P] [œ] [ALT] [{] [~] [ALT] [}] ['] [ALT] ['] KOD ASCII [ALT]+Numer [NUM LOCK] p¢¦niej [ALT]+ [nnn] lub klawisz numeryczny (zwolnienie klawisza [ALT] generuje kod) Klawiatura numeryczna Drugi zestaw klawiszy numerycznych 0 - 9 jest umieszczony z prawej strony klawiatury na klawiszach liter. Opis, m¢wi†cy kt¢ry z tych klawiszy odpowiada danej cyfrze 0 - 9 jest umieszczony w prawym g¢rnym rogu klawiszy. Wcižni‘cie klawiszy NUM i LOCK powoduje, §e klawiatura ustawia si‘ w trybie pracy numerycznej. Od tej chwili wa§ne s† wy§ej wspomniane oznaczenia w prawym g¢rnym rogu klawiszy tj. cyfry od 0 do 9 i symbole + * - / . Gdy klawiatura znajduje si‘ w trybie pracy numerycznej, kursor zmienia sw¢j kszta’t z migaj†cego prostok†ta na znak podkrežlenia. KARTY PAMICI (RAM-KARTY) Wi‘kszož komputer¢w klasy PC do przechowywania danych u§ywa dyskietek W Portfolio zastosowano w tym celu karty pami‘ci o wymiarach karty kredytowej. RAM-karty mog† posiada r¢§ne pojemnožci np.: 128Kb, 256Kb itd. Komunikat o roz’adowaniu baterii Portfolio odnosi si‘ tylko do baterii komputera, a nie do baterii RAM-kart. Kiesze¤, do kt¢rej wk’adamy RAM-kart‘, znajduje si‘ z lewej strony Portfolio . Karty pami‘ci powinny by chronione przed brudem i wilgoci†. RAM-karty odpowiadaj† funkcjonalnie dyskietkom komputera PC. Ich zalety to ma’e wymiary i du§a trwa’ož. Ka§da RAM-karta posiada w’asn† bateri‘, kt¢ra jest w stanie utrzyma dane na RAM-karcie przez jeden rok. Na karcie pami‘ci znajduje si‘ te§ prze’†cznik zabraniaj†cy zapisu, co umo§liwia ochron‘ danych przed przypadkowym skasowaniem. Do ka§dej RAM-karty do’†czona jest instrukcja obs’ugi, kt¢r† nale§y przestudiowa! MENU PROGRAM£W WEWNTRZNYCH PORTFOLIO W pami‘ci Portfolio znajduje si‘ kilka program¢w gotowych do natychmiastowego wykonania: Addres Book (Ksi†§ka Adresowa) Przechowuje nazwiska, adresy, numery telefoniczne; mo§e automatycznie wybiera (dzwoni pod) wskazany numer. Calculator (Kalkulator) Posiada 5 pami‘ci: pami‘ oblicze¤ mog†c† podlega edycji, operacje pierwiastka kwadratowego, procenty, r¢§ny format wyžwietlania danych i wyjžcie na drukark‘. Diary (Notatnik) Kalendarz i Dziennik z ustawieniem alarmu na poszczeg¢lnych pozycjach. Alarmy mog† by powtarzane wielokrotnie w ci†gu dnia, tygodnia, miesi†ca, roku. Setup (Program konfiguruj†cy) Ustawia tryb pracy Portfolio. Worksheet (Arkusz kalkulacyjny) Arkusz kalkulacyjny kompatybilny z programem Lotus 1-2-3. Wielkož arkusza wynosi 127 kolumn po 255 wierszy. Ka§dy z powy§szych program¢w mo§na uruchomi na wiele sposob¢w, jest to szczeg¢’owo wyjažnione w rozdziale 3. Dwie zasadnicze metody s† nast‘puj†ce: 1. Nacižnij klawisze /|\ i [Z]. Na ekranie zostanie wyžwietlone g’¢wne menu program¢w. Z tego menu program mo§e by wybrany na dwa sposoby: a) przesu¤ kursor (migaj†cy prostok†t) na pierwsz† liter‘ nazwy §†danego programu za pomoc† klawiszy ruchu kursora (strza’ek) w prawym dolnym rogu klawiatury. Gdy kursor znajduje si‘ na pierwszej literze nazwy programu, kt¢ry chcesz uruchomi nacižnij [RTN]. b) nacižnij pierwsz† liter‘ nazwy programu. Na przyk’ad aby uruchomi program Kalkulatora ( Calculator ) nacižnij [C] (nie trzeba ju§ naciska klawisza [RTN]). 2. Nacižnij klawisz /|\ i pierwsz† liter‘ nazwy programu, kt¢ry chcesz uruchomi: [C] dla programu ( Calculator ), [W] dla arkusza kalkulacyjnego ( Worksheet ) itd. Po wyjžciu z powy§szych program¢w przez nacižni‘cie klawisza [ESC] wr¢cisz zawsze do miejsca z kt¢rego program by’ wywo’any. WYœCZENIE PORTFOLIO Portfolio mo§e by w’†czony na dwa sposoby: 1. Wcižni‘cie [FN] i [O] , nast‘pnie zwolnienie klawisza [O] przed puszczeniem [FN]. 2. Z poziomu DOS przed wydaniem polecenia: OFF [RTN] W celu przed’u§enia §ywotnožci baterii, Portfolio w’†cza si‘ samoczynnie, je§eli par‘ minut nie zosta’ w’†czony §aden klawisz klawiatury. Nacižni‘cie klawisza przywraca stan pracy komputera poprzedzaj†cy wy’†czenie. TRWAœO˜• BATERII Trwa’ož baterii zale§y od ich pojemnožci i typu. Zalecane jest stosowanie baterii alkalicznych. Portfolio pobiera ma’y pr†d z baterii nawet wtedy, gdy jest w’†czony, gdy§ musi podtrzyma zawartož RAM dysku. Dobrze jest stale posiada zapasowy zestaw baterii. Komunikat o wyczerpaniu baterii Gdy baterie si‘ wyczerpi†, na ekranie Portfolio wyžwietlany jest komunikat: Low Battery Komputer automatycznie wy’†cza si‘ i jest gotowy do wymiany baterii, kt¢r† nale§y przeprowadzi przy najbli§szej sposobnožci. Po komunikacie Low Battery, a przed wymian† baterii na nowe nie nale§y w’†cza komputera, gdy§ prowadzi to do dalszego roz’adowania baterii. Wymian‘ baterii nale§y dokona w ci†gu kilku dni od ostrze§enia Low Battery. P¢¦niej dane na RAM dysku i w pami‘ci RAM mog† ulec zniszczeniu. Wymiana baterii Po komunikacie Low Battery i wy’†czeniu komputera powinno si‘ jak najszybciej wymieni baterie. Aby wymieni baterie NIE WœCZAJ PORTFOLIO ! . Z WYœCZONEGO komputera wyjmij stare baterie i natychmiast w’¢§ nowe. Upewnij si‘, czy nowe baterie zosta’y w’ažciwie w’o§one. Je§eli po wymianie baterii na ekranie pojawi si‘ napis: Abort, Retry, Ignore ? nale§y nacisn† klawisz [R] . Ko¤czy to wymian‘ baterii i oznacza, §e operacja ta zako¤czy’a si‘ pomyžlnie. KORZYSTANIE Z DOS Prac† Atari Portfolio zarz†dza system operacyjny, nazywany dalej DOS, kt¢ry odpowiada systemowi DOS stosowanemu w komputerach PC. Nadzoruje on prac‘ klawiatury, ekranu, kart pami‘ci itd. DOS opr¢cz nadzorowania pracy hardwar'u i oprogramowania pozwala na wykonywanie polece¤ u’atwiaj†cych bardziej efektywne wykorzystanie Portfolio . Polecenia systemu pozwalaj† zarz†dza plikami na RAM-kartach tzn. zmienia ich nazwy oraz kopiowa i kasowa pliki. DOS pozwala te§ na automatyczne wykonanie polece¤ zapisanych w plikach tekstowych typu . bat . Programy i pliki mog† by przechowywane na wszystkich dost‘pnych rodzajach dysk¢w, tzn. na wewn‘trznym RAM-dysku i RAM-kartach pasuj†cych do Portfolio. Ilož pami‘ci przydzielonej dla potrzeb RAM-dysku mo§e by ustawiana poleceniem FDISK systemu DOS, co jest opisane w rozdziale 2. Wewn‘trzny RAM-dysk jest oznaczony przez DOS jako dysk C: (symbol A:, B: lub C: stanowi identyfikator dysku). Po pierwszym w’†czeniu Portfolio lub zimnym starcie (po wymianie baterii lub u§yciu polecenia FDISK) system operacyjny musi si‘ za’adowa z tzw. dysku domyžlnego. W komputerze Portfolio jest wewn‘trzny RAM-dysk. Istnieje r¢wnie§ poj‘cie dysku bie§†cego, kt¢rym mo§e by ka§dy dost‘p dysku. Dowolna operacja dyskowa (np. odczyt katalogu, odczyt lub zapis zbioru), rozpocz‘ta poleceniem, kt¢re nie zawiera’o identyfikatora dysku, b‘dzie dokonana na dysku bie§†cym. Identyfikatory dysk¢w zewn‘trznych RAM kart to A: i B:. Identyfikator dysku sk’ada si‘ z litery i dwukropka. Na przyk’ad, gdy bie§†cym dyskiem jest C: a chcemy, aby dyskiem bie§†cym by’ dysk A: wystarczy wyda polecenie a: [RTN] Nazwy plik¢w Pliki s† tworzone w celu przechowywania danych. W systemie DOS pliki oznaczane s† przez nazw‘ i rozszerzenie. Nazwa i rozszerzenie rozdzielone s† kropk†. Nazwa sk’ada si‘ z co najwy§ej ožmiu znak¢w alfanumerycznych. Rozszerzenie nazwy pliku sk’ada si‘ z co najwy§ej trzech znak¢w alfanumerycznych. W nazwach plik¢w DOS nie odr¢§nia liter ma’ych od du§ych. Oto kilka przyk’ad¢w nazw plik¢w WEEKDAY.DRY COMMAND.COM AUTOEXEC.BAT Nazwy plik¢w nie musz† zawiera rozszerzenia, np. JUNKTEXT SALEFIGS Istnieje pewna liczba kombinacji liter, kt¢rych nie mo§na u§ywa jako nazw plik¢w. Nazwy te s† zastrze§one do u§ycia przez DOS: PRN AUX NUL COM1 CON LPT1 CLOCKS Rozdzia’ 2 S Y S T E M O P E R A C Y J N Y WPROWADZENIE System operacyjny to nadrz‘dny program, kt¢ry kontroluje prac‘ komputera. System operacyjny (DOS) zapewnia wsp¢’prac‘ pomi‘dzy elementami komputera (ekran, klawiatura itd.) a programami u§ytkownika. System operacyjny DOS, w kt¢ry wyposa§ony jest Portfolio , jest bardzo podobny do systemu MS-DOS na komputery PC XT/AT Uwaga techniczna: W systemie operacyjnym MS-DOS lub PC- DOS wyst‘puj† polecenia zewn‘trzne i wewn‘trzne. DOS Portfolio nie ma polece¤ zewn‘trznych. Wszystkie polecenia opisane poni§ej s† poleceniami wewn‘trznymi. U”YTKOWANIE KART PAMICI (RAM-KART) Karty pami‘ci s’u§†ce do przechowywania danych s† u§ywane przez Portfolio tak samo, jak dyskietki przez komputery PC. RAM-karty mog† mie pojemnož do 128 Kb danych i mog† by przenoszone, formatowane, zabezpieczane przed zapisem i wykorzystywane tak samo, jak normalne dyskietki. Kieszenie, do kt¢rych wk’adane s† karty pami‘ci nazywaj† si‘ sterownikami RAM-kart. Karty pami‘ci i sterowniki RAM-kart nie maj† ruchomych cz‘žci, s† wytrzyma’e, bardzo ma’e i por‘czne. Ka§da RAM- karta ma sw¢j w’asny pokrowiec. Przed pierwszym u§yciem karta pami‘ci musi by sformatowana podobnie jak dyskietka. Szczeg¢’y tej operacji mo§na znale¦ w opisie polecenia Format w tym rozdziale. W rozdziale 1 opisano spos¢b obchodzenia si‘ z RAM-kartami. ZNAKI GRUPOWE W czasie poszukiwania plik¢w czasami chcemy, aby komputer wprowadzi’ na ekran wszystkie pliki o tej samej nazwie np. SALES lecz o dowolnym rozszerzeniu. Problem ten rozwi†zuj† tzw. znaki grupowe (zwane te§ czasami znakami specjalnymi) * - gwiazdka oraz ? - znak zapytania. Znaki te s† r¢§nie interpretowane przez DOS. Znak * mo§e zast‘powa dowolny ci†g znak¢w. Na przyk’ad, aby wylistowa na ekranie wszystkie nazwy plik¢w o rozszerzeniu .WKS nale§y u§y polecenia: dir*wks [RTN] Polecenie to m¢wi: wylistuj wszystkie pliki o rozszerzeniu .WKS i dowolnej nazwie Aby wylistowa nazwy wszystkich plik¢w zaczynaj†cych si‘ ci†giem znak¢w SALES i maj†cych jakiekolwiek dalsze trzy znaki nazwy i jakikolwiek rozszerzenie wystarczy napisa: dirsales*.*[RTN] Drugi znak grupowy ? zast‘puje dowolny jeden znak na pozycji, w kt¢rej wyst‘puje. Na przyk’ad, aby wylistowa nazwy wszystkich plik¢w, kt¢re maj† nazw‘ o d’ugožci szežciu znak¢w , z kt¢rych pi‘ ostatnich to SALES i rozszerzeniu .WKS nale§y napisa: dir?sales.wks [RTN] Powy§sze polecenie mo§e wyprowadzi na ekran np. nast‘puj†ce nazwy plik¢w: 1SALES.WKS ASALES.WKS BSALES.WKS CSALES.WKS KATALOGI Pierwsze w’†czenie Portfolio powoduje utworzenie na dysku C: katalogu o nazwie \SYSTEM. W katalogu tym jest zapisywany plik PERMDATA.DAT. Katalog \SYSTEM jest jedynym katalogiem automatycznie tworzonym przez Portfolio. Dane przechowywane na dowolnym dysku mog† by zorganizowane w wielopoziomow† struktur‘ katalog¢w. Oto typowa struktura katalog¢w czasami nazywana drzewem katalog¢w: KORZE„ | ___________________|________________ | | | SPRZEDA” ADRESY LISTY | | | | | | DANE ZAœOGA DOM PRACA DOM PRACA Na samej g¢rze znajduje si‘ korze¤ drzewa katalog¢w - katalog g’¢wny, w kt¢rym znajduj† si‘ trzy katalogi: SPRZEDA”, ADRESY i LISTY. Ka§dy z tych katalog¢w zawiera po dwa dalsze katalogi. Katalog SPRZEDA” zawiera katalogi DANE i ZAœOGA. Katalog ADRESY zawiera katalogi DOM i PRACA. R¢wnie§ katalog LISTY zawiera katalogi o nazwach DOM i PRACA Ze wzgl‘du na struktur‘ katalog¢w ka§de polecenie systemu DOS dotycz†ce plik¢w musi podawa nazw‘ katalogu, w kt¢rym znajduje si‘ plik. Na przyk’ad, aby wylistowa nazwy plik¢w w katalogu DOM, kt¢ry sam znajduje si‘ w katalogu LISTY nale§y napisa poleceniem: dir\listy\dom\*.* [RTN] Znak ukožnika \ s’u§y do rozdzielania nazw katalog¢w i plik¢w. Dowolny katalog mo§e by u§ywany do przechowywania danych lub program¢w. Zaleta drzewa katalog¢w to mo§liwož grupowania plik¢w w grupy plik¢w o okrežlonych cechach. Przyk’adowo pliki zawieraj†ce wszystkie listy dotycz†ce spraw domowych mog† by zapisane w katalogu \listy\dom a listy dotycz†ce spraw zawodowych w katalogu \list\praca. Katalog bie§†cy Dysk, na kt¢rym w danej chwili pracujemy nazywa si‘ dyskiem bie§†cym. Katalog na tym dysku, w kt¢rym si‘ aktualne znajdujemy nazywa si‘ katalogiem bie§†cym. Katalog bie§†cy mo§e by katalogiem g’¢wnym lub dowolnym innym katalogiem z drzewa katalog¢w. Istniej† dwa polecenia systemu DOS umo§liwiaj†ce tworzenie i kasowanie katalog¢w. S† to polecenia MD (utw¢rz katalog) i RD (kasuj katalog). Te i inne polecenia systemu DOS s† szczeg¢’owo opisane dalej. ˜CIE”KI ˜cie§k† nazywamy ci†g nazw katalog¢w zako¤czony nazw† pliku. Poszczeg¢lne sk’adniki žcie§ki s† rozdzielone znakiem ukožnika. ˜cie§ka mo§e rozpoczyna si‘ specyfiakcj† dysku, odseparowan† od reszty žcie§ki ukožnikiem. Je§eli pierwszy znak žcie§ki to znak ukožnika, DOS przyjmuje, §e žcie§ka zaczyna si‘ od katalogu g’¢wnego. Je§eli pierwszy znak žcie§ki jest r¢§ny od ukožnika DOS zak’ada, §e žcie§ka zaczyna si‘ w bie§†cym katalogu. Oto kilka przyk’ad¢w žcie§ek: \ katalog g’¢wny \autoexec.bat plik w katalogu g’¢wnym \sprzeda§\dane katalog o nazwie dane, umieszczony w katalogu o nazwie sprzeda§, umieszczonym w katalogu g’¢wnym \sprzeda§\vat4.wks plik w katalogu o nazwie sprzeda§ umieszczonym w katalogu g’¢wnym \dane\vat.wks plik vat.wks, umieszczony w katalogu o nazwie dane, umieszczony w katalogu bie§†cym KLAWISZE FUNKCYJNE Je§eli chcemy wyda systemowi DOS komputera Portfolio polecenie, kt¢re jest podobne do polecenia wczežniejszego, mo§emy skorzysta z bufora, w kt¢rym zapami‘tywane jest ostatnio wydane polecenie. Do wykorzystania bufora s’u§† mi‘dzy innymi klawisze funkcyjne: [F1] Kopiuje ka§dy znak z bufora do wiersza polece¤. Kolejne wcižni‘cie klawisza [F1] kopiuj† kolejne znaki poprzedniego polecenia z bufora do wiersza polece¤ a§ do wyczerpania bufora. [F2]x Kopiuje wszystkie kolejne znaki z bufora do wiersza polece¤, a§ do napotkania okrežlonego znaku (tutaj oznaczonego przez x). [F3] Kopiuje wszystkie jeszcze nie skopiowane znaki z bufora do wiersza polece¤. [F4]x Pomija wszystkie znaki od pocz†tku a§ do wyst†pienia okrežlonego znaku (tutaj oznaczonego przez x). Aby skopiowa reszt‘ bufora do wiersza polece¤ nale§y u§y klawisza [F3]. [F5] Kopiuje aktualn† zawartož wiersza polece¤ (przed nacižni‘ciem [RTN[] do bufora, ale nie wykonuje tego polecenia [F6] Wpisuje do bufora znak CONTROL Z. [DEL] Kasuje kolejne znaki w buforze. [ESC] Kasuje aktualny wiersz polece¤. [INS] Pozwala na wpisywanie znak¢w do bufora. INNE ZNAKI KONTROLOWANE Nast‘puj†ce kombinacje klawisza powoduj†: [CTRL][C] przerwanie wykonania programu oraz powr¢t do systemu DOS. [CTRL][S] wstrzymuje wprowadzanie znak¢w na ekran; nacižni‘cie dowolnego klawisza pozwala na dalsze wyprowadzenie znak¢w na ekran. POLECENIA SYSTEMU DOS I TRYBU WSADOWEGO Wszystkie poni§sze polecenia s† poleceniami wewn‘trznymi (tzn. nie mog† zosta wylistowane poleceniem dir) i s† wydrukowane wed’ug kolejnožci alfabetycznej: APP Specyficzne polecenie Portfolio do uruchamiania program¢w BREAK Ustawia wra§liwož program¢w na nacižni‘cie klawiszy [FN] i [B] CD (CHDIR) Podaje lub zmienia katalog bie§†cy na dysku CHKDSK Sprawdza stan RAM-dysku lub RAM-karty CLS Czyžci ekran komputera COPY Tworzy kopi‘ pliku DATE Ustawia now† dat‘ w kalendarzu Portfolio DEL Usuwa jeden lub wi‘cej zbior¢w z dysku DIR Wyžwietla spis zawartožci katalogu dysku DO Cz‘ž polecenia FOR ECHO Rozpoczyna albo ko¤czy wyprowadzanie na ekran polece¤ zapisanych w plikach z rozszerzeniem .bat ERRORLEVEL Polecenie trybu wsadowego (tzn. zapisywane w plikach z rozszerzeniem .bat), testuj†ce kody wyjžcia program¢w EXIST Cz‘ž polecenia IF zapisywanego w plikach o rozszerzeniu .bat FDISK Ustala pojemnož wewn‘trznego RAM-dysku FOR Polecenie iteracyjne zapisywane w plikach z rozszerzeniem .bat FORMAT Formatuje RAM-kart‘ GOTO Polecenie trybu wsadowego HELP Wyprowadza na ekran wszystkie polecenia systemu DOS i trybu wsadowego IF Polecenie trybu wsadowego (zapisywanego w plikach z rozszerzeniem .bat) IN Cz‘ž polecenia FOR trybu wsadowego LABEL Nadaje dyskowi etykiet‘ wolumenu MD (MKDIR) Tworzy nowy katalog na dysku NOT Cz‘ž polecenia IF trybu wsadowego OFF Prze’†cz Portfolio w stan czuwania PAUSE Wstrzymuje wykonywanie programu wsadowego PATH Definjuje lub wyžwietla list‘ žcie§ek przeszukiwanych przez DOS PROMPT Ustala tekst tzw. znaku zach‘ty komputera Portfolio RD (RMDIR) Usuwa pusty katalog z dysku REM Przedrostek komentarza w plikach z rozszerzeniem .bat REN Zmienia nazw‘ pliku na dysku RUN Uruchamia program zapisany na RAM-karcie SET Zmienia lub wyžwietla parametry žrodowiska systemu DOS SHIFT Zmienia parametry faktyczne plik¢w z rozszerzeniem .bat TIME Ustawia wewn‘trzny zegar Portfolio TYPE Wyprowadza zawartož pliku na ekran VER Wyžwietla na ekranie numer wersji systemu DOS VERIFY W’†cza/wy’†cza weryfikacj‘ zapisu na dysku VOL Wyžwietla etykiet‘ wolumenu dysku Powy§sze polecenia cz‘sto wyst‘puj† w po’†czeniu z nazwami katalog¢w, identyfikatorami dysk¢w itp., nazywanymi parametrami polece¤. Parametry mog† by pisane du§ymi lub ma’ymi literami. Parametry mog† by przedstawione symbolicznie: [d] specyfikacja dysku, to znaczy litera oznaczaj†ca stacj‘ RAM-karty lub wewn‘trzny RAM-dysk i dwukropek (inaczej identyfikator dysku), np. a:, b:, c: [dir] katalog na RAM-karcie lub RAM-dysku [fname] nazwa pliku sk’adaj†ca si‘ z nazwy i rozszerzenie rozdzielonych kropk†. Np. dane.wks [pathname] Napis sk’adaj†cy si‘ z identyfikatora dysku, nazwy katalogu oraz nazwy pliku, kt¢ry odnosi si‘ do konkretnego dysku, katalogu lub pliku. Je§eli zostanie pomini‘ty identyfikator dysku przyjmuje si‘, §e [pathname] dotyczy dysku bie§†cego. Ježli zostanie pomini‘ta nazwa katalogu przyjmuje si‘ katalog bie§†cy. (/P) dowolny parametr w nawiasach okr†g’ych (cz‘sto poprzedzony ukožnikiem /) oznacza parametr opcjonalny. Np. parametr /P u§ywany z poleceniem TYPE i DIR [(/W)(A)] parametry w nawiasach kwadratowych stanowi† menu parametr¢w, z kt¢rego mo§e by wybrana tylko jedna pozycja POLECENIA TRYBU WSADOWEGO DOS pozwala na automatyczne wykonywanie polece¤ zapisanych w plikach tekstowych o nazwie z rozszerzenie .bat. Jest to tzw. praca w trybie wsadowym. Praca w trybie wsadowym u’atwia wykonywanie serii cz‘sto wydawanych polece¤. Pliki, w kt¢rych s† zapisane polecenia przeznaczone do automatycznego wykonania musz† mie nazw‘ z rozszerzeniem .bat. Dowolne polecenie opisane w tej cz‘žci mo§e by u§yte w pliku tekstowym typu .bat. Nast‘puj†ce polecenie i s’owa zarezerwowane s† szczeg¢lnie przydatne w pracy wsadowej: ECHO REM EXIST SHIFT ERRORLEVEL DO FOR IN GOTO NOT IF @ PAUSE Szczeg¢’y - patrz rozdzia’ o plikach typu .bat. POLECENIA DOS W Portfolio polecenia Dos mog† by pisane du§ymi i ma’ymi literami. Oto te polecenia: APP SKœADNIA: APP [(/A)(/C)(/D)(/E)(/S)(/W)] Polecenie APP wywo’uje menu program¢w wbudowanych, z kt¢rego mo§na je uruchomi. Je§eli po poleceniu APP napiszemy jedn† z opcji w nawiasach okr†g’ych, spowoduje to uruchomienie programu odpowiadaj†cego literze opcji. Np.: APP /w [RTN] uruchomisz arkusz kalkulacyjny (Worksheet) BREAK SKœADNIA: BREAK BREAK ON BREAK OFF Polecenie BREAK ustala wra§liwož systemu operacyjnego na nacižni‘cie klawiszy [FN] i [B]. Nacižni‘cie klawisza [FN] i [B] powoduje przerwanie aktualnej pracy Portfolio (np. operacji dyskowej). Polecenie BREAK OFF powoduje, §e jednoczesne nacižni‘cie [FN] i [B] przerywa aktualn† prac‘ Portfolio tylko w czasie pisania na ekran lub czytania klawiatury. Polecenie BREAK ON powoduje, §e jednoczesne nacižni‘cie [FN] i [B] przerywa prac‘ Portfolio r¢wnie§ w czasie pewnych operacji dyskowych. Polecenie BREAK bez s’¢w ON lub OFF wyprowadza na ekran aktualn† wra§liwož systemu na nacižni‘cie klawiszy [FN] i [B] czyli napis ON lub OFF. CD (odpowiednik: CHDIR) SKœADNIA: CD CD [dir] Polecenie CD u§yte bez parametr¢w wprowadza na ekran specyfikacj‘ bie§†cego dysku i nazw‘ katalogu. Np.: CD [RTN] mo§e wyžwietli na ekranie a:\sales\figures Polecenie CD u§yte z nazw† katalogu ustala ten katalog jako katalog bie§†cy na bie§†cym dysku. Np.: CD\ zamiana bie§†cy katalog na katalog g’¢wny Wyst†pienie znaku ukožnika (\) na pocz†tku žcie§ki w poleceniu dir oznacza, §e žcie§ka zaczyna si‘ w katalogu g’¢wnym. Brak ukožnika oznacza, §e žcie§ka zaczyna si‘ na poziomie katalogu bie§†cego. Polecenie CD z dwoma kropkami (CD..) przsuwa bie§†cy katalog o jeden poziom wy§ej w kierunku katalogu g’¢wnego. Polecenie CD z nazw† katalogu przesuwa bie§†cy katalog o jeden poziom dalej w g’†b drzewa katalog¢w. Np. polecenie: CD dane [RTN] wydane w katalogu \sprzeda§ przesunie katalog bie§†cy do katalogu \sprzada§\dane. Uwaga: za pomoc† polecenia PROMPT mo§na spowodowa, aby Portfolio wyžwietli’ zach‘t‘ sk’adaj†c† si‘ z nazwy pe’nej žcie§ki katalogu bie§†cego (patrz polecenie PROMPT). CHKDSK SKœADNIA: CHKDSK ([d]) (/p) Polecenie CHKDSK przeprowadza og¢lny test dysku bie§†cego lub wskazanego. Na przyk’ad, aby sprawdzi kart‘ pami‘ci w’o§on† do stacji a: nale§y wyda polecenie: CHKDSK a: [RTN] Na ekranie mo§emy otrzyma komunikat: Vol home_disk created 4-04-89 12:37 62592 bytes total disk capacity 1024 bytes in 2 directories 4224 bytes in 6 user files 57344 bytes avallable on disk 126976 bytes total memory 81936 bytes free Parametr p zapewnia wyprowadzenie komunikatu w porcjach nie wi‘kszych, ni§ jeden ekran. CLS SKœADNIA: CLS Czyžci ekran i przesuwa kursor do lewego g¢rnego rogu ekranu. Je§eli okno na’o§one na du§y ekran 80x25 by’o przesuni‘te z pozycji wyjžciowej (linia 1, kolumna 1) polecenie CLS sprowadzi okno do pozycji wyjžciowej. COPY SKœADNIA: COPY [pathname][pathname] Kopiuje jeden b†d¦ wi‘cej plik¢w z jednego dysku na drugi. Pierwszy parametr [pathname] (nazwa žcie§ki) okrežla ¦r¢d’o - plik lub pliki, kt¢re zostan† skopiowane. Drugi parametr [pathname] okrežla przeznaczenie - miejsce (tj. nazwy plik¢w), do kt¢rych pliki zostan† skopiowane. Np.: COPY list.txt nota.txt tworzy kopi‘ pliku list.txt pod now† nazw‘ nota.txt Je§eli specyfikacja dysku zosta’a pomini‘ta w žcie§ce ¦r¢d’a lub przeznaczenia, jako specyfikacj‘ dysku system zak’ada dysk bie§†cy. Podobnie ježli nie zosta’y podane nazwy katalog¢w, system przyjmuje katalog bie§†cy. Je§eli plik o nazwie przeznaczenie ju§ istnieje jego zawartož zostanie zmieniona bez ostrze§enia. Mog† by u§ywane znaki grupowe * i ?. Polecenie: COPY a:\??.* [RTN] Kopiuje wszystkie pliki o nazwie sk’adaj†cej si‘ z jednego lub dw¢ch dowolnych znak¢w i dowolnym rozszerzeniu z g’¢wnego katalogu dysku a: do bie§†cego katalogu dysku bie§†cego. Zaž inne polecenie: COPY *.wks\dane [RTN] kopiuje wszystkie pliki o rozszerzeniu .wks z bie§†cego katalogu do katalogu w katalogu g’¢wnym dysku bie§†cego. Pliki ¦r¢d’owe w poleceniu COPY pozostaj† nie zmienione. Polecenie COPY mo§e by u§yte z symbolem urz†dzenia CON w celu pisania do pliku z klawiatury. CON oznacza konsol‘ (klawiatur‘). Nacižni‘cie klawiszy [CTRL] i [Z] ko¤czy wprowadzanie danych do pliku. Na przyk’ad, aby utworzy plik o nazwie AUTOEXEC.BAT z zapisanymi poleceniami, kt¢re czyszcz† ekran, ustalaj† nazw‘ katalogu przegl†danego przez program command.com na system i powoduj† wyžwietlanie w wierszu zach‘ty nazwy bie§†cego katalogu, nale§y wprowadzi z klawiatury: copy con autoexec.bat [RTN] cls [RTN] path=c:\system [RTN] prompt $p$g [RTN] [CTRL] [Z] [RTN] DATE SKœADNIA: DATE (mm-dd-yy) DATE Zmienia dat‘ w wewn‘trznym zegarze Portfolio . Po poleceniu DATE mo§na poda now† dat‘. Nowa data powinna by wprowadzona w formacie ustawionym instrukcj† konfigurowania COUNTRY ustawion† w pliku CONFIG.SYS (opisan† w rozdziale 1). Dalszy opis zak’ada, §e albo instrukcja konfigurowania COUNTRY nie by’a u§ywana, albo COUNTRY wskazuje na USA. Je§eli w poleceniu DATE nie wyst†pi’ parametr i nacižni‘to [RTN], na ekranie pojawi si‘ komunikat: Date: miesi†c-dzie¤-rok New date (mm-dd-yy) Mo§esz teraz wprowadzi dat‘ w powy§szym formacie. Na przyk’ad data 17 lipca 1991 powinna by wprowadzona jako 07- 17-91. Do odseparowania sk’adnik¢w daty mo§na u§y myžlnika - lub znaku dzielenia /. Wcižni‘cie klawisza [RTN] bez wprowadzenia nowej daty spowoduje zachowanie daty istniej†cej. DEL SKœADNIA: DEL [pathname] DEL [fname] Usuwa jeden lub wi‘cej plik¢w z RAM-dysku lub RAM- karty. Pierwsza posta polecenia podaje pe’n† žcie§k‘ do pliku okrežlaj†c† dysk i katalog. Druga posta zak’ada, §e plik znajduje si‘ w bie§†cym katalogu na bie§†cym dysku. Aby wykasowa jednoczežnie kilka plik¢w nale§y u§y znak¢w * i ?. Przyk’adowo, aby usun† wszystkie pliki z rozszerzeniem .BAK na bie§†cym dysku nale§y napisa: DEL *.bak [RTN] Aby usun† wszystkie pliki o rozszerzeniu .WKS lub .WK1 nale§y wyda polecenie: DEL *.WK? [RTN] Mo§liwe jest wykasowanie wszystkich plik¢w w katalogu bie§†cym dysku bie§†cego poleceniem: DEL *.* [RTN] W tym wypadku Portfolio upewnia si‘, czy polecenie nie zosta’o wydane pomy’kowo, i zadaje pytanie: Are you sure (Y/N) (Jestež pewien?) Nacižni‘cie [Y] spowoduje usuni‘cie plik¢w, a nacižni‘cie [N] rezygnacj‘ z wykonania polecenia. Polecenie DEL nie kasuje katalog¢w. Katalogi musz† by usuwane z dysku za pomoc† polecenia RD. DIR SKœADNIA: DIR [pathname] (/P)(/W) Wyžwietla list‘ plik¢w zapisanych na dysku lub w katalogu. Je§eli nie podano specyfikacji dysku, listowane s† nazwy plik¢w z bie§†cego dysku. Gdy nie podano nazwy katalogu wyžwietlane s† nazwy plik¢w z bie§†cego katalogu. Mo§na u§ywa znak¢w grupowych do poszukiwania plik¢w, kt¢rych nazwy odpowiadaj† okrežlonym kryteriom. Aby zobaczy jakie pliki znajduj† si‘ na dysku C: w katalogu SPRZEDA” nale§y wyda polecenie: DIR c:\sprzeda§ [RTN] Na ekranie mo§emy otrzyma wydruk: Volume in drive C has no label Directory of C:\SPRZEDA” 1-01-88 11:15a 1-01-88 11:15a dane1 wk 12800 8-25-88 12:25a dane2 wk 1280 8-26-88 12:55a markting adr 1408 2-25-88 10:15p 5 Files 84131 bytes free Na dysku c: w katalogu \sprzeda§ znajduj† si‘ pliki o nazwach: dane1.wk, dane2.wk i markting.adr. Za nazw† i rozszerzeniem pliku podawany jest rozmiar pliku w bajtach oraz data i czas utworzenia pliku. Na ko¤cu wydruku podawana jest liczba plik¢w i ilož wolnych bajt¢w na wyspecyfikowanym dysku. Dwa katalogi (.) i (..) s† zawsze tworzone przez DOS i oznaczaj† katalog bie§†cy i macierzysty. W poni§szych przyk’adach dysk a: jest dyskiem bie§†cym, a katalog \sprzeda§ katalogiem bie§†cym Polecenie Jakie pliki b‘d† poszukiwane DIR DIR a:\sprzeda§\*.* DIR fig* DIR a:\sprzeda§\fig*.* DIR *wk? DIR a:\sprzeda§\*.WK? DIR.. DIR a:\*.* Ostatni przyk’ad pokazuje jak wylistowa zawartož katalogu macierzystego wzgl‘dem katalogu bie§†cego, tj. katalogu po’o§onego powy§ej katalogu bie§†cego. Polecenie powy§sze mo§e by u§ywane z ukožnikiem. Na przyk’ad polecenie: dir ..\.. [RTN] wypisze pliki znajduj†ce si‘ w katalogu o dwa poziomy wy§ej (w drzewie katalog¢w) od katalogu bie§†cego. Polecenie DIR mo§e by u§yte z dwoma parametrami opcjonalnymi. Parametry te to: /P - opcja ta powoduje wypisywanie nazw plik¢w strona po stroni. W przypadku du§ej liczby plik¢w po wype’nieniu ekranu wypisywanie jest przerwane. Po przeczytaniu ekranu nacižni‘cie dowolnego klawisza spowoduje wyprowadzenie kolejnych nazw plik¢w (ježli istniej†). Nale§y zauwa§y, §e tryb pracy ekranu ustawiony w opcji Setup menu program¢w nie wp’ywa na u§ycie parametru /P (patrz rozdzia’ 8). /W - opcja ta powoduje wypisywanie nazw plik¢w w postaci skr¢conej, zawieraj†cej tylko nazw‘ i rozszerzenie pliku. W jednym wierszu listowanych jest do pi‘ciu nazw plik¢w. DO SKœADNIA: for %a in (*.bat)DO type %a S’owo zarezerwowane DO mo§e by u§yte tylko jako cz‘ž polecenia FOR. Patrz polecenie FOR w cz‘žci Praca w Trybie Wsadowym w dalszej cz‘žci rozdzia’u. ECHO SKœADNIA: ECHO OFF ECHO ON ECHO komunikat do wyžwietlenia Polecenie ECHO ma dwie funkcje: 1. Rozpoczyna (ON) lub ko¤czy (OFF) wypisywanie na ekranie echa polece¤ zapisanych w pliku typu .bat. 2. Wyžwietla na ekranie komunikaty zapisane w pliku typu .bat. 1. W’†czane i wy’†czanie echa W czasie wykonywania polece¤ zapisanych w pliku typu .bat trež tych polece¤ przed wykonaniem jest przesy’ana na ekran. Je§eli pierwszy wiersz pliku typu .bat zawiera polecenie ECHO OFF, to pozosta’e polecenia pliku zostan† wykonane bez uprzedniego wysy’ania ich trežci na ekran. Je§eli polecenie ECHO OFF jest poprzedzone znakiem @, to tylko linia zawieraj†ca to polecenie nie jest wyžwietlana na ekranie. Zako¤czenie wykonywania ostatniego polecenia zapisanego w pliku typu .bat automatycznie w’†cza echo (ECHO ON). 2. Wyžwietlanie komunikat¢w Aby wyžwietli komunikat w czasie wykonywania polece¤ zapisanych w pliku typu .bat nale§y w tym pliku umiežci lini‘: ECHO trež komunikatu Patrz r¢wnie§ Praca w Trybie Wsadowym w dalszej cz‘žci rozdzia’u. ERRORLEVEL SKœADNIA: IF ERRORLEVEL S’owo zarezerwowane ERRORLEVEL jest wykorzystywane tylko jako cz‘ž polecenia IF. Dalsze szczeg¢’y mo§na znale¦ w opisie polecenia IF w cz‘žci Praca w Trybie Wsadowym w dalszej cz‘žci rozdzia’u. EXIST SKœADNIA: IF EXIST [fname] S’owo zarezerwowane EXIST jest wykorzystywane tylko jako cz‘ž polecenia IF . Je§eli plik o nazwie okrežlonej przez [fname] istnieje, powoduje to wykonanie . Patrz r¢wnie§ Praca w Trybie Wsadowym w dalszej cz‘žci rozdzia’u. FDISK SKœADNIA: FDISK [n] Ustala rozmiar wewn‘trznego RAM-dysku c: na [n] kilobajt¢w. Minimalna wartož n wynosi 8. natomiast wartož maksymalna jest r¢wna rozmiarowi pami‘ci RAM pomniejszonej o rozmiar pami‘ci, z kt¢rej korzysta DOS i uruchomiony program. Dopuszczalna maksymalna pojemnož RAM-dysku jest wyžwietlana przez Portfolio przy pr¢bie jej przekroczenia. Przyk’adowo polecenie: FDISK 16 [RTN] ustala pojemnož RAM-dysku na 16 kilobajt¢w. U§ycie polecenia FDISK uruchamia r¢wnie§ zimny start komputera. Wszystkie pliki przechowywane w pami‘ci Portfolio zostan† zniszczone na skutek zmiany pojemnožci RAM-dysku. Polecenie FDISK powinno by u§ywane z du§† rozwag†. FOR SKœADNIA: FOR %% in(,...) do Symbol oznacza dowoln† liter‘;< set> oznacza žcie§k‘ i nazw‘ pliku, kt¢ra mo§e zawiera znaki grupowe, a oznacza dowolne polecenie systemu DOS. U§ywane do kolejnego wykonywania dla ka§dego pliku ze zbioru (,...). Patrz r¢wnie§ Praca w Trybie Wsadowym w dalszej cz‘žci rozdzia’u. FORMAT SKœADNIA: FORMAT [d] (/V) Polecenia formatuje RAM-kart‘ i umo§liwia na niej zapis plik¢w. Proces formatowania niszczy wszystkie istniej†ce dotychczas na RAM-karcie pliki i katalogi, powinno wi‘c by stosowane bardzo ostro§nie. W poleceniu mo§na stosowa identyfikatory dysku a: i dla zewn‘trznej stacji RAM-kart b:. Opcjonalny parametr /V pozwala zapisa etykiet‘ wolumenu na dysku. System po zako¤czeniu formatowania wypisuje zach‘t‘ do wprowadzenia etykiety. GOTO SKœADNIA: GOTO etykieta W czasie pracy w trybie wsadowym pozwala na wykonanie skoku do linii oznaczonej etykiet†. Etykieta musi znajdowa si‘ w aktualnie wykonanym pliku typu .bat i by poprzedzona przecinkiem ,. Dalsze szczeg¢’y mo§na znale¦ w opisie polecenia IF w cz‘žci Praca w Trybie Wsadowym w dalszej cz‘žci rozdzia’u. HELP SKœADNIA: HELP Wprowadza na ekran wszystkie polecenia systemu DOS i s’owa zarezerwowane dla pracy w trybie wsadowym. IF SKœADNIA: IF (NOT) Polecenie IF jest stosowane w plikach o rozszerzeniu .bat do realizacji polece¤ w zale§nožci od warunku. Je§eli warunek jest spe’niony, polecenie jest wykonywane, w przeciwnym wypadku (warunek nie spe’niony) polecenie jest ignorowane. Warunek mo§e mie jedn† z postaci: EXIST Warunek jest prawdziwy, je§eli dowolny plik oznaczony przez istnieje na dysku. Nazwa pliku mo§e zawiera znaki grupowe * i ?. ERRORLEVEL Warunek jest prawdziwy, je§eli poprzednio zako¤czony program zewn‘trzny przekaza’ kod zako¤czenia nie mniejszy od = = Warunek jest prawdziwy, gdy ci†g-znak¢w-1 jest identyczny z ci†giem-znak¢w-2. Ci†g znak¢w nie mo§e zawiera przecink¢w ani spacji. Wielkož liter odgrywa rol‘ przy por¢wnywaniu. NOT Wyra§enie jest prawdziwe, gdy =warunek= jest prawdziwy. Dalsze szczeg¢’y mo§na znale¦ w opisie polecenia IF w cz‘žci Praca w Trybie Wsadowym w dalszej cz‘žci rozdzia’u. LABEL SKœADNIA: LABEL [d] (label) Nadaje etykiet‘ wolumenu (nazw‘) dowolnej RAM-karcie lub wewn‘trznemu RAM-dyskowi. Etykieta wolumenu dysku jest wyprowadzana na ekran przy wykonywaniu polecenia dir. Wydanie polecenia LABEL powoduje wyprowadzenie (ježli istnieje) etykiety wolumenu bie§†cego dysku na ekran. Istniej†ca etykieta mo§e zosta zmieniona na inn†. D’ugož etykiety wolumenu jest ograniczona do 11 znak¢w. Do tworzenia etykiety mo§na u§ywa znak¢w dopuszczalnych do tworzenia nazw plik¢w (nie wolno wi‘c np. u§ywa spacji). Polecenie Label umo§liwia te§ usuni‘cie istniej†cej etykiety wolumenu. MD (MKDIR) SKœADNIA: MD [d][path][name] Tworzy nowy katalog o nazwie [name] na ko¤cu žcie§ki [path] na dysku [d]. Je§eli polecenie zosta’o u§yte bez podania specyfikacji dysku i žcie§ki, nowy katalog zostanie utworzony w katalogu bie§†cym. Na przyk’ad bie§†cy dysk i katalog jest oznaczony a:\sprzeda§ i chcemy w nim utworzy nowy katalog (tzw. podkatalog) o nazwie ceny, to wystarczy napisa: MD ceny [RTN] lub MD\sprzeda§\ceny [RTN] Je§eli w katalogu macierzystym nazwa katalogu pokrywa si‘ z nazw† katalogu ju§ istniej†cego, komputer wyžwietla komunikat o b’‘dzie i polecenie nie jest wykonywane. Nale§y spr¢bowa jeszcze raz wyda polecenie MD z inn† nazw† katalogu. OFF SKœADNIA: OFF Przy’†cza Portfolio w stan czuwania. Ekran jest czyszczony i Portfolio zostaje wy’†czony. Przed’u§a to czas u§ytkowania baterii. Nacižni‘cie dowolnego klawisza w’†cza ponownie komputer. Polecenie OFF nie ma wp’ywu na dane przechowywane na wewn‘trznym dysku c:. Po w’†czeniu Portfolio dysk c: b‘dzie zawiera’ te same pliki, co przed u§yciem polecenia OFF. Portfolio przechodzi automatycznie w stan czuwania je§eli jest nie u§ywany d’u§ej ni§ oko’o dwie minuty. Prze’†czenie Portfolio w stan czuwania jest r¢wnie§ mo§liwe poprzez r¢wnoczesne nacižni‘cie klawiszy [FN] i [O] i wczežniejsze zwolnienie klawisza [O]. PATH SKœADNIA: PATH [pathname](,[pathname]..) PATH Definiuje list‘ žcie§ek okrežlaj†cych katalogi, kt¢re b‘d† przeszukiwane przez system operacyjny w trakcie szukania pliku typu .com, .exe lub .bat. Nazwy žcie§ek [pathname] powinny by oddzielone žrednikami. Na przyk’ad polecenie: PATH c:\;c:\exec;a:\ [RTN] powoduje, §e p¢¦niejsze wprowadzenie nazwy pliku TEST i nacižni‘cie klawisza [RTN] spowoduje przegl†dni‘cie przez DOS katalogu g’¢wnego na dysku c:, katalogu o nazwie exec na dysku c: i katalogu g’¢wnego na dysku a: w poszukiwaniu plik¢w: TEST.COM, TEST.EXE, TEST.BAT. Znalezienie pierwszego pliku o poszukiwanej nazwie spowoduje uruchomienie zapisanego w nich programu lub wykonanie zapisanych polece¤. Zdefiniowana lista žcie§ek jest wa§na a§ do wydania nast‘pnego polecenia PATH z parametrami. Wydanie polecenia PATH bez parametr¢w powoduje wyprowadzenie na ekran bie§†cej listy žcie§ek. W celu ograniczenia listy žcie§ek tylko do katalogu bie§†cego nale§y wyda polecenie: PATH ; [RTN] PAUSE SKœADNIA: PAUSE Wstrzymuje wykonywanie programu wsadowego zapisanego w pliku o rozszerzeniu typu .bat. Na ekran jest wyprowadzony komunikat: Strike a key when ready... nacižni‘cie dowolnego klawisza spowoduje dalsze wykonywanie programu wsadowego. Dalsze szczeg¢’y mo§na znale¦ w cz‘žci Praca w Trybie Wsadowym w dalszej cz‘žci rozdzia’u. PROMPT SKœADNIA: PROMPT PROMPT [text] Ustala tekst systemowej zach‘ty do wydania polecenia. Standardowa posta zach‘ty to znak = poprzedzony identyfikatorem dysku bie§†cego. Znak = ma za zadanie oddzielenie identyfikatora dysku od dalszej cz‘žci wiersza polece¤, tj. miejsca, w kt¢rym wpisujemy polecenia. Na przyk’ad po pierwszym w’†czeniu Portfolio zach‘ty b‘dzie mia’a posta: c:. Druga posta polecenia PROMPT pozwala na wyžwietlenie w linii zach‘ty dowolnego tekstu, daty, czasu i pewnych symboli. Poni§sza tabela zawiera zestaw znak¢w specjalnych, kt¢re mog† definiowa zach‘t‘. Ka§dy z tych znak¢w musi by poprzedzony symbolem $. ZNAK ZACHTA $ Znak dolara $ d Bie§†ca data t Bie§†cy czas p ˜cie§ka do katalogu bie§†cego na bie§†cym dysku v Numer wersji systemu n Bie§†cy dysk g Znak > l Znak < b Znak : _podkrežlenie Przejžcie do nowego wiersza s Spacja (tylko na pocz†tku) h Znak backspace U§ycie b’‘dnego znaku $ nie wp’ynie na zmian‘ zach‘ty. Poni§ej przedstawiono kilka przyk’ad¢w u§ycia polecenie PROMPT, kt¢re korzystaj† ze znak¢w specjalnych oraz powsta’ych linii zach‘ty. W systemie DOS specyfikacja dysku i nazwy katalog¢w s† zawsze wyžwietlane ma’ymi literami. Wszystkie przyk’ady zak’adaj†, §e dyskiem bie§†cym jest dysk c:, a katalogiem bie§†cym jest katalog \sprzeda§ POLECENIE ZACHTA PROMPT $p$g c:\sprzeda§> PROMPT $tŻh$h$h$h$h$p$g 10:30:c:\sprzeda§> PROMPT Date = $d$g Date = Tue 08-16-91> RD (RMDIR) SKœADNIA: RD [d][dir] Usuwa katalog z wyspecyfikowanego dysku. Katalog przeznaczony do usuni‘cia nie mo§e zawiera plik¢w (je§eli istniej† trzeba je uprzednio wykasowa). Nie mo§e te§ on by katalogiem bie§†cym w chwili wydawania polecenia. je§eli katalog wymieniony w poleceniu RD zawiera pliki, na ekranie pojawi si‘ komunikat o b’‘dzie: Directory not found or not empty. Aby usun† ten katalog nale§y wykasowa znajduj†ce si‘ w nim pliki i jeszcze raz u§y polecenie RD. REM SKœADNIA: REM Polecenie u§ywane do wpisywania komentarzy do plik¢w typu .bat. Komentarze te s† traktowane jako polecenia. Na przyk’ad w pliku typu .bat mo§e by zapisane: REM ten plik typu .bat kasuje wszystkie pliki o rozszerzeniu .bak REM del\sprzeda§\*.bak Linie zaczynaj†ce si‘ napisem REM s† komentarzami i nie maj† §adnego wp’ywu na polecenie DEL. REN SKœADNIA: REN [d][stara_nazwa][nowa_nazwa_pliku] Zmienia nazw‘ pliku na wyspecyfikowanym dysku na now†. Nale§y zauwa§y, §e nie jest konieczne podawanie identyfikatora dysku dla nowej nazwy pliku. Plik o nowej nazwie zostanie utworzony na dysku, na kt¢rym istnia’ plik o starej nazwie. Podanie r¢§nych identyfikator¢w dysku dla plik¢w starego i nowego spowoduje wyžwietlenie komunikatu o b’‘dzie. Pomini‘cie identyfikatora dysku zak’ada u§ycie dysku bie§†cego. Podobnie pomini‘cie katalogu zak’ada u§ycie przez polecenie REM katalogu bie§†cego. RUN SKœADNIA: RUN [d][fname] Specyficzne polecenie Portfolio s’u§†ce do uruchomienia program¢w napisanych specjalnie dla Portfolio i zapisanych na RAM-kartach. Polecenie to nie mo§e uruchamia zwyk’ych program¢w typu .COM i .EXE. Polecenie RUN nale§y tylko wtedy u§ywa, gdy jest to zalecane przez instrukcj‘ obs’ugi do’†czon† do programu znajduj†cego si‘ na RAM-karcie. W czasie pracy takiego programu RAM-karta musi ca’y czas pozostawa w’o§ona do stacji RAM-kart. SET SKœADNIA: SET SET [’a¤cuch_znak¢w1]=[’a¤cuch_znak¢w2] SET [’a¤cuch_znak¢w1]= Polecenie SET pozwala na obs’ug‘ przez DOS listy symboli, w kt¢rej ’a¤cuchowi znak¢w (np. PROMPT) mo§e by przyporz†dkowany inny ’a¤cuch znak¢w lub wartož. Lista ta jest umiejscowiona w obszarze pami‘ci zwanej žrodowiskiem. ˜rodowisko jest cz‘sto zmieniane przy pracy w trybie wsadowym. Przy zmianach [’a¤cuch_znak¢w1] podaje si‘ w otoczeniu dw¢ch znak¢w %. Na przyk’ad, aby doda dysk a: do bie§†cej žcie§ki nale§y w pliku typu .bat wpisa lini‘: set path=%path%;a: Polecenie SET u§yte bez parametr¢w wyžwietla aktualne parametry žrodowiska. Na przyk’ad: COMSPEC=C:\COMMAND.COM PATH=C:\BIN;C:\SYSTEM;C\UTIL PROMPT=$T$H$H$H$H$H$P$G Aby nada symbolowi wartož, na przyk’ad imi‘ u§ytkownika Portfolio trzeba wyda polecenie: SET imi‘=Jasio Symbol imi‘ mo§e by wykorzystany w pliku typu .bat do przywitania u§ytkownika Portfolio : @ECHO Dzie¤ dobry, %ini‘%, §ycz‘ mi’ego dnia Aby usun† definicj‘ imi‘ ze žrodowiska nale§y wyda polecenie: SET imi‘= SHIFT SKœADNIA: SHIFT Polecenie SHIFT umo§liwia dost‘p do wi‘kszej liczby ni§ dziesi‘ parametr¢w przy pracy w trybie wsadowym. Dalsze szczeg¢’y mo§na znale¦ w cz‘žci Praca w Trybie Wsadowym w dalszej cz‘žci rozdzia’u. TIME SKœADNIA: TIME (godz(:min(:sek))) TIME Zmienia czas wskazywany przez wewn‘trzny zegar Portfolio. Aktualny czas oddziela si‘ spacj† od polecenia TIME. Czas powinien by wprowadzony w formacie godz:min:sek. Nie wszystkie sk’adniki czasu musz† by wprowadzone (np. polecenie TIME 10 ustala czas na 10:00:00). Wydanie polecenia TIME bez parametr¢w (tzn. TIME [RTN]) spowoduje wyprowadzenie komuniaktu: Time:godz:min:sek:setne_sek New time: Mo§na teraz wprowadzi nowy czas w podanym formacie. Wystarczy poda tylko ten element czasu, kt¢ry chcemy zmieni. Na przyk’ad wprowadzenie :30 zmieni tylko minuty na 30 pozostawiaj†c godziny, sekundy i setne sekundy bez zmian. TYPE SKœADNIA: TYPE [d][fname]/p Wprowadza (listuje) zawartož wyspecyfikowanego pliku na ekranie. Mo§na stosowa polecenie TYPE z parametrem /P. Wpisanie na ko¤cu polecenia znak¢w /P powoduje, §e zawartož pliku wyžwietlana jest strona po stronie. Znaczy to, §e przy listowaniu du§ego pliku wype’nienie ca’ego ekranu wstrzymuje wykonywanie polecenia TYPE. Po spokojnym zapoznaniu si‘ z zawartožci† ekranu nacižni‘cie dowolnego klawisza spowoduje wyprowadzenie dalszych siedmiu wierszy pliku. Nale§y zaznaczy, §e ustawienie trybu pracy ekranu w opcji Setup menu program¢w ma wp’yw na dzia’anie parametru /P. dalsze szczeg¢’y mo§na znale¦ w rozdziale 8. VER SKœADNIA: VER Wyprowadza na ekran numer wersji systemu DOS: DIP Operating System 2.11 v(numer) VERIFY SKœADNIA: VERIFY VERIFY ON VERIFY OFF Polecenie VERIFY u§ywa si‘ w celu sprawdzenia poprawnožci zapisu na dysku,. U§ycie polecenia VERIFY bez parametr¢w powoduje wyžwietlenie informacji o tym, czy polecenie VERIFY jest aktywne ON, czy wy’†czone OFF. Polecenie VERIFY z parametrami ON w’†cza, a z parametrem OFF wy’†cza sprawdzenie poprawnožci zapisu na dysku. VOL SKœADNIA: VOL [d] Wyžwietla etykiet‘ wolumenu dysku [d], utworzon† wczežniej poleceniem LABEL (patrz polecenie LABEL ). URZDZENIA (DEVICES) Opr¢cz wspomnianych wczežniej dysk¢w istnieje kilka urz†dze¤, kt¢re mog† by adresowane i wykorzystywane przez DOS: CON konsola (klawiatura i monitor) NUL urz†dzenie puste PRN bie§†cy port r¢wnoleg’y drukarki AUX bie§†cy port szeregowy LPT1 odpowiednik PRN COM1 odpowiednik AUX Na przyk’ad, aby przes’a plik M£J.TXT przez ’†cze RS232 do innego komputera nale§y po ustawieniu parametr¢w RS232 w Setup menu wyda polecenie: copy m¢j.txt aux [RTN] PLIKI WSADOWE (pliki typu .bat) Cz‘ž ta podaje kilka przyk’ad¢w plik¢w wsadowych. Poni§sze polecenia s† szczeg¢lnie przydatne do zastosowania w plikach wsadowych: ECHO FOR GOTO IF PAUSE REM SHIFT IF, NOT i EXIST Polecenie IF wykonuje inne polecenie, je§eli dany warunek zostanie spe’niony. Przyk’adowo po wydaniu polecenia del sprzeda§.txt, gdy plik sprzeda§.txt nie istnieje, DOS wyprowadzi na ekran komunikat File not found. Aby unikn† takiej sytuacji wystarczy wpisa do pliku wsadowego: if exist sprzeda§.txt del sprzeda§.txt Warunek exist sprzeda§.txt jest spe’niony, gdy plik sprzeda§.txt znajduje si‘ w bie§†cym katalogu. Je§eli rzeczywižcie si‘ tam znajduje to polecenie del sprzeda§.txt zostanie wykonane. Powy§szy plik wsadowy b‘dzie bardziej uniwersalny, gdy b‘dzie m¢g’ kasowa nie tylko plik o nazwie sprzeda§.txt. Mo§na to uzyska stosuj†c w pliku wsadowym tzw. zmienne parametry. Parametry te s† oznaczane symbolami od %0 do %9 i rezerwuj† miejsce na konkretne wartožci, kt¢re zostan† podane w chwili wykonywania polece¤ pliku wsadowego. Na przyk’ad poni§szy plik wsadowy kasuje dany plik wtedy, gdy on istnieje: if exist %1 del %1 Zak’adaj†c, §e plik wsadowy ma nazw‘ zap.bat ,to polecenie: zap sprzeda§.txt spe’ni t‘ sam† funkcj‘ (wykasuje plik sprzeda§.txt) co poprzedni plik wsadowy. Mo§liwe jest wykorzystanie polecenia IF do warunkowego wykonywania wi‘cej ni§ jednego innego polecenia. S’u§y do tego polecenie GOTO . Polecenie GOTO umo§liwia omini‘cie (przeskoczenie) innych polece¤ w pliku wsadowym. Poni§szy plik wsadowy kopiuje pewien plik, ale tylko wtedy, gdy on istnieje na dysku a:, a p¢¦niej zaž usuwa go z bie§†cego katalogu: if not exist %1 goto lab copy %1 a: del %1 :lab U§ycie s’owa NOT zapewnia, §e §adne polecenie pliku wsadowego nie zostanie wykonywane w przypadku, gdy plik o nazwie podstawionej w miejsce %1 nie istnieje w bie§†cym katalogu. Gdy taki plik istnieje polecenie goto lab nie jest wykonywane, a plik jest kopiowany na dysk a:, p¢¦niej usuwany z bie§†cego katalogu. PAUSE Polecenie PAUSE chwilowo zawiesza wykonywanie pliku wsadowego do czasu nacižni‘cia dowolnego klawisza komputera. Na przyk’ad w powy§szym pliku wsadowym mo§na wstawi polecenie PAUSE przed poleceniem kopiowania. Da to czas u§ytkownikowi komputera na spokojne w’o§enie RAM-karty do stacji A:. Zmodyfikowany plik wsadowy b‘dzie wygl†da’ nast‘puj†c†: if not exist %1 goto lab pause copy %1 a: del %1 :lab nacižniecie klawisza spowoduje kontynuacj‘ wykonywania pliku wsadowego i skopiowanie danego pliku na dysk a:. W czasie dzia’ania polecenia PAUSE mo§liwa jest rezygnacja z dalszego wykonywania polece¤ zawartych w pliku wsadowym. W tym celu wystarczy nacisn† klawisze [CTRL] i [C], a po wyprowadzeniu na ekran Portfolio komunikatu nacisn† klawisz [Y]. Zmienne Parametry Plik¢w Wsadowych; SHIFT Nast‘pny plik wsadowy zmienia nazw‘ danego pliku na now† nawet wtedy, gdy plik o takiej nazwie ju§ istnieje: if exist %2 del %2 ren %1 %2 Ten plik wsadowy zawiera dwa zmienne parametry (inaczej parametry formalne) %1 i %2, w miejsce kt¢rych wstawiono zostan† konkretne nazwy plik¢w. Je§eli plik wsadowy ma nazw‘ delren.bat , to wykonanie zawartych w nim polece¤ nast†pi przez napisanie: delren sprzeda§.txt dochody.txt [RTN] Gdyby plik dochody.txt istnia’, to zostanie wykasowany, a nazwa pliku sprzeda§.txt zostanie zmieniona na dochody.txt. W plikach wsadowych mo§na stosowa do 9 parametr¢w oznaczonych od %1 do %9. Parametr oznaczony %0 odnosi si‘ do nazwy samego pliku wsadowego. W przypadku koniecznožci u§ycia wi‘kszej liczby zmiennych parametr¢w nale§y u§y polecenia SHIFT. Polecenie SHIFT przesuwa wszystkie zmienne parametry o jeden w lewo tak,§e np. parametr dziesi†ty stanie si‘ dziewi†tym. Na przyk’ad nast‘puj†cy plik wsadowy wyprowadza na ekran swoj† nazw‘ i trzy parametry wstawione w miejsce %1 %2 %3: echo %0 %1 %2 %3 Je§eli powy§szy plik wsadowy posiada nazw‘ ec.bat i zostanie uruchomiony z parametrami: ec jeden dwa trzy cztery na ekranie zostanie wyžwietlony tekst: ec jeden dwa trzy nale§y zauwa§y, §e czwarty parametr aktualny cztery zosta’ zignorowany. Je§eli w naszym pliku wsadowym polecenie SHIFT zostanie u§yte po poleceniu ECHO, a nast‘pnie zostanie u§yte polecenie ECHO: echo %0 %1 %2 %3 shift echo %0 %1 %2 %3 to wywo’anie tego pliku z parametrami: ec jeden dwa trzy cztery spowoduje wyprowadzenie na ekran: echo jeden dwa trzy echo jeden dwa trzy cztery Po wydaniu polecenia SHIFT parametr %0 staje si‘ starym parametrem %1, parametr %1 staje si‘ starym parametrem %2 itd., a§ do parametru %8, kt¢ry staje si‘ starym parametrem %9. parametr %10 staje si‘ parametrem %9. ECHO i @ECHO W czasie wykonywania polece¤ zapisanych w pliku wsadowym ich trež jest wyprowadzana na ekran. Mo§e to prowadzi do zažmiecenia ekranu. Mo§na temu zapobiec poprzez wydanie polecenia: echo off na pocz†tku pliku wsadowego. Jedynym poleceniem znajduj†cym si‘ w tym pliku, kt¢re wyprowadzone na ekran b‘dzie w’ažnie poleceniem ECHO OFF. R¢wnie§ i ten komunikat mo§na usun† z ekranu poprzez umieszczenie znaku @ przed poleceniem echo off. @echo off Znak @ mo§e by umieszczony na pocz†tku ka§dego wiersza w pliku wsadowym w celu zapobie§enia wyprowadzeniu go na ekran. Najlepszym miejscem na jego u§ycie jest jednak pocz†tek wiersza zawieraj†cego polecenie ECHO OFF. Gwarantuje to, §e trež §adnego wiersza pliku wsadowego, r¢wnie§ zawieraj†cego polecenie echo nie zostanie wyprowadzona na ekran. REM W przypadku wi‘kszych plik¢w wsadowych dobrze jest umieszcza w pliku komentarze objažniaj†ce ich spos¢b dzia’ania. Umo§liwia to polecenie REM. Tak wygl†da’by jeden z powy§szych plik¢w wsadowych z komentarzami: rem test polecenia shift echo %0 %1 %2 %3 shift echo %0 %1 %2 %3 Polecenia REM u§ywa si‘ do umieszczania w pliku wsadowym komentarzy lub chwilowego wy’†czenia pewnych polece¤ przez poprzedzenie ich s’owem REM. ERRORLEVEL Poleceniem IF mo§e zawiera w swoim wyra§eniu warunkowo s’owo zarezerwowane ERRORLEVEL. S’owo to umo§liwia wp’yw zewn‘trznych program¢w na wykonanie polece¤ pliku wsadowego. Kiedy program zewn‘trzny ko¤czy swe dzia’anie nadaje on zmiennej ERRORLEVEL systemu DOS wartož od 0 do 25 w’†cznie. Polecenie IF umo§liwia testowanie wartožci ERRORLEVEL. Za’¢§my, §e uruchomiližmy program nazwany STACJA_B.COM, kt¢ry sprawdza, czy w komputerze istnieje fizycznie druga stacja kart pami‘ci. Mo§e on nada zmiennej ERRORLEVEL wartož 1, gdy taka stacja istnieje i wartož 0, gdy jest przeciwnie. Mo§emy teraz napisa plik wsadowy, kt¢ry powie u§ytkownikowi czy w Portfolio jest zainstalowana druga stacja RAM-karty. @echo off stacja_b if errorlevel 1 goto istnieje echo Stacja B: nie zainstalowana goto koniec :istnieje echo Stacja B: zainstalowana :koniec U§ycie Zmiennych ˜rodowiska Inna po§yteczn† cech† polecenia IF jest mo§liwož korzystania ze zmiennych žrodowiska zainicjowanych poleceniem SET. Przeanalizujemy nast‘puj†cy plik wsadowy: @echo Hej tam %imie% Wyprowadzi on na ekran napis Hej tam , nast‘pnie sprawdzi, czy w žrodowisku istnieje ’a¤cuch znak¢w odpowiadaj†cych ’a¤cuchowi imi‘. Je§eli tak, to na ekran zostanie wyprowadzony ten odpowiednik. W przeciwnym razie na ekran nie zostanie wyprowadzone nic wi‘cej poza napisem Hej tam . Gdy nasz przyk’adowy plik wsadowy ma nazw‘ h.bat i zostan† wydane dwa polecenia: set imi‘=Bronek [RTN] h [RTN] na ekranie pojawi si‘ napis: Hej tam Bronek Polecenie IF mo§e te§ s’u§y do por¢wnywania dw¢ch ’a¤cuch¢w znak¢w. Je§eli ’a¤cuchy s† identyczne, to skojarzone z poleceniem IF inne polecenie jest wykonywane. Na przyk’ad poni§szy plik wsadowy tylko wtedy wykasuje plik, kt¢rego nazwa jest zmiennym parametrem, je§eli wczežniej wydamy polecenie set imi‘=Bronek: @if "%imie%"=="Bronek"del %1 W poleceniu IF mo§na te§ u§ywa na wiele sposob¢w zmienne parametry od %0 do %9. W plikach wsadowych do wielokrotnego wydawania polece¤ mo§na u§ywa polecenie FOR. Gdy chcemy na przyk’ad wyprowadzi na ekran kolejno zawartož wszystkich plik¢w tekstowych w bie§†cym katalogu, mo§emy sporz†dzi plik wsadowy: @for %%a in(*.txt) do type %%a Powy§szy plik wsadowy powoduje, §e znalezienie pliku o nazwie zgodnej z wzorcem *.txt przypisuje t‘ nazw‘ zmiennej %%a. Nast‘pnie wykonywane jest polecenie type %%a . Sekwencja ta jest wykonywana dla wszystkich plik¢w o nazwach zgodnych z wzorcem *.txt. W zmiennej %%a zamiast litery a mo§e wyst†pi dowolna inna litera alfabetu. Wywo’ywanie pliku wsadowego z wn‘trza innego pliku wsadowego. Mo§liwe jest wykonanie pliku wsadowego z wn‘trza innego pliku wsadowego przez wpisanie nazwy drugiego pliku do pliku pierwszego. Za’¢§my, §e istniej† pliki o nazwach edit.bast i ed.bat. Zawartož pliku ed.bat jest nast‘puj†ca: @echo off if exist %1 edit %2 echo Nie znaleziono zbioru Je§eli wydamy polecenie: ed pismo.txt i plik pismo.txt istnieje, w¢wczas zostanie uruchomiony plik wsadowy ed.bat z nazw† pliku pismo.txt jako parametr %1. Gdy plik pismo.txt nie istnieje, na ekran zostanie wyprowadzony napis Nie znaleziono zbioru. Nale§y zauwa§y, §e uruchomienie pliku edit.bat spowoduje zaniechanie przez DOS dalszego wykonywania polece¤ zapisanych w pliku ed.bat . Oznacza to, §e zako¤czenie pracy przez plik edit.bat nie spowoduje wyprowadzenie na ekran napisu Nie znaleziono zbioru. … PRZEœCZANIE WYJ˜CIA DLA POLECE„ Polecenia systemu DOS zwykle przesy’aj† wyniki swego dzia’ania na ekran. Mo§liwe jest jednak kierowanie wynik¢w i komunikat¢w na inne urz†dzenia np. na drukark‘. Wszystkie komunikaty i informacje, kt¢re powsta’y w efekcie dzia’ania polecenia systemu DOS mog† by prze’†czone (skierowane) na dowolne urz†dzenie systemu za pomoc† u§ycia znaku >. Prze’†czenie wyjžcia dla polece¤ ma posta: (polecenie daj†ce wynik dzia’ania) > (przeznaczenie) (polecenie daj†ce wynik dzia’ania >> (do’†cz do przeznaczenia) > Po lewej stronie znaku > musi znajdowa si‘ polecenie wyprowadzaj†ce w efekcie swego dzia’ania pewn† informacj‘. Na przyk’ad polecenie DIR. Po prawej stronie znaku > musi znajdowa si‘ nazwa miejsca - przeznaczenia, do kt¢rego przes’any zostanie wynik dzia’ania polecenia z lewej strony znaku >. Mo§e to by nazwa pliku lub nazwa urz†dzenia. Prze’†czenie wyjžcia do plik¢w Je§eli nazwa przeznaczenia podana przy prze’†czeniu wyjžcia polecenia mo§e by traktowana jako nazwa pliku, tworzony jest plik o takiej nazwie i wynik dzia’ania polecenia kierowany jest do tego pliku. Gdy plik o takiej nazwie ju§ istnieje, jego zawartož zostanie zast†piona wynikiem dzia’ania polecenia. Podobnie wynik pracy mo§e by do’†czony do zawartožci istniej†cego ju§ pliku przez u§ycie dw¢ch znak¢w =. Na przyk’ad, aby utworzy plik o nazwie PLIKI.TXT zawieraj†cy spis plik¢w katalogu bie§†cego (efekt pracy polecenia DIR) wystarczy napisa: dir > zbiory.txt [RTN] Je§eli plik ZBIORY.TXT ju§ istnieje i chcemy zachowa jego dotychczasow† zawartož, nale§y wyda polecenie: dir >> zbiory.txt [RTN] Prze’†czanie wyjžcia do urz†dze¤ Je§eli wynikiem pracy polecenia jest informacja tekstowa, kt¢ra nas nie interesuje, mo§na si‘ jej pozby poprzez prze’†czanie wyjžcia polecenia na urz†dzenie pust NUL. Na przyk’ad polecenie COPY wyprowadza na ekran informacje o tym jakie pliki zosta’y skopiowane. Czasami jest to informacja niepo§†dana, szczeg¢lnie przy przetwarzaniu wsadowym. Poni§sze polecenie kopiuje plik AUTOEXEC.BAT do pliku AUTOEXEC.BAK bez wyžwietlania komunikatu na ekranie: copy autoexec.bat autoexec.bak >nul Prze’†czanie wejžcia dla polece¤ Zasada prze’†czania wejžcia dla polece¤ jest podobna do prze’†czenie wyjžcia dla polece¤. Prze’†czanie wejžcia jest u§ywane do okrežlania ¦r¢d’a (jest to najcz‘žciej plik) parametr¢w polecenia. Na przyk’ad wydanie polecenia DEL *.* (w celu wykasowania wszystkich plik¢w w bie§†cym katalogu) spowoduje wyprowadzenie na ekran komunikatu: Are you sure ? (Y/N) nacižni‘cie klawisza Y spowoduje wykasowanie plik¢w. Nacižni‘cie klawisza N przerwie polecenie bez kasowania jakiegokolwiek pliku. Aby unikn† naciskania klawiszy, nale§y sporz†dzi plik, zawieraj†cy tylko jeden znak Y. œatwo to zrobi poleceniem: ECHO Y > tak.txt Aby teraz wykasowa wszystkie pliki na dysku a: (RAM- karta) nale§y wyda polecenie: DEL A:*.* < tak.txt Rozdzia’ 3 U ” Y T K O W A N I E W E W N  T R Z N Y C H P R O G R A M £ W P O R T F O L I O WPROWADZENIE Rozdzia’ ten stanowi kr¢tki wst‘p do opisu ka§dego z g’¢wnych program¢w wewn‘trznych Portfolio . Szczeg¢’owe opisy tych program¢w mo§na znale¦ w dalszych rozdzia’ach. URUCHOMIENIE PROGRAM£W WEWNTRZNYCH Programy wewn‘trzne Portfolio mog† by uruchamiane w r¢§ny spos¢b w zale§nožci od stanu, w jakim si‘ komputer znajduje. Aby wyžwietli menu program¢w wewn‘trznych nale§y wyda polecenie: app [RTN] Inny spos¢b to nacižni‘cie klawisza Atari /|\ i klawisza [Z]. Na ekranie zostanie wyžwietlone menu: *** (c) DIP 1989 40860 **** * Address book * * Calculator * * Diary * * Editor * * Setup * * Worksheet * *************************** Pierwsze wywo’anie menu program¢w wewn‘trznych powoduje wyžwietlenie numeru wersji oprogramowania w pierwszej linijce ekranu. P¢¦niej w linii tej jest wyžwietlony rozmiar wolnej pami‘ci Portfolio. Poszczeg¢lne programy wewn‘trzne mog† by uruchamiane bezpožrednio z pomini‘ciem menu program¢w. W tym celu nale§y w wierszu polece¤ wpisa polecenie app , a nast‘pnie znak \ i pierwsz† liter‘ nazwy programu, kt¢ry chcemy uruchomi: app \a (Address book) app \c (Calculator) app \d (Diary) app \e (Editor) app \s (Setup) app \w (Worksheet) Metoda ta mo§e by r¢wnie§ stosowana w plikach wsadowych (szczeg¢’y dotycz†ce plik¢w wsadowych mo§na znale¦ w Rozdziale 2). Oznacza to, §e umieszczenie w pliku autoexec.bat linii o przyk’adowej trežci: app \w spowoduje automatyczne uruchomienie Arkusza Kalkulacyjnego po ka§dym w’†czeniu lub restarcie Portfolio. Podobnie klawisz Atari /|\ mo§e by u§yty w podobny spos¢b, a wi‘c: /|\ [Z] wyžwietlenie menu program¢w wewn‘trznych /|\ [A] Address Book /|\ [C] Calculator /|\ [D] Diary /|\ [E] Editor /|\ [S] Setup /|\ [W] Worksheet Spos¢b ten mo§e by u§ywany do uruchomienia jednego programu z wn‘trza drugiego programu. Nie dotyczy to tylko programu Setup , z wn‘trza kt¢rego nie mo§na uruchomi innego programu. KORZYSTANIE Z SYSTEMU OKIEN Wyb¢r opcji menu Istniej† dwie metody wyboru opcji z menu na przyk’ad takiego, jak pokazane powy§ej menu program¢w. Dana pozycja menu mo§e zosta wybrana poprzez: 1. Przesuni‘cie kursora (migaj†cy znak _)na pierwsz† liter‘ opcji za pomoc† klawiszy ruchu kursora. S† to klawisze ze strza’kami w prawym dolnym rogu klawiatury. Gdy kursor znajduje si‘ na pierwszej literze §†danej opcji, nale§y nacisn† klawisz [RTN]. 2. Nacižni‘cie klawisza odpowiadaj†cego pierwszej literze §†danej opcji menu. Na przyk’ad, aby w powy§szym menu wybra opcj‘ Calculator wystarczy nacisn† [C], nie ma ju§ potrzeby naciskania [RTN]. Je§eli w menu znajduje si‘ wi‘cej ni§ jedna opcja o takiej samej pierwszej literze, nale§y naciska klawisz z t† liter† a§ do momentu, gdy kursor znajdzie si‘ na §†danej opcji. Nale§y w¢wczas nacisn† klawisz [RTN]. Menu wielopoziomowe Wielokrotne wybranie danej opcji z menu powoduje wyžwietlenie nast‘pnego menu. Opcje, kt¢re wywo’uj† kolejne menu s† zaznaczone trzema kropkami, tak jak na poni§szym menu z programu Diary : *** Diary 45002 *** * Files... * * Search * * Move... * * Repeat... * * Alarm * * Help... * ******************* wyb¢r opcji Files, Move, Repeat i Help spowoduje wyžwietlenie nast‘pnego menu. Na przyk’ad wybranie opcji Files (poprzez nacižni‘cie klawisza [F]) spowoduje wyžwietlenie kolejnego menu, kt¢re na’o§y si‘ na bie§†ce menu: *** Diary 45002 ** * * * ***** Files ***** * * New * * * Load... * * * Save as... * * * Merge... * * * Print * ***** * ******************* Powr¢t do poprzedniego menu jest mo§liwy po nacižni‘ciu klawisza [ESC]. Kolejne naciskanie klawisza [ESC] prowadzi nas b‘dzie do poprzednio wybranych menu a§ do chwili przejžcia do systemu DOS. Aby zag’‘bi si‘ w kolejne menu nale§y nacisn† klawisz [RTN], gdy kursor znajduje si‘ na §†danej opcji lub nacisn† klawisz z pierwsz† liter† opcji. Na przyk’ad po wybraniu opcji Save as ekran b‘dzie wygl†da’ nast‘puj†co: **** Diary *** * * * **** Files *** * * * * ******************************* * ** Name: C:\SYSTEM\DIARY.DRY * * ******************************* * * * * * Merge... * * * Print * ***** * ************** Jak mo§na zauwa§y bie§†ce lub aktywne okienko ma zawsze podw¢jn† ramk‘. Pozosta’e na ekranie okienka maj† pojedyncz† ramk‘. Okienka dialogowe Niekt¢re z opcji w programie Addres Book wymagaj† wprowadzenie danych przez u§ytkownika. Mo§e to by nazwa pliku (jak w powy§szym przyk’adzie), szukany ’a¤cuch znak¢w lub numer. W tych przypadkach wyžwietlane jest okienko dialogowe, cz‘sto zawieraj†ce ju§ sugerowane przez komputer gotowe do wprowadzenia dane. Dane te mo§na zaakceptowa poprzez nacižni‘cie klawisza [RTN]. Gdy chcemy jednak wprowadzi inne dane. Nale§y wprowadzi je z klawiatury. Spowoduje to natychmiastowe usuni‘cie sugerowanej podpowiedzi Portfoilo. Gdy chcemy zmieni cz‘ž tej podpowiedzi nale§y za pomoc† klawiszy [Strza’ka_w_prawo] lub [DEL] przesun† kursor w §†dane miejsce i przyst†pi do edycji. Istnieje kilka kombinacji klawiszy (opisanych dalej), kt¢re pozwalaj† przyspieszy r¢§ne operacje i mog† by u§ywane przy edycji okienka dialogowego. Komunikaty o b’‘dach Gdy w czasie pracy programu wyst†pi b’†d, na ekranie zostanie wyžwietlone okienko z komunikatem o b’‘dzie np.: File not found. Komunikat o b’‘dzie mo§na usun† klawiszem[ESC]. FORMAT EKRANU Programy wewn‘trzne Portfolio maj† kilka cech wsp¢lnych. Cechy te to funkcja Help, format ekranu, u§ycie okienek i pewnych klawiszy funkcyjnych. Wszystkie programy wewn‘trzne Portfolio zaczynaj† swe dzia’anie od wyžwietlenia ramki wok¢’ ekranu. Cz‘ž tej ramki jest wykorzystana do wyžwietlenia nazwa bie§†cego pliku, daty i czasu oraz innych informacji o uruchomionym programie: informacja plik zale§na od uleg’ programu zmianie nazwa pliku | | | | | [|] [|] [|] ** A:AUTOEXEC.BAT ****************** L:1 C:2 M:40 ~ *** * * * * * * * * * * ** Tue 10 Oct 89 16:30 * NUM CAP SC INS ********* [|] [|] [|] [|] [|] Aktualna data Tryby: NUM CAPS | | w’†czone i czas SCROLL | INSERT Program Calculator pokazuje, kt¢re z pi‘ciu pami‘ci s† u§ywane w zast‘pstwie plik¢w. Ramka mo§e zosta zgaszona przez nacižni‘cie klawisza [F5]. Daje to wi‘cej miejsca na ekranie. Klawisz [F5] dzia’a jak prze’†cznik o stanach Ramka_jest lub ramki_nie_ma. W przypadku program¢w korzystaj†cych z plik¢w: Addres Book, Diary, Editor i Worksheet w prawym g¢rnym rogu ramki mo§e pojawi si‘ znak ~. Oznacza to, §e plik wykorzystywany przez program uleg’ zmianie od chwili wczytania i by mo§e trzeba go zapisa na dysku. KLAWISZE FUNKCYJNE I KONTROLNE Portfolio ma 10 klawiszy funkcyjnych. S† one umieszczone w g¢rnej cz‘žci klawiatury. Aby uzyska efekt wcižni‘cia klawisza funkcyjnego wcižnij klawisz [FN] i r¢wnoczežnie nacižnij klawisz numeryczny o numerze §†danego klawisza funkcyjnego (np. kombinacja [FN] [1] daje F1, a [FN] [0] daje F10. Znaczenie klawiszy funkcyjnych we wszystkich programach wewn‘trznych jest nast‘puj†ce: [F1] Wyžwietla g’¢wne menu programu [F2] ”†danie pomocy [F3] Wywo’anie programu Clipboard [F4] Przywraca stan sprzed ostatniej operacji kasowania aktualnej pozycji kursora [F5] W’†cza i wy’†cza ekran [F6] Klawisz zarezerwowany [F7] Zale§y od programu [F8] Zale§y od programu [F9] Zale§y od programu [F10] Zale§y od programu Nale§y zauwa§y, §e klawisz [F1] mo§e by r¢wnie§ wywo’any poprzez nacižni‘cie i ZWOLNIENIE samego klawisza Atari /|\. Poni§sze kombinacje klawiszy pozwalaj† na szybkie i ’atwe kasowanie danych w plikach i pewne inne operacje. Kombinacje te obowi†zuj† we wszystkich programach wewn‘trznych (wyj†tki s† podane w nawiasach). Kombinacja klawiszy Skutek [CTRL][A] Skocz na pocz†tek pliku [CTRL][B] Kasuj od pocz†tku linii [CTRL][D] Wybierz numer raz jeszcze (Addres Book) [CTRL][E] Kasuj do ko¤ca linii [E] Wyk’adnik (Calculator) [CTRL][L] Kasuj lini‘ [CTRL][R] Zamie¤ (Editor) [CTRL][S] Szukaj (tylko Editor) [CTRL][U] Skocz do poprzedniej pozycji kursora [CTRL][W] Kasuj s’owo z prawej strony kursora [CTRL][Z] Skocz na koniec pliku [CTRL][Backspace] Kasuj s’owo z lewej strony kursora [CTRL][Strza’ka_w_prawo] Przesu¤ s’owo w prawo [CTRL][Strza’ka_w_lewo] Przesu¤ s’owo w lewo [FN][Strza’ka_w_lewo] Skocz do dnia dzisiejszego (Diary) [FN][Strza’ka_w_lewo] Skocz do pola A1 (Workshet) [FN][Strza’ka_w_lewo] Skocz na pocz†tek linii [FN][Strza’ka_w_prawo_] Skocz na koniec linii [TAB] Przesu¤ ekran w prawo [TAB] Zmie¤ znak (Calculator) [TAB] Wstaw nowy rekord (Addres) [SPACJA] Kasuj dan† (Calculator) [RTN] Edytuj bie§†cy termin spotkania (Diary) [RTN] Edytuj zawartož bie§†cego pola (Worksheet) [RTN]/[ESC] Prze’†cznik mi‘dzy programami Calendar/Diary, Phone/Address Book [ESC] Wyjžcie z menu lub uruchomionego programu. Zeruj kalkulator (Calculator) Kombinacja klawiszy np: [CTRL][Z] oznacza, §e trzymaj†c wcižni‘ty klawisz [CTRL]nale§y wcisn† klawisz [Z]. PROGRAMY WEWNTRZNE PORTFOLIO Address Book (Ksi†§ka adresowa) Atari Portfolio zawiera program nazwany Address Book , kt¢ry pozwala na zapami‘tanie setek nazwisk, numer¢w telefonicznych i adres¢w. Dane te mog† by wybierane za pomoc† klawiatury komputera. Program umo§liwia te§ automatyczne wybieranie numer¢w (tzw. dzwonienie). Program Address Book mo§e obs’ugiwa dowoln† ilož plik¢w. Na przyk’ad jeden plik zawieraj†cy nazwiska, numery telefoniczne i adresy os¢b prywatnych, a drugi dla kontakt¢w zawodowych. ka§da pozycja lub karta w pliku programu Address Book mo§e zawiera dowoln† ilož linii i numer¢w telefonicznych. Pliki u§ywane przez program Address Book mog† by tworzone w tym programie lub przez program Editor (edytor Tekst¢w). Pliki napisane przy pomocy Edytora Tekst¢w mog† by p¢¦niej wczytane i u§ywane przez program Address Book. Program Address Book umo§liwia automatyczne znalezienie w swoim pliku nazwiska, numeru telefonicznego lub adresu, albo dowolnego napisu. Po znalezieniu wybranej pozycji w pliku, mo§na poleci, je§eli centrala telefoniczna posiada tonowy system wybierania, aby Portfolio sam wybra’ numer. Nale§y podniež s’uchawk‘ zwracaj†c mikrofon w kierunku Portfolio i numer zostanie wybrany dzi‘ki wbudowanemu w komputer tonowemu systemowi wybierania. Calculator (Kalkulator) Portfolio zawiera program Calculator . Kalkulator ma pi‘ pami‘ci: dzia’a na danych w formacie og¢lnym, ustalonym, naukowym i in§ynierskim. Mo§na korzysta i edytowa tažm‘ oblicze¤, na kt¢rej s† zapisane wszystkie dotychczasowe rachunki. Inne funkcje Kalkulatora to wyjžcie na drukark‘, operacje zwi†zane z procentami, silnia, negacja, pierwiastek kwadratowy, nawiasy, pot‘gowanie. Tažm‘ oblicze¤ mo§na poddawa edycji, co umo§liwia przeprowadzanie oblicze¤ typu "co by by’o gdyby" na wczežniej wprowadzonych danych. Poniewa§ program Calculator nie operuje na plikach, nie mo§na u§ywa Schowka w czasie pracy tego programu. R¢wnie§ dlatego nie wyžwietlana jest nazwa pliku w lewym g¢rnym rogu ekranu. Program Diary (Notatnik) Portfolio ma wbudowany program Diary (Notatnik) . Program Diary mo§e pracowa w dw¢ch trybach: jako notatnik i jako kalendarz. Gdy program pracuje w trybie kalendarza mo§liwe jest wybieranie i przegl†danie dat spotka¤. W trybie notatnika mo§na przegl†da i edytowa trež wszystkich notatek dotycz†cych wczežniej wybranej daty. Z dowoln† dat† i terminem spotkania zapisanym w notatniku mo§na skojarzy alarm, kt¢ry poprzez sygna’ d¦wi‘kowy przypomni o szczeg¢lnie wa§nych obowi†zkach. Terminy spotka¤ i skojarzone z nimi alarmy mog† by zapisane w programie Diary jako powtarzaj†ce si‘ w ci†gu dnia, tygodnia (za wyj†tkiem soboty i niedzieli), miesi†ca, roku. Na przyk’ad mo§esz gra w tenisa w ka§dy wtorek o 12.30. Opcja alarmu tygodniowego zapewnia, §e alarm wystarczy skojarzy tylko z jednym wtorkiem. Nast‘pne alarmy b‘d† generowane automatycznie przez komputer w odst‘pach tygodniowych. Opcja alarmu miesi‘cznego mo§e by na przyk’ad u§yta do przypomnienia o comiesi‘czym terminie p’atnožci do 24-go ka§dego miesi†ca. Program Diary pozwala na przeszukiwanie termin¢w spotka¤, czytanie, zapisywanie, do’†czenie i drukowanie plik¢w. Editor (Edytor tekst¢w) Edytor pozwala na edycj‘ i formatowanie plik¢w zawieraj†cych teksty w kodzie ASCII. Program pozwala na pisanie tekst¢w, wyszukiwanie wyraz¢w, zamian‘ wyraz¢w, wprowadzanie, zapisywanie i do’†czanie zawartožci plik¢w tekstowych, drukowanie tekst¢w na drukarce lub do pliku. D’ugož linii (ilož znak¢w, kt¢rej nie mo§e przekroczy d’ugož wiersza, i po kt¢rej w trakcie pisania nast‘puje automatyczne przejžcie do nowej linii) jest dowolna. Teksty s† przechowywane jako pliki ASCII i mog† by œatwo wykorzystywane przez inne programy, zar¢wno wbudowane w Portfolio jak i inne. Setup Program Setup umo§liwia ustawienie trybu pracy komputera (zar¢wno sprz‘tu i oprogramowania) w zale§nožci od potrzeb i przyzwyczaje¤ u§ytkownika. Mo§liwe jest ustawienie trybu pracy ekranu, generatora d¦wi‘ku klawiatury, portu RS232, wyb¢r j‘zyka (angielski, francuski, niemiecki) wyb¢r rodzaju pod’†czonej do Portfolio drukarki. W programie Setup istnieje opcja o nazwie File Transfer , kt¢ra pozwala na przesy’anie plik¢w mi‘dzy Portfolio i stacjonarnym komputerem PC. Worksheet (Arkusz kalkulacyjny) Wewn‘trzny program Portfolio o nazwie Worksheet posiada wiele cech znanego programu arkusza kalkulacyjnego Lotus 1-2-3. Arkusz kalkulacyjny Portfolio mo§e czyta i u§ywa pliki typu .WKS utworzone przez program Lotus 1-2-3. R¢wnie§ wi‘kszož plik¢w typu .WK1 mo§e by wykorzystywana. Pozwala to na tworzenie plik¢w arkusza kalkulacyjnego programem Lotus 1-2-3 na stacjonarnym komputerze PC, a nast‘pnie przes’anie ich do kieszonkowego Portfolio . Program Worksheet arkusza kalkulacyjnego pozwala wprowadza do arkusza dane i funkcje tak jak w Lotus 1-2-3 stacjonarnego komputera PC. Mo§liwe jest czytanie i zapisywanie plik¢w, sporz†dzanie zestawie¤ wynik¢w i raport¢w w przyjaznym žrodowisku. Istnieje kilka r¢§nic mi‘dzy programem Worksheet Portfolio a programem Lotus 1-2-3. Szczeg¢’y mo§na znale¦ w Dodatku B. CECHY WSP£LNE PROGRAM£W WEWNTRZNYCH PORTFOLIO Obs’uga Plik¢w Ka§dy program wewn‘trzny Portfolio , kt¢ry korzysta z plik¢w (Address Book, Diary, Editor, Worksheet) posiada modu’ pozwalaj†cy na intensywne z nich korzystanie. Pozwala to na szybkie przechodzenie z jednej stacji dysk¢w na drug†, zmian‘ katalog¢w i wyb¢r §†danego pliku. W programach istnieje mechanizm zapobiegaj†cy przypadkowej utracie danych w pliku. Przyk’adem ochrony danych w pliku jest nast‘puj†ca sytuacja: je§eli bie§†cy plik uleg’ zmianie do czasu wczytania go przez program, a u§ytkownik chce wyjž z programu przez nacižni‘cie klawisza [ESC]. Na ekranie pojawi si‘ komuniakt: ** Save ? ** * Yes * * No * ************ nacižni‘cie [Y] spowoduje zapisanie pliku na dysku przed zako¤czeniem programu. Nacižni‘cie [N] spowoduje wyjžcie z programu bez zachowania pliku, a nacižni‘cie [ESC] spowoduje rezygnacj‘ z zako¤czenia programu. Po uruchomieniu programu wewn‘trznego jest do niego automatycznie ’adowany plik, z kt¢rym program poprzednio pracowa’. Informacja o nazwie tego pliku jest zapisana w pliku PERMDATA.DAT w katalogu C:\SYSTEM. Ka§dy program wewn‘trzny przy zapisie plik¢w nadaje im swoje rozszerzenie: .ADR Address book .DRY Diary .TXT Editor .WKS Worksheet Wewn‘trzna struktura plik¢w jest opisana w Dodatku A . W menu g’¢wnym ka§dego programu wewn‘trznego opcja Files jest umieszczona na pierwszej pozycji. Nacižni‘cie klawiszy [FN][1] wyžwietla menu g’¢wne. Powt¢rne nacižni‘cie klawiszy [FN[[1] wyžwietli menu Files. Menu Files (Pliki) sk’ada si‘ z opcji: New, Load, Save as, Merge i Print. W programie Address Book istnieje dodatkowa opcja Write , a w programie Worksheet nie ma opcji Merge. Okienko menu Files ma nast‘puj†cy wygl†d: **** Files **** * New * * Load ... * * Save as ... * * Merge ... * * Print * *************** Files: New (nowy plik) Opcja New powoduje zako¤czenie edycji bie§†cego pliku i przejžcie do edycji pustego pliku o nazwie UNNAMED. z rozszerzeniem zale§nym od programu wewn‘trznego. Je§eli zawartož pliku bie§†cego nie uleg’a zmianie od chwili ostatniego zapisu na dysku lub od chwili jego wczytania, ekran jest natychmiast czyszczony a nazwa pliku bie§†cego ulega zmianie na UNNAMED. W przeciwnym razie (bie§†cy plik uleg’ zmianie) Portfolio zapyta si‘, czy zmieniony plik ma zosta zachowany na dysku. Na ekranie pojawi si‘ komunikat: ** Save ? ** * Yes * * No * ************ nacižni‘cie [Y] spowoduje zapisanie bie§†cego pliku na dysk pod obecn† nazw† (wyžwietlon† w lewym g¢rnym rogu ekranu przy wyžwietlonej ramce). Nacižni‘cie [N] spowoduje przejžcie do edycji pustego pliku UNNAMED. Bez zachowania na dysku dotychczasowego pliku bie§†cego. Files: Load (œaduj) Opcja Load œaduje do programu istniej†cego plik z dowolnego osi†galnego dysku. Aby wybra opcj‘ Load nale§y przy wyžwietlonym menu Files nacisn† klawisz [L]. Na ekranie pojawi si‘ okienko dialogowe z nazw† ostaniego u§ywanego pliku, np.: *********** Load *********** * Name: C:\DEMO\BUDGET.wks * **************************** Istniej† teraz cztery mo§liwožci wyboru: 1. Akceptacja podanej nazwy pliku przez nacižni‘cie [RTN] 2. Nacižni‘cie klawisza kursora, edycja podpowiedzianej nazwy pliku i nacižni‘cie klawisza [RTN] 3. Wpisanie nowej nazwy pliku i nacižni‘cie klawisza [RTN] 4. Wyžwietlenie listy plik¢w znajduj†cych si‘ w dowolnym katalogu dowolnego dysku 1. Akceptacja podanej nazwy pliku œaduje ostatnio zachowany plik o podpowiedzianej nazwie. Mo§na to wykorzysta, gdy po za’adowaniu pliku i dokonaniu w nim zmian chcemy jednak wr¢ci do nie poprawionej wersji. Nale§y w¢wczas wywo’a menu Files , wybra w nim opcj‘ Load i nacisn† klawisz [RTN]. Bez podania ostrze§enia o utracie dokonanych zmian zostanie za’adowana poprzednia wersja pliku. 2. Edycja podpowiedzianej nazwy pliku Mo§na zmienia podpowiedzian† przez Portfolio nazw‘ pliku u§ywaj†c klawiszy ruchu kursora, klawisza [DEL] i klawiszy alfanumerycznych. Nazwa pliku podana przez komputer mo§e by d’u§sza ni§ ilož miejsca w okienku po s’owie Name (Nazwa) . W przypadku edycji nazwy pliku, nacižni‘cie klawisza ruchu kursora [Strza’ka_w_prawo] przesunie nazw‘ pliku, co umo§liwi edycj‘ jej ca’ožci. Po zako¤czeniu zmian w nazwie podanej przez Portfolio nale§y nacisn† klawisz [RTN]. Je§eli bie§†cy dysk uleg’ zmianie od czasu za’adowania go, komputer zaoferuje zapisanie go na dysku przed za’adowaniem nowego pliku. Na ekranie zostanie wyžwietlone okienko: ** Save Curent? ** * Yes * * No * ****************** nacižni‘cie [Y] spowoduje zapisanie bie§†cego pliku na dysku pod jego obecn† nazw† przed za’adowaniem nowego pliku. Nacižni‘cie [N] spowoduje rezygnacj‘ z zapisania pliku na dysk, a [ESC] powr¢t menu Load. 3. Wpisanie nowej nazwy pliku Mimo wyžwietlenie przez Portfolio nazwy pliku mo§na ’atwo wprowadzi w’asn† nazw‘. Nacižni‘cie pierwszej litery nowej nazwy pliku spowoduje usuni‘cie podpowiedzi Portfolio z okienek, na miejscu kt¢rej mo§na dalej wpisywa now† nazw‘. Wprowadzenie nowej nazwy ko¤czy nacižni‘cie klawisza [RTN]. Dygresja. Przy wprowadzaniu nazwy pliku mo§na zrezygnowa z wpisywania rozszerzenia nazwy, gdy jest ono zgodne z domyžlnym rozszerzeniem wymaganym przez program. Gdy napiszemy wi‘c: home [RTN] program Address Book b‘dzie chcia’ za’adowa plik HOME.ADR. Program Diary b‘dzie chcia’ za’adowa plik HOME.DRY. Preogram Editor b‘dzie chcia’ za’adowa plik HOME.TXT, a program Worksheet plik HOME.WKS. Podobni jak w przypadku edycji nazwy pliku, gdy bie§†cy plik uleg’ zmianie komputer zapyta si‘, czy go zachowa (okienko Save current?). … 4. Wyžwietlanie listy plik¢w Opcja Load pozwala na przegl†danie zawartožci katalog¢w na dowolnym dysku w spos¢b podobny do polecenie DIR systemu DOS. Po wyžwietleniu przez Portfolio sugerowanej nazwy pliku mo§na wprowadzi žcie§k‘ do katalogu, kt¢rego list‘ plik¢w chcemy przejrze. Oto przyk’ady polece¤: Polecenie Efekt :[RTN] Wyžwietlenie nazw wszystkich plik¢w bie§†cego katalogu *[RTN] Wyžwietlenie nazw wszystkich plik¢w zgodnych z domyžlnym rozszerzeniem wymaganym przez program w bie§†cym katalogu bie§†cego dysku. *.bat [RTN] Wyžwietlenie nazw wszystkich plik¢w wsadowych (typu .bat) \dane\* [RTN] wyžwietlenie nazw wszystkich plik¢w zgodnych z domyžlnym rozszerzeniem wymaganym przez dany program w katalogu o nazwie dane bie§†cego dysku a: [RTN] Wyžwietlenie nazw plik¢w na dysku a: Patrz r¢wnie§ polecenie DIR w Rozdziale 2. Przyk’adowo, gdy bie§†cy dysk i katalog to C:\DANE wprowadza polecenie :[RTN] spowoduje wprowadzenie na ekran: **** C:\DANE\*.* ***** * .. * * KOPIE * * DOM.ADR * * PRACA.ADR * * WROCœAW.ADR * ********************** Dwie kropki reprezentuj† katalog macierzysty C:\ a KOPIE to podkatalog katalogu c:\DANE Przy du§ej liczbie plik¢w do wyžwietlenia przez opcj‘ Load nazwy plik¢w, kt¢re nie zmiežci’y si‘ w okienku mo§na wyžwietli naciskaj†c klawisz [Strza’ka_w_D¢’]. Aby za’adowa kt¢ryž z plik¢w nale§y ustawi kursor na jego nazwie i nacisn† klawisz [RTN]lub nacisn† klawisz z pierwsz† liter† nazwy pliku. Aby przejž do katalogu macierzystego nale§y wybra ..(dwie kropki), zaž aby przejž do podkatalogu nale§y wybra nazw‘ KOPIE. Niezale§nie od sposobu wybrania pliku do za’adowania, po nacižni‘ciu klawisza [RTN] (i za’o§eniu, §e bie§†cy plik jest pusty lub nie uleg’ zmianie od za’adowania na ekranie zostanie wyžwietlony komunikat: ****************** * Loading ... * ****************** kt¢ry zniknie po za’adowaniu pliku. Files: Save as (Zachowaj) Opcja Save pozwala na zachowanie (zapisanie na dysku) pliku pod jego obecn† lub now† nazw† na dowolnym dysku. Po pierwszym uruchomieniu programu wewn‘trznego lub po wyborze opcji New bie§†cy plik ma nazw‘ UNNAMED. Gdy do pliku zostan† wpisane dane najcz‘žciej zachodzi potrzeba zapisania pliku pod now† nazw†. Opcje Save w menu Files wybiera si‘ przez nacižni‘cie klawisza [S] . Na ekranie pojawi si‘ okienko: *********** Save ********* * Name: UNNAMED.ADR * ************************** Mo§na teraz wpisa now† nazw‘ dla bie§†cego pliku.Podobnie jak dla opcji Load istniej† teraz cztery mo§liwožci wyboru: 1. Akceptacja podanej nazwy pliku przez nacižni‘cie [RTN]. 2. Nacižni‘cie klawisza kursora, edycja podpowiedzianej nazwy pliku i nacižni‘cie klawisza [ RTN] . 3. Wpisanie nowej nazwy pliku i nacižni‘cie klawisza [RTN] . 4. Wyžwietlenie listy plik¢w znajduj†cych si‘ w dowolnym katalogu dowolnego dysku. Je§eli nowa nazwa pliku oka§e si‘ identyczna z nazw† pliku ju§ istniej†cego, komputer zapyta si‘, czy ma przeprowadzi operacj‘ zmiany nazwy (by’oby to r¢wnowa§ne ze zniszczeniem zawartožci pliku ju§ istniej†cego. Na ekranie pojawi si‘: * Owerwrite * * Yes * * No * ************* Nacižni‘cie [Y] spowoduje przeprowadzenie operacji zast†pienia zawartožci istniej†cego pliku zawartožci† pliku bie§†cego. Nacižni‘cie [N] spowoduje powr¢t do menu Files . Files: Merge (Do’†cz) Opcja Merge w menu Files pozwala na do’†czenie innego pliku do zawartožci aktualnie za’adowanego pliku. W programie Editor trež drugiego pliku jest wpisywana od pozycji kursora. W programach Diary i Addres Book do’†czany plik jest sortowany w porz†dku chronologicznym i alfabetycznym. Po wybraniu opcji Merge na ekranie pojawi si‘ napis: ******* Merge ******* * Name: * ********************* Mo§na teraz: 1. Wpisa nazw‘ pliku i nacisn† klawisz [RTN] . 2. Wyžwietli list‘ plik¢w w dowolnym katalogu dowolnego dysku. Szczeg¢’y powy§szej operacji wybrania pliku mo§na znale¦ wczežniej w opisie opcji Files: Load . Po wykonaniu operacji do’†czenia pliku nazwa bie§†cego pliku pozostanie ta sama, nale§y wi‘c ten plik zapisa na dysku pod zmienion† nazw†, gdy nie chcemy zniszczy orygina’u. Opcja Merge mo§e by u§ywana dowoln† ilož razy. Ograniczeniem mo§e by tylko brak wolnej pami‘ci RAM. Files: Print Wybranie opcji Print drukuje zawartož bie§†cego pliku na drukarce lub do pliku. W programie Setup mo§na zmienia parametry wydruku takie jak, d’ugož strony, ustawienie margines¢w. Dalsze szczeg¢’y mo§na znale¦ w rozdziale 8. Program CLIPBOARD Portfolio ma wbudowany program nazwany Clipboard , kt¢ry pozwala na kopiowanie danych z jednego do drugiego obszaru pliku, z pliku do pliku lub mi‘dzy wewn‘trznymi programami. Na przyk’ad gdy mamy plik utworzony przez program Worksheet , kt¢ry zawiera finansowy projekt jakiegož przedsi‘wzi‘cia, mo§e zachodzi potrzeba przekopiowania zawartožci kilku kolumn arkusza do dokumentu tworzonego programem Editor . Umo§liwia to program Clipboard. Programu Clipboard mo§na te§ u§ywa w programie Editor do manipulowania tekstem. Program Clipboard pozwala na swobodne kopiowanie lub przenoszenie danych mi‘dzy plikami tworzonymi w programach Address Book, Diary, Editor, Worksheet. Programy Calculator i Setup nie pracuj† z plikami i nie maj† dost‘pu do programu Clipboard. … Uwaga. Aktualna cz‘ž podr‘cznika zak’ada pewn† wiedz‘ o programach wewn‘trznych Portfolio . Zupe’ni nowicjusze mog† przeczyta najpierw dalsze rozdzia’y o programach wewn‘trznych. Po pewnym zapoznaniu si‘ z ich dzia’aniem mog† przeczyta jak korzysta z programu Clipboard. Korzystanie z programu Clipboard Program Clipboard jest wywo’ywany w ka§dym programie wewn‘trznym tak samo - poprzez nacižni‘cie klawisza [F3]. Wyžwietla on menu programu Clipboard , kt¢re sk’ada si‘ z: Cut Wycina blok tekstu z bie§†cego pliku i przenosi go do schowka Store Kopiuje blok tekstu z bie§†cego pliku i przenosi go do schowka Paste Wstawia kopi‘ schowka do bie§†cego pliku Mark Zaznacza pocz†tek bloku tekstu przeznaczonego do kopiowania lub wyci‘cia (Schowek to obszar pami‘ci, w kt¢rym program Clipboard przechowuje fragm‘ty tekst¢w) Je§eli w programie Setup ustawimy opcj‘ Applications: CLIPBOARD SAVE na ON to zawartož schowka, gdy by’ on u§ywany w programie wewn‘trznym, jest przed zako¤czeniem pracy programu wewn‘trznego automatycznie zachowana w pliku. Plik ten ma nazw‘ C:\SYSTEM\CLIPBOARD.DAT. Ustawienie opcji Applications:CLIPBOARD SAVE na OFF nie zachowuje schowka, ale powoduje pewn† oszcz‘dnož pami‘ci. Spos¢b u§ycia programu Clipboard jest nast‘puj†cy: 1. Ustaw kursor na pocz†tku bloku tekstu przeznaczonego do przeniesienia lub kopiowania. 2. Wybierz opcj‘ Mark do zaznaczenia pocz†tku bloku. 3. Przesu¤ kursor na koniec bloku i wybierz opcj‘ Store lub Cut . 4. Przesu¤ kursor na wybran† pozycje w bie§†cym pliku lub za’aduj §†dany plik lub uruchom §†dany program wewn‘trzny. 5. Wybierz opcj‘ Paste , aby wstawi zawartož schowka od aktualnej pozycji kursora. Przyk’adowo chcemy przekopiowa fragment arkusza kalkulacyjnego (program Worksheet) to znaczy kom¢rki od A2 do A5 do pliku, kt¢ry przetwarzamy programem Editor . Zawartož arkusza jest nast‘puj†ca: * C:VAT1.WKS ********************************* *B2 * * |---A----|---B----|---C----|---D----|---E-* *2 | Jan Feb Mar Apr* *3 |Systemy 50.00 40.00 60.00 64>* *4 |Dochody 20.00 22.00 24.00 26>* *5 |Wydatki 75.00 80.00 82.00 82>* * Tue 10 Oct 89 16:30 ****************** INS * Najpierw nale§y umiežci kursor w kom¢rce A2, tzn. w kom¢rce b‘d†cej lewym g¢rnym rogiem obszaru do skopiowania. Nast‘pnie nacisn† klawisz [F3]. Na ekranie pojawi si‘ menu: * Clipboard * * Cut * * Store * * Paste * * Mark * ************* Nale§y wybra opcj‘ Mark przez nacižni‘cie klawisza [M]. Teraz nale§y umiežci kursor w kom¢rce D5, tzn. w kom¢rce b‘d†cej prawym dolnym rogiem bloku przeznaczonego do stopniowania.Ponownie nale§y wyžwietli menu Clipboard przez nacižni‘cie [F3]. Kursor nale§y umiežci na pocz†tku opcji Store i nacisn† [RTN]. Blok kom¢rek od A2 do D5 zostanie natychmiast przeniesiony do schowka. Zawartož schowka mo§e zosta teraz wstawiona w dowolne miejsce bie§†cego lub innego pliku. Aby wstawi zawartož schowka do pliku przetwarzanego programem Editor nale§y najpierw wyjž z programu Worksheet przez nacižni‘cie klawisza [ESC]. Teraz nale§y uruchomi program Editor i za’adowa do niego istniej†cy plik lub rozpocz† prac‘ z pustym plikiem. Kursor nale§y umiežci w tym miejscu pliku, od kt¢rego ma zaczyna si‘ blok tekstu zawieraj†cy trež kom¢rek. Oto przyk’adowa zawartož pliku przetwarzanego programem Editor: Szanowny CC W odpowiedzi na prožb‘ przesy’am dok’adne informacje na temat system¢w i ca’ožci dochod¢w za pierwszy kwarta’: Moje sprawozdanie z konferencji znajdzie si‘ jutro na Pa¤skim biurku. Z powa§aniem J¢zio Kursor nale§y ustawi na pocz†tku linii powy§ej tekstu Moje sprawozdanie . Nast‘pnie trzeba wywo’a menu Clipboard przez nacižni‘cie [F3] i wybra opcj‘ Paste przez przycižni‘cie klawisza [P]. Blok kom¢rek z arkusza kalkulacyjnego zostanie natychmiast wstawiony w tekst, kt¢ry teraz wygl†da nast‘puj†c†: Szanowny CC W odpowiedzi na prožb‘ przesy’am dok’adne informacje na temat system¢w i ca’ožci dochod¢w za pierwszy kwarta’: Jan Feb Mar Systemy 50.00 40.00 60.00 Dochody 20.00 22.00 24.00 Wydatki 75.00 80.00 82.00 Moje sprawozdanie z konferencji znajdzie si‘ jutro na Pa¤skim biurku. Z powa§aniem J¢zio U§ycie opcji Paste nie niszczy zawartožci schowka. Zawartož ta mo§e by wstawiana w dowolne miejsca dowolnej liczby plik¢w. Dane przechowywane w schowku ulegn† zmianie dopiero po przes’aniu do schowka innych danych. Odtwarzanie Wykasowanych Danych Portfolio posiada mo§liwož odtwarzania danych wykasowanych klawiszem [DEL]. Dane te s† przechowywane w pliku UNDELETE.DAT w katalogu C:\SYSTEM. Niezale§nie od u§ywanego programu wewn‘trznego, aby odtworzy ostatnio wykasowany element nale§y nacisn† [F4]. Dalsze naciskanie [F4] odtwarza poprzednio wykasowane elementy. Element mo§e ozancza: 1. Pojedyncz† liter‘ wykasowan† przez nacižni‘cie klawisza [DEL] lub [Backspace] 2. Zawartož kom¢rki arkusza kalkulacyjnego usuni‘t† poleceniem Erase (zesp¢’ kom¢rek usuni‘tych poleceniem Erase b‘dzie przechowywany w pliku Undelete jako jedna ca’ož). 3. Linia lub cz‘ž linii wykasowana w programie Editor jednym z jego polece¤. 4. Pozycja wykasowana w programach Diary lub Address Book . Mo§liwož odtwarzania wykasowanych danych mo§na wykorzysta do ’atwego przenoszenia wyraz¢w i blok¢w s’¢w. Na przyk’ad, aby przeniež wyraz mo§na w wyra§eniu: mo§na wykorzysta do nale§y ustawi kursor na literze w s’owa wykorzysta. Nast‘pnie nale§y nacisn† klawisze [CTRL] i [Backspace], co wykasuje s’owo mo§na. Nacižni‘cie klawiszy [CTRL][Strza’ka_w_prawo] przesunie kursor za wyraz wykorzysta , a nacižni‘cie [F4] odtworzy wyraz mo§na , co w efekcie da wyra§enie: wykorzysta mo§na do Rozdzia’ 4 PROGRAM WEWNTRZNY ADDRESS BOOK (KSI”KA ADRESOWA) WPROWADZENIE Atari Porfolio zawiera program nazywany Address Book , kt¢ry pozwala na zapami‘tanie setek nazwisk, numer¢w telefonicznych i adres¢w. Dane te mog† by wybierane za pomoc† klawiatury komputera. Program umo§liwia te§ automatyczne wybieranie numer¢w (tzn. dzwonienie). W programie Address Book mo§na za’o§y dowoln† ilož zbior¢w. Na przyk’ad, jeden zbi¢r zawieraj†cy nazwiska, numery telefoniczne i adresy prywatnych os¢b, a drugi dla kontakt¢w zawodowych. Ka§da pozycja w zbiorze ksi†§ki adresowej mo§e zawiera dowoln† ilož linii i numer¢w telefonicznych. Zbiory u§ywane przez program Address Book mog† by tworzone w tym programie lub przez program Editor . Zbiory napisane przy pomocy programu Editor mog† by p¢¦niej wczytane i u§ywane przez program Address Book . Zawartož zbior¢w wczytanych przez program Address Book jest automatycznie sortowana. Poszczeg¢lne pozycje ksi†§ki adresowej s† porz†dkowane wed’ug pierwszej litery pierwszej linii. Kolejnož sortowania jest nast‘puj†ca: * wed’ug liter alfabetu * wed’ug cyfr * wed’ug wartožci kod¢w ASCII Oznacza to, §e pozycje zaczynaj†ce si‘ cyfr† na przyk’ad 3D Software Corp Inc b‘dzie umieszczony po pozycjach zaczynaj†cych si‘ liter†. W czasie sortowania zbioru ma’e i du§e litery s† traktowane tak samo, co daje nast‘puj†ce efekty: Al's Cafe, (452) 234 4567 Bazco Motor Rapairs, (312) 123 4567 camera shop, 192 8374 Dentist, (07141) 124 368 Program Address Book umo§liwia znalezieni nazwiska, numeru telefonicznego lub adresu, czy te§ dowolnego napisu. Po znalezieniu wybranej pozycji w pliku, mo§na poleci, je§eli centrala telefoniczna posiada tonowy system wybierania, aby Portfolio sam wybra’ numer. Nale§y podniež s’uchawk‘ zwracaj†c mikrofon w kierunku Portfolio i numer zostanie wybrany dzi‘ki wbudowanemu w komputer tonowemu systemowi wybierania. URUCHOMIENIE PROGRAMU ADDRESS BOOK Aby uruchomi program Address Book nale§y w czasie wyžwietlania menu g’¢wnego program¢w wewn‘trznych nacisn† klawisz [A]. Inna metoda to uruchomienie programu z wn‘trza innego programu wewn‘trznego lub systemu DOS przez nacižni‘cie klawiszy # i [A]. Z systemu DOS program mo§na uruchomi te§ przez polecenie APP/A i nacižni‘cie [RTN]. KORZYSTANIE Z PROGRAMU ADDRESS BOOK Po pierwszym uruchomieniu Address Book za pomoc† menu g’¢wnego program¢w na ekranie pojawi si‘ okienko: * C:UNNAMED.ADR ************** #0 * * * *---------------------------------* * * * * * Tue 10 Oct 89 16:30 ******* INS * Pierwsza linia ekranu pokazuje domyžln† nazw‘ pliku UNNAMED.ADR u§ywanego przez program Address Book i liczb‘ pozycji ksi†§ki adresowej w tym pliku (poniewa§ jest to pierwsze uruchomienie programu liczba pozycji w ksi†§ce jest r¢wna zeru - #0). Ostatni wiersz ekranu pokazuje aktualn† dat‘ i czas, tryb pracy klawiatury (CAPS, NUM i SCROLL) i czy wprowadzamy znaki w trybie Insert (wstawiania), czy Owerwrite (zast‘powania). Powy§sze okienko przedstawia pust† pozycj‘ w pliku ksi†§ki adresowej . Druga linia ekranu (nad kresk†) przeznaczona jest na wpisanie nazwiska i numeru telefonicznego, a miejsce pod kresk† przeznaczone jest na wpisanie adresu. Mo§na te§ wpisa do ksi†§ki imi‘, numer telefonu i adres. Na przyk’ad: Jan Kowalski, 555 555 ul. Kwiatowa 55 Wroc’aw 55 555 (po ka§dym wierszu nale§y wcisn† [RTN]). Adres mo§e zajmowa wi‘cej linii ni§ mo§e pojawi si‘ jednoczežnie na ekranie. Przy wpisywaniu nale§y pami‘ta tylko o nacižni‘ciu klawisza [RTN] na ko¤cu ka§dej linii. Po zako¤czeniu wpisywania adresu nale§y nacisn† [PG DN] ([FN][Strza’ka_w_d¢’]). Ekran zostanie wyczyszczony i do ksi†§ki adresowej b‘dzie mo§na wprowadzi nast‘pne nazwisko i adres. Nacižniecie zaž klawisza [ESC] spowoduje wyjžcie programu z pracy w trybie Stronicowym. Tryby pracy programu Address Book Program mo§e znajdowa si‘ w dw¢ch g’¢wnych trybach pracy: liniowym i stronicowym. Nacižni‘cie klawisza [ESC] powoduje przejžcie do trybu liniowego, a nacižni‘cie [RTN] ponownie przejžcie do trybu stronicowego /--->>>----------[ESC]-------->>>---\ TRYB STRONICOWY TRYB LINIOWY \---<<<----------[RTN]--------<<<---/ Nale§y zauwa§y, §e tak jak w innych programach wewn‘trznych Portfolio, natychmiast po pierwszej zmianie w bie§†cym pliku pojawi si‘ symbol zmieniony w prawym g¢rnym rogu ramki ekranu. Je§eli ramka jest wy’†czona nale§y j† wyžwietli przez nacižni‘cie [F5] i symbol zmiany pliku pojawi si‘ na swoim miejscu. Na lewo od symbolu zmieniony znajduje si‘ licznik iložci pozycji w ksi†§ce adresowej. Tryb liniowy Praca w trybie liniowym pozwala na przegl†danie pierwszej linii wszystkich pozycji pliku ksi†§ki adresowej. Linie te, tzn. nazwisko i numer telefonu, s† wyžwietlane w postaci uporz†dkowanej listy. Je§eli dopiszemy now† pozycj‘ do bie§†cego pliku ksi†§ki to pierwsza linia tej pozycji zostanie wstawiona w odpowiednie miejsce listy zgodnie z porz†dkiem alfabetycznym. Gdy program Address Book pracuje w trybie liniowym i w pliku ksi†§ki znajduje si‘ wiele pozycji, ekran wygl†da nast‘puj†co: * C:UNNAMED.ADR ****************** Ž19 ******** * Alek (425)-132 4567[h],453 3333[w] * * Benek (01) 123 9876 * * Dawid (0203) 123456 * * Marzena (0788) 123453 * * Malwina (415) 123 456 * * Maurycy (07373) 12345 * * Tue 19 Oct 89 16:45 ******************* INS * Powy§sz† list‘ mo§na przegl†da na trzy sposoby: 1. Po jednej linii przez naciskanie klawiszy ruchu kursora. 2. Po 2/3 ekranu przez naciskanie klawiszy [PG UP] i [PG DN]. 3. Przez nacižni‘cie klawisza litery. Trzeci spos¢b pozwala na skok do pierwszej pozycji listy zaczynaj†cej si‘ na liter‘ nacižni‘tego klawisza. Gdy szukamy wi‘c numeru Dawida nale§y nacisn† [D]. Kursor natychmiast skoczy w d¢’ do pierwszej linii zaczynaj†cej si‘ liter† [D]. Inny spos¢b to parokrotne nacižni‘cie klawisza [Strza’ka_w_d¢’] a§ kursor znajdzie si‘ w pozycji Dawid. Podobnie, gdy kursor jest umieszczony na pozycji listy zaczynaj†cej si‘ np. liter† A, kolejne naciskanie klawisza A b‘dzie przesuwa kursor do kolejnych pozycji zaczynaj†cych si‘ od tej litery. Gdy kursor znajdzie si‘ na ostatniej pozycji listy zaczynaj†cej si‘ od A kolejne nacižni‘cie A spowoduje przeskok kursora do pierwszej pozycji zaczynaj†cej si‘ od tej litery. Tryb stronicowy Aby przejž z trybu pracy liniowej do trybu pracy stronicowej nale§y nacisn† [RTN]. Powr¢t do trybu liniowego jest mo§liwy przez nacižni‘cie [ESC]. Tryb stronicowy pozwala na przegl†danie ca’ego pliku programu Address Book przy wyžwietlaniu pe’nej pozycji ksi†§ki (nazwisko i numer + adres). Przycižni‘cie [PG DN] powoduje przejžcie w d¢’ do kolejnej pozycji w ksi†§ce, a [PG UP] powr¢t do poprzedniej pozycji. Ekran w trybie stronicowym wygl†da nast‘puj†co: * C:UNNAMED.ADR *************Ž19**** * Maurycy (07373) 12345 * *----------------------------------* * Lipowa 8 * * Wroclaw 55 333 * * Polska * ************************************ Do przemieszczania kursora po ekranie nale§y u§ywa klawiszy ruchu kursora (strza’ek). Edycja zawartožci ekranu jest mo§liwa przez pisanie po jego istniej†cej zawartožci. Do’†czanie nowych pozycji Aby do’†czy now† pozycj‘ do ksi†§ki nale§y najpierw przejž do trybu liniowego. Tzn., gdy na ekranie widoczne s† wszystkie linie danej pozycji, nale§y nacisn† [ESC]. Teraz nale§y nacisn† klawisz [Tab]. Na ekranie pojawi si‘ pusta pozycja ksi†§ki adresowej, do kt¢rej mo§na wpisa nazwisko, telefon i adres. Wprowadzanie nowych danych ko¤czymy przez nacižni‘cie [PG DN] ([FN]+[Strza’ka_w_d¢’]). Nacižni‘cie klawisza [ESC] powoduje powr¢t do pracy w trybie liniowym. Nale§y pami‘ta o zachowaniu na dysku zmienionego pliku ksi†§ki adresowej przed wyjžciem z programu Address Book . Usuwanie pozycji z ksi†§ki adresowej. Przed usuni‘ciem pozycji z ksi†§ki adresowej nale§y upewni si‘, czy program pracuje w trybie liniowym (nale§y nacisn† [ESC], by przejž z trybu stronicowego do liniowego). Kursor nale§y ustawi na pozycji listy przeznaczonej do kasowania i nacisn† klawisz [DEL]. Wykasuje to wybran† pozycj‘. Licznik pozycji w ksi†§ce zostanie zmniejszony, a w prawym g¢rnym rogu ekranu pojawi si‘ symbol informuj†cy o zmianie. W przypadku pomy’kowego wykasowania pozycji ksi†§ki wystarczy nacisn† klawisz [F4] i pozycja zostanie ponownie wstawiona na swoje miejsce. Automatyczne wybieranie numer¢w (dzwonienie). Pierwsza linia dowolnej pozycji ksi†§ki adresowej powinna zawiera nazwisko i numer telefoniczny. Tylko te informacje s† widoczne, gdy program Address Book pracuje w trybie liniowym. Pierwsza linia dowolnej pozycji w ksi†§ce mo§e wygl†da nast‘puj†co: Piotr i Katarzyna Kowalscy, (8722) 683245 Linia sk’ada si‘ z nazwiska, przecinka, numeru kierunkowego i numeru miejscowego. Wi‘kszož pozycji ksi†§ki b‘dzie mia’a pierwsz† lini‘ odpowiadaj†c† powy§szemu przyk’adowi. Opcja autoamtycznego dzwonienia traktuje numery w nawiasach jako numery kierunkowe, przecinki jako separatory, a numery bez nawias¢w jako numery telefoniczne lokalne. Istniej† inne sposoby przechowywania numer¢w telefonicznych i s† one opisane szczeg¢’owo dalej w cz‘žci Polecenie Dial. Klawisze funkcyjne Tak jak w innych programach wewn‘trznych Portfolio w programie Address Book mo§na u§ywa klawiszy funkcyjnych do przeprowadzania pewnych operacji. Znaczenie klawiszy funkcyjnych jest nast‘puj†ce: [F1] Wyžwietla menu g’¢wne bie§†cego programu wewn‘trznego [F2] Pomoc [F3] Dzia’ania ze Schowkiem [F4] Odtworzenie poprzednio skasowanego znaku lub bloku tekstu [F5] W’†czenie - wy’†czenie ramki informacyjnej wok¢’ ekranu Klawisz [F6] do [F10] s† nie u§ywane w programie Address Book. Operacje ze Schowkiem i odtwarzaniem wykasowanych znak¢w s† wyjažnione w rozdziale 3. Poni§sze kombinacje klawiszy mog† by u§yte do szybkiego wydania nast‘puj†cych polece¤: Kombinacja klawiszy Polecenie [CTRL][A] Skocz na pocz†tek pliku [CTRL][B] Kasuj do pocz†tku wiersza [CTRL][D] Powt¢rz dzwonienie [CTRL][E] Kasuj do ko¤ca wiersza [CTRL][L] Kasuj wiersz [CTRL][S] Powt¢rz ostatnie poszukiwanie [CTRL][U] Skocz do poprzedniej pozycji kursora [CTRL][W] Kasuj s’owo z prawej strony kursora [CTRL][Z] Skocz na koniec pliku [CTRL][Backspace] Kasuj s’owo z lewej strony kursora [CTRL][Strza’ka_w_Prawo] Przesu¤ s’owo w prawo [CTRL][Strza’ka_w_Lewo] Przesu¤ s’owo w lewo [FN][Strza’ka_w_Lewo] Skocz na pocz†tek wiersza (HOME) [FN][Strza’ka_w-Prawo] Skocz na koniec wiersza (END) [TAB] Wstaw nowy rekord [RTN]/[ESC] Prze’†cznik mi‘dzy trybem liniowym i tekstowym MENU Gœ£WNE PROGRAMU ADDRESS BOOK Manu g’¢wne programu Address Book jest wyžwietlane po nacižni‘ciu klawisza [F1]: ** Book 48958 ** * Files... * * Search * * Cards... * * Dial * * Help... * **************** Liczba wyžwietlona w miejscu ramki menu pokazuje wielkož wolnej pami‘ci w bajtach. Drzewo polece¤. Polecenia dost‘pne w menu g’¢wnym programu Address Book mo§na przedstawi nast‘puj†co: Files New Load Save as Merge Write Selected Print Search Cadrds Insert Erase Select Dial Prefix Dial Help Address Book menu File handing dialing Opcja Files: New, Load, Save as, Merge, Print Opcja Files (pliki) jest programem zarz†dzaj†cym plikami. Umo§liwia szybkie wczytywanie plik¢w i ma zabezpieczenia przed przypadkow† utrat† danych (jest to dok’adnie opisane w rozdziale 3). Niezale§nie od trybu pracy, w kt¢rym znajduje si‘ program Address Book , nacižni‘cie klawisza [F1] wyžwietli menu g’¢wne tego programu. Nacižniecie nast‘pnie klawisza [F] spowoduje wyžwietlenie menu Files: ****** Files ****** * New * * Load... * * Save as... * * Merge * * Write Selected * * Print * ******************* New czyžci bie§†c† zawartož ksi†§ki adresowej. Mo§na teraz wpisywa nowe nazwiska, numery i adresy. Je§eli bie§†cy plik ksi†§ki adresowej uleg’ zmianie od czasu jego za’adowania Portfolio zapyta si‘, czy ma go zachowa. Load (œaduj) ’aduje do programu istniej†cy plik ksi†§ki adresowej z dowolnego istniej†cego dysku. Komputer zawsze oferuje do za’adowania bie§†cy plik. Mo§na jednaj wprowadzi nazw‘ dowolnego pliku z dowolnego katalogu. Mo§na u§ywa znak¢w grupowych (* i ?) do wylistownia nazw istniej†cych plik¢w. Je§eli plik przeznaczony do za’adowania nie jest plikiem bie§†cym, a plik bie§†cy uleg’ zmianie, komputer zapyta si‘, czy ma go zachowa na dysku. Save as (zachowaj jako) zapisuje plik ksi†§ki adresowej na dysku pod nazw† now† lub nazw† aktualn†. Nazwa pliku bie§†cego jest nazw† oferowan† przez komputer. Mo§na jednak wprowadzi nazw‘ dowolnego pliku z dowolnego katalogu. Merge (do’†cz) pozwala na do’†czenie innego pliku ksi†§ki adresowej do pliku aktualnie za’adowanego do programu Address Book. Stworzy to nowy po’†czony plik . Plik do do’†czenia mo§na wybra tak samo jak w opcji Save . Po do’†czeniu drugiego pliku nowo powsta’y plik jest sortowany wed’ug zasad podanych na pocz†tku rozdzia’u. Przy zapisie na dysk nowego pliku nale§y nada mu nazw‘ inn† od pliku bie§†cego. W przeciwnym razie zawartož pliku bie§†cego ulegnie zniszczeniu. Gdy ’†czone pliki zawiera’y identyczne pozycje, w nowym pliku zostan† one umieszczone jedna z drug†. Mo§na teraz przegl†da plik i usun† po jednej ze zdublowanych pozycji. Opcja Merge mo§e by u§ywana wielokrotnie. Jedyne ograniczenie to brak wolnej pami‘ci. Print (drukuj) drukuje zawartož bie§†cego pliku ksi†§ki adresowej na drukarce lub do innego pliku. Parametry wydruku takie jak marginesy i d’ugož strony mo§na ustawi w programie Setup . Szczeg¢’y na powy§szy temat mo§na znale¦ w rozdziale 8. Menu Files: Write Selected (zapisz wybrane pozycje) + Po zaznaczeniu grupy pozycji w pliku ksi†§ki adresowej przy pomocy opcji Cards Select (opis zaznaczania grupy mo§na znale¦ w cz‘žci Cards) mo§na ten podzbi¢r pozycji zapisa do innego pliku ksi†§ki adresowej. Opcja ta jest po§yteczna, gdy chcemy podzieli plik programu Address Book na mniejsze pliki. Aby wybra opcj‘ Write Selected nale§y b‘d†c w menu Files nacisn† klawisz [W]. Na ekranie pojawi si‘ okienko: **** Write Selected **** * File: * ************************ Istniej† teraz dwie mo§liwožci: 1. Wprowadzenie nazwy pliku i nacižni‘cie [RTN]. 2. Wyžwietlenie listy plik¢w przez u§ycie znak¢w * lub ?. Nale§y wybra nazw‘ inn† od nazwy bie§†cego pliku. W przeciwnym razie zniszczymy jego zawartož. Menu Files: Search (Szukaj) Opcja Search pozwala na poszukiwanie w bie§†cym pliku ksi†§ki adresowej nazwiska, numeru telefonicznego lub dowolnej cz‘žci adresu. Gdy program jest w trybie liniowym, nale§y nacisn† [F1], co wyžwietli menu g’¢wne. Nacižni‘cie w menu g’¢wnym klawisza [S] wybierze opcj‘ Search. Na ekranie pojawi si‘ okienko: ***** Search ***** * For: * ****************** Mo§na teraz wpisa w okienku fragment tekstu, kt¢rego poszukujemy w pliku Address Book. Tekst przeznaczony do znalezienia mo§e by pocz†tkiem nazwiska, cz‘žci† numeru telefonicznego, cz‘žci† adresu lub dowolnym elementem danej pozycji. Po wpisaniu szukanego tekstu nale§y nacisn† klawisz: [RTN] aby przeszukiwanie tekstu odbywa’o si‘ w t‘ sam† stron‘, co poszukiwanie poprzednie (kierunkiem domyžlnym jest kierunek w g’†b pliku) [Strza’ka_w_G¢r‘] aby przeszukiwanie tekstu odbywa’o si‘ wstecz (w kierunku pocz†tku pliku) [Strza’ka_w_D¢’] aby przeszukiwanie tekstu odbywa’o si‘ w kierunku ko¤ca pliku. Po znalezieniu szukanego tekstu kursor natychmiast przeskoczy do pierwszego miejsca jego wyst†pienia w pliku ksi†§ki adresowej. Na przyk’ad Jan Kowalski mieszka przy ulicy Lipowej 12 w Warszawie. Aby znale¦ pozycj‘ z jego danymi w ksi†§ce mo§emy poszukiwa wyraz¢w: Jan, Kowalski, Lipowa, Warszawa lub dowolnej innej cz‘žci adresu. Je§eli komputer znajdzie poszukiwany wyraz w pozycji ksi†§ki, kt¢ra dotyczy kogož innego nale§y powt¢rzy poszukiwanie przez nacižni‘cie klawiszy [CTRL] i [S]. Aby wprowadzi nowy ’a¤cuch znak¢w do poszukiwania nale§y powt¢rnie wybra opcj‘ Search jak to opisano wczežniej. Je§eli poszukiwany ’a¤cuch znak¢w nie zosta’ znaleziony na ekranie pojawi si‘ komunikat: ********************** * Starting not found * ********************** kt¢ry mo§na usun† nacižni‘ciem kalwisza [ESC]. Menu Cards Menu Cards zawiera opcje zwi†zane z zarz†dzeniem pozycjami w bie§†cym pliku programu Address Book . Menu to mo§na wyžwietli wybiaraj†c opcj‘ Cards w menu g’¢wnym przez nacižni‘cie klawisza [C]. Menu Cards zawiera opcje Insert, Erase, Select i Dial Prefix i wygl†da nast‘puj†co: ****** Cards ***** * Insert * * Erase * * Select... * * Dial Prefix... * ****************** Insert Opcja ta pozwala na wpisanie nowej pozycji w bie§†cym pliku ksi†§ki adresowej. Zostanie ona automatycznie dopisana w porz†dku alfabetycznym do istniej†cych pozycji tak jak to zosta’o opisane na pocz†tku tego rozdzia’u. W czasie wyžwietlania menu Cards , aby wybra opcj‘ Insert nale§y nacisn† klawisz [I] lub najecha kursorem na pierwsz† liter‘ opcji Insert i nacisn† klawisz [RTN]. Ekran zostanie wyczyszczony i program Address Book znajdzie si‘ w trybie wprowadzania danych tak jak gdyby dopiero zosta’ uruchomiony: * C:DOM.ADR ****************** #24 **** * * *-------------------------------------* * * * * * Tue 10 Oct 89 16:54 ***************** Pierwsza linia ekranu pokazuje nazw‘ bie§†cego pliku UNNAMED.ADR u§ywanego przez program Address Book i liczb‘ pozycji ksi†§ki adresowej w tym pliku. Ostatni wiersz ekranu pokazuje aktualn† dat‘ i czas. Powy§sze okienko przedstawia pust† pozycj‘ w pliku ksi†§ki adresowej. Druga linia ekranu (nad kresk†) przeznaczona jest na wpisanie nazwiska i numeru telefonicznego, a miejsce pod kresk† przeznaczone jest na wpisanie adresu. Mo§na teraz wpisa do ksi†§ki imi‘, numer telefonu i adres np.: Jan Kowalski, 123 456 ul. Kwiatowa 78 Wroc’aw 90 000 (po ka§dym wierszu nale§y wcisn† [RTN]) Adres mo§e zajmowa wi‘cej linii ni§ mo§e pojawi si‘ jednoczežnie na ekranie. Przy wpisywaniu nale§y pami‘ta tylko o nacižni‘ciu klawisza [RTN] na ko¤cu ka§dej linijki. Nale§y zauwa§y, §e ka§da linia danej pozycji jest traktowana przez program jako oddzielne pole, nie jest wi‘c mo§liwe przenoszenie zawartožci jednej linii do drugiej przy u§yciu np. klawisza [DEL]. Operacji takich mo§na dokonywa za pomoc† programu Clipboard . Opis programu Clipboard znajduje si‘ w rozdziale 3. Po zako¤czeniu wprowadzania ostatniego wiersza adresu nale§y nacisn† klawisz [PG DN]. Ekran zostanie wyczyszczony i b‘dzie mo§na wprowadza kolejn† pozycj‘ do ksi†§ki. Po zako¤czeniu wprowadzania ostatniej pozycji nale§y nacisn† klawisz [ESC]. Spowoduje to przejžcie programu Address Book z trybu wstawiania do trybu liniowego. Nale§y zauwa§y, ze podobnie jak w innych programach wewn‘trznych Portfolio przy wpisywaniu lub wykasowywaniu danych w programie, kt¢re powoduj† zmiany w bie§†cym pliku symbol zmieniony . Pojawi si‘ z prawej strony na g¢rnej ranmce ekranu. Erase (usu¤) Opcja Erase pozwala na usuni‘cie dowolnej pozycji z bie§†cego pliku ksi†§ki adresowej. Przed wywo’aniem opcji Erase nale§y umiežci kursor na tej pozycji ksi†§ki, kt¢rej chcemy si‘ pozby. Aby uruchomi opcj‘ Erase nale§y: nacisn† [F1], co wyžwietli menu g’¢wne programu Address Book , nacisn† [C], co wyžwietli menu Cards i w ko¤cu nacisn† [E] lub naprowadzi kursor na pierwsz† liter‘ wyrazu Erase i nacisn† [RTN]. Wskazana pozycja ksi†§ki zostanie usuni‘ta, a kursor znajdzie si‘ w kolejnej pozycji. Je§eli opcja Erase zosta’a uruchomiona, gdy program by’ w trybie stronicowym, nast‘pna pozycja zostanie wyžwietlona te§ w trybie stronicowym. Najszybsz† metod† usuwania pozycji z ksi†§ki jest naciskanie klawisza [DEL], gdy program pracuje w trybie liniowym. Przypadkowo wykasowana pozycja mo§e by natychmiast zapisana do ksi†§ki poprzez nacižniecie [F4]. Select (wybierz) Opcja Select pozwala na wybieranie z pliku programu Address Book pozycji, kt¢re zawieraj† okrežlony ’a¤cuch znak¢w (tzn. wyraz lub jego cz‘ž). Pozycje mog† by ’†czone w grupy poprzez dodanie dodatkowej linii zawieraj†ce has’o okrežlaj†ce grup‘. Na przyk’ad w ksi†§ce adresowej znajduj† si‘ pozycje zawieraj†ce nazwiska i numery cz’onk¢w klubu bryd§owego. W ostatniej linii ka§dej z tych pozycji mo§na wpisa s’owo Bryd§. Gdy chcemy zadzwoni do wszystkich cz’onk¢w klubu, aby zorganizowa turniej bryd§owy, mo§na teraz poszukiwa s’owo bryd§ lub utworzy oddzielny plik zawieraj†cy informacje o cz’onkach klubu przy pomocy opcji Card Select . Mo§na powiedzie, §e u§ycie opcji Select jest r¢wnoznaczne z wydaniem polecenia: Zaznacz te pozycje, kt¢re zawieraj† nast‘puj†cy tekst. Aby wybra opcj‘ Select nale§y b‘d†c w menu Cards nacisn† klawisz [S]. Na ekranie pojawi si‘ okienko: ****** Select ****** * All: * ******************** Mo§na teraz wprowadzi tekst, kt¢ry b‘dzie stanowi’ kryterium wyboru. Na przyk’ad wprowadzenie: Warszawa [RTN] spowoduje, §e wszystkie pozycje zawieraj†ce s’owo Warszawa (niezale§nie od wielkožci liter) zostan† wybrane po wykonaniu opcji Select program Address Book zachowuje si‘ tak, jak gdyby w bie§†cym pliku znajdowa’y si‘ tylko pozycje zawieraj†ce wyraz warszawa. Zosta’ utworzony podzbi¢r ca’ego pliku. W prawej g¢rnej cz‘žci ramki wyžwietlana jest liczba pozycji w podzbiorze ca’ego pliku ksi†§ki adresowej: * C:DOM.ADR ************* 11 of 24 ** * Jacek Kowal 345 678 * * Adam ptys (081) 567 345 * * Tomek Dudek 564 879 * * Krzysztof Pilka 234 111 * * Jola B. 890 099 * * Marta Kowalska * * Tue 10 Oct 89 16:30 ******** INS ** nacižni‘cie teraz klawisza [ESC] usunie efekt wybrania pewnych pozycji i spowoduje powr¢t do sytuacji z przed dokonania selekcji. W prawej g¢rnej cz‘žci ramki pojawi si‘ ca’kowita liczba pozycji w pliku zamiast informacji: podzbi¢r 11 z 24 pozycji (11 off 24). Nast‘pne nacižni‘cie klawisza [ESC] spowoduje wyjžcie z programu Address Book. Mo§na r¢wnie§ zachowa wybrany podzbi¢r pozycji jako oddzielny plik programu Address Book. Nale§y w tym celu wybra opcj‘ Write Selected w menu Files i nada wybranej grupie w’asn† nazw‘. Gdy wybrane zosta’y pozycje zawieraj†ce s’owo Warszawa, mo§na je teraz zachowa w pliku WARSZAWA.ADR. Orygianlny plik, z kt¢rego dokonaližmy selekcji pozostaje nadal niezmienioyn na dysku, z kt¢rego zosta’ za’adowany. Dial Prefix Opcja ta pozwala na wpisanie przedrostka numeru telefonicznego, kt¢ry zostanie wybrany przed dowolnym numerem zapisanym w ksi†§ce adresowej w chwili wykorzystania polecenia Dial (patrz dalej). Przedrostek numeru jest przydatny w przypadku telefonowania z instytucji. Aby uzyska tzw. "wyjžcie na miasto" nale§y wczežniej wybra pewien numer, a dopiero p¢¦niej numer osoby, do kt¢rej dzwonimy. Przedrostek numeru mo§e mie do 9 cyfr. Aby wybra opcj‘ Dial Prefix nale§y b‘d†c w menu Cards nacisn† kalwisz [D]. Na ekranie pojawi si‘ okienko: ****** Dial Prefix ****** * Nos (Max 9): * ************************* Nale§y teraz wpisa przedrostek numeru, kt¢ry ma by wybierany przed wszystkimi numerami telefonicznymi i nacisn† [RTN]. Przyk’adowo mo§na napisa: O [RTN] Od tej chwili, a§ do czasu wykasowania przedrostka numeru, zero b‘dzie wybierane przed wybraniem wszystkich numer¢w telefonicznych w ksi†§ce adresowej. Opcja Dial (zadzwo¤) … Opcja Dial pozwala u§ywa Portfolio do automatycznego dzwonienia pod dowolony numer zawarty w programie Address Book. Uwaga techniczna: Portfolio u§ywa tonowego systemu wybierania DTMF, kt¢ry generuje sygna’y zgodnie z mi‘dzynarodowym standartem sygana’¢w tonowych. Dlatego opcja Dial nie mo§e by u§ywana z telefonem pod’†czonym do centrali u§ywaj†cej impulsowego systemu wybierania. Przed wybraniem opcji Dial kursor nale§y umiežci w tej pozycji ksi†§ki, gdzie znajduje si‘ numer, pod kt¢ry chcemy zadzwoni. Program mo§e pracowa w trybie liniowym lub stronicowym. Nale§y nacisn† [F1], aby wybra menu g’¢wne programu Address Book , a po¦niej wybra opcj‘ Dial przez nacižni‘cie klawisza [D]. Na ekranie pojawi si‘ okienko zawieraj†ce wszystkie mo§liwe kombinacje wybrania numeru telefonicznego z pierwszej linii bie§†cej pozycji ksi†§ki. Na przyk’ad, gdy pierwsza linia bie§†cej pozycji mia’a posta: Piotr i Katarzyna Kowalscy, (043) 43678 mo§liwe kombinacje wybrania numeru telefonicznego s† nast‘puj†ce: 043 435678 w przypadku dzwonienia do Kowlaskich spoza miasta gdzie mieszkaj† 435678 w przypadku dzwonienia do Kowalskich z miasta, w kt¢rym mieszkaj†. Czyli na ekranie pojawi si‘ okienko: * Piotr i Katarzyna Kowalscy * * (043) 435678 * * 435678 * * Edit * ****************************** Aby wybra jeden z wyžwietlonych numer¢w nale§y najecha na jego pocz†tek kursorem, zbli§y mikrofon s’uchawki telefonicznej do g’ožnika Portfolio i nacisn† [RTN]. W celu powt¢rnego wybrania ostatniego numeru nale§y nacisn† klawisze [CTRL][D]. Opcja Edit Opcja ta pozwala na zmian‘ dowolnego numeru a p¢¦niej na jego wybranie. Jest to przydatne w sytuacji, gdy dzwoniližmy do Katarzyny i nikt nie podnosi’ s’uchawki. Wiemy jednak, §e mo§e by ona u kole§anki, kt¢ra ma telefon o numerze 435670. Po wybraniu opcji Edit numer przeznaczony do zmiany mo§na wybra za pomoc† klawiszy ruchu kursora (w g¢re lub w d¢’). Formaty numer¢w telefonicznych Poni§sze regu’y obowi†zuj† przy zapisie numer¢w telefonicznych w ksi†§ce adresowej: * Przecinek s’u§y do oddzielania r¢§nych numer¢w, a wi‘c zapis 747333,747334 b‘dzie wyžwietlony przez menu Dial jako: 747333 747334 Edit * Numery w nawiasach s† traktowane jako numery kierunkowe. Menu Dial oferuje obie mo§liwožci z numerem kierunkowym i bez numeru kierunkowego. Na przyk’ad numer (033) 230 344 b‘dzie wyžwietlony przez menu Dial jako: (033) 230344 230 344 Edit Pozwala to na dzwonienie z numerem lub bez numeru kierunkowego. * Kropka (.), minus (-) lub spacja ( ) mog† by u§yte do wstawiania kr¢tkich przerw mi‘dzy cyframi wybieranego numeru. Poprzez wstawianie takich przerw mo§na czasami uzyska szybciej automatyczne po’†czenie w ruchu mi‘dzynarodowym. Kr¢tkie przerwy mi‘dzy cz‘žciami numeru daj† centrali wi‘cej czasu na prawid’owe zestawienie po’†czenia. Na przyk’ad w ksi†§ce adresowej jest pozycja, kt¢ra zawiera numer: Hotel du Lac, (010.33.1) 47321234 Poniewa§ hotel znajduje si‘ w Pary§u we Francji, numer zawiera : numer angielskiej centrali mi‘dzynarodowej 010 (dzwonimy z Anglii), numer kierunkowy do Francji (33) i Pary§a (1). Wszystkie cz‘žci sk’adowe zosta’y oddzielone kropkami. W czasie dzwonienia po wybraniu numeru 010 nast†pi kr¢tka przerwa, nast‘pnie zostanie wybrany numer 33, a po kolejnej przerwie numer 1 i w’ažciwy numer w Pary§u. * W nawiasach kwadratowych mo§na wpisywa komentarze. Komentarze wpisane przed numerem s† wyžwietlane w menu Dial, zaž komentarze wpisane za numerem nie b‘d† wyžwietlane w menu Dial. Chcemy na przyk’ad wpisa do ksi†§ki telefon domowy i do pracy pewnej osoby. Chcemy te§, aby odpowiedni komentarz pojawi’ si‘ w menu Dial .Pierwsza pozycja mo§e by nast‘puj†ca: Janek, (415) 856 5555 [Praca], (415) 558 2888 [Dom] Linia ta zostanie wyžwietlona w menu Dial w nast‘puj†cy spos¢b: (415) 856 5555 [Praca] 856 5555 [Praca] (415) 558 2888 [Dom] 558 2888 [Dom] Edit W przypadku, gdy nie chcemy, aby komentarze pojawi’y si‘ w menu Dial pierwsza linia pozycji powinna mie wygl†d: Janek, [pr¢cz wtorku] (415) 856 5555, (415) 558 2888 [D] Linia ta zostanie wyžwietlona w menu Dial w nast‘puj†cy spos¢b: (415) 856 5555 856 5555 (415) 558 2888 [D] 558 2888 [D] Edit * Numery telefoniczne, kt¢rych ko¤c¢wka mo§e by zawarta w pewnym przedziale nie musz† by zapisywane w ka§dym wariancie oddzielnie. Na przyk’ad pewna pozycja ksi†§ki adresowej zawiera trzy numery tego samego zak’adu: Fabryka Kabli,(213) 111 117,(213) 111 118,(213) 111 119 Linia ta zostanie wyžwietlona w menu Dial jako: (213) 111 117 111 117 (213) 111 118 111 118 (213) 111 119 111 119 Edit Korzystaj†c z mo§liwožci Portfolio mo§na powy§sz† lini‘ zapisa kr¢cej (przy okazji zaoszcz‘dzimy pami‘): Fabryka kabli, (213) 111 117/8/9 Znak (/) oznacza, §e nast‘pna cyfra mo§e by u§yta zamiast cyfry przed znakiem (/). Czyli numer 117/8/9 odpowiada w rzeczywistožci numerom 117, 118 i 119. Opcja Help U§ycie opcji Help wyprowadza na ekran kr¢tki opis poszczeg¢lnych opcji menu obs’ugi plik¢w i dzwonienia. Aby uzyska og¢lny opis u§ycia klawiatury, Schowka, odtwarzania wykasowanych danych i klawiszy funkcyjnych nale§y b‘d†c w programie Asddress Book nacisn† klawisz [F2]. Rozdzia’ 5 P R O G R A M C A L C U L A T O R (KALKULATOR) WPROWADZENIE Portfolio zawiera program Calculator. Kalkualtor ma pi‘ pami‘ci: dzia’a na danych w formacie og¢lnym. Ustalonym, naukowym i in§ynierskim. Mo§na korzysta i edytowa tažm‘ oblicze¤, na kt¢rej s† zapisane wszystkie dotychczasowe rachunki. Inne funkcje Kalkulatora to wyjžcie na drukark‘, operacje zwi†zane z procentami, silnia, negacja, pierwiastek kwadratowy, nawiasy, pot‘gowanie. Tažm‘ oblicze¤ mo§na poddawa edycji, co umo§liwia przeprowadzanie oblicze¤ typu "co by by’o gdyby" na wczežniej wprowadzonych danych. Poniewa§ program Calculator nie operuje na plikach, nie mo§na u§ywa Schowka w czasie pracy tego programu. R¢wnie§ dlatego nie wyžwietlana jest nazwa pliku w lewym g¢rnym rogu ekranu. URUCHOMIENIE PROGRAMU CALCULATOR Program Calculator mo§na uruchomi poprzez nacižni‘cie klawisza [C], gdy na ekranie jest aktywne menu program¢w wewn‘trznych. Z wn‘trza innego programu lub z wiersza polece¤ systemu DOS program kalkulator mo§na wywo’a przez przycižni‘cie klawiszy Atari i [C]. Inna metoda to wydanie polecenia APP/C w wierszu polece¤ systemu DOS lub w pliku wsadowym. KORZYSTANIE Z PROGRAMU CALCULATOR Pierwsze uruchomienie programu kalkulatora spowoduje wyprowadzenie na ekran obrazu: **************************** Gen M:1 #:0 * * * * * * * *----------------------------------------* * 0 * * Tue 10 Oct 89 16:30 ************** INS * W pierwszej linii ekranu (na ramce) liczba wskazuje na etap bie§†cego procesu oblicze¤. Ostatni wiersz ekranu pokazuje bie§†c† dat‘ i czas oraz to, §e klawiatura pracuje w trybie numerycznym. Oznacza to, §e mo§e by u§ywana wbudowana klawiatura numeryczna (spos¢b u§ycia klawiatury numerycznej by’ opisany w Rozdziale 1). Dolna cz‘ž ekranu pokazuje ostatnio wprowadzon† liczb‘ lub aktualny wynik. Program Calculator w czasie u§ywania podstawowych operacji arytmetycznych: +,-,*,/ dzia’a tak, jak zwyk’y kalkulator. Na przyk’ad po wprowadzeniu: 1+2*3/4 [RTN] komputer wyžwietli na ekranie: ************************* Gen M:1 #4 * * 1 + * * 2 * * * 3 / * * 4 * *-------------------------------------* * 2.5 * * Tue 10 Oct 89 16:30 *********** INS * W czasie oblicze¤ (przed nacižni‘ciem [RTN]) dolna cz‘ž ekranu b‘dzie pokazywa wyniki požrednie zgodnie z priorytetem wykonywania dzia’a¤ arytmetycznych. Gdy nie jestežmy pewni tej kolejnožci lub chcemy j† zmieni, mo§emy stosowa nawiasy. Na przyk’ad, aby otrzyma wynik dzielenia sumy 2*4 przez iloczyn 3*4 nale§y wprowadzi dane: (2+4)/(3*4) [RTN] Na ekranie pojawi si‘ wynik: ************************* Gen M:1 #:4 * * ( 2 + * * 4 )/ * * ( 3 * * * 4 ) * *-------------------------------------* * 0.5 * * Tue 10 Oct 89 16:30 *********** INS * Nale§y pami‘ta o tym, aby nawiasy wyst‘powa’y w parach. U§ycie zbyt du§ej liczby nawias¢w mo§e doprowadzi do wyžwietlenia komunikatu o przepe’nieniu stosu. Edycja Oblicze¤ Je§eli dane do oblicze¤ zosta’y b’‘dnie wprowadzone lub chcemy przegl†da wczežniejsze rachunki, nale§y nacisn† klawisz [Strza’ka_w_G¢r‘]. Kursor przejdzie w¢wczas z wiersza wprowadzania danych do tažmy poprzednich oblicze¤. Przycižni‘cie [ESC] kasuje wprowadzone dane (od ostatniego [RTN]), a przycižni‘cie klawisza [Beakspeace] kasuje pojedyncz† cyfr‘. Za pomoc† klawiszy ruchu kursora mo§na porusza si‘ po tažmie oblicze¤ i wprowadza zmiany w rachunkach. Mo§na wprowadza wi‘cej ni§ jedn† zmian‘. Mo§na te§ dodawa nawiasy. Uwaga: W czasie edycji tažmy oblicze¤ nie ma dost‘pu do pami‘ci kalkulatora. Aby wykasowa ca’y wiersz oblicze¤ nale§y nacisn† klawisze [CTRL][L]. Po zako¤czeniu edycji nale§y nacisn† klawisz [RTN]. Rachunki na tažmie zostan† uaktualnione stosownie do wprowadzanych zmian, a kursor przeskoczy do wiersza wprowadzania danych. Je§eli chcemy dalej prowadzi obliczenia nale§y wpisa na ko¤cu tažmy jeden z operator¢w arytmetycznych. Wcižniecie klawisza [ESC] w czasie przegl†dania tažmy powoduje odtworzenie bie§†cej linii tažmy. Kolejne nacižni‘cie [ESC] spowoduje przeskok kursora do wiersza wprowadzania danych. Klawisze Funkcyjne Kalkulator posiada nast‘puj†ce klawisze funkcyjne: [F1] Wyžwietlenie g’¢wnego menu programu Calculator [F2] Wyžwietlenie kr¢tkiego opisu funkcji programu [F4] Odtworzenie wczežniej wykasowanej linii lub znaku [F5] W’†czenie i wy’†czenie ramki ekranu [F7] Pierwiastek kwadratowy [F8] Dodaj wprowadzon† liczb‘ do aktywnej pami‘ci (M+) [F9] Odejmij bie§†c† liczb‘ od bie§†cej pami‘ci (M-) [F10] Wywo’anie pami‘ci / Kasowanie pami‘ci (MR/MC) Klawisze [F3] i [F6] s† nie u§ywane. Operatory arytmetyczne Pot‘gowanie Aby obliczy pot‘g‘ liczby nale§y zastosowa symbol ^ (klawisze [SHIFT][6]. Na przyk’ad aby podniež liczb‘ 2 do pi†tej pot‘gi nale§y napisa: 2^5 [RTN] Pierwiastek Aby obliczy pierwiastek kwadratowy wprowadzanej liczby lub wyniku nale§y nacisn† klawisz [F7]. Pierwiastek kwadratowy zostanie wyžwietlony w dolnej cz‘žci ekranu. Aby obliczy pierwiastek innego stopnia ni§ drugiego nale§y zastosowa wz¢r: pierwiastek n-tego stopnia z x * x do pot‘gi (1/n) Na przyk’ad, aby obliczy pierwiastek trzeciego stopnia z liczby 2,5 nale§y napisa: 2,5^(1/3) [RTN] Silnia Aby obliczy silni‘ pewnej liczby nale§y wprowadzi t‘ liczb‘, a nast‘pnie znak ! ([SHIFT][1]). Wynik operacji zostanie wyžwietlony w dolnej cz‘žci ekranu. Zmiana znaku Aby zmieni znak wyniku lub bie§†cej liczby nale§y nacisn† klawisz [TAB]. Procenty Program Calculator mo§e u§ywa procent¢w w sytuacjach: 1. Zwi‘kszenie liczby o dany procent 2. Zmniejszenie liczby o dany procent 3. Obliczenie tzw. "mark up" 4. Obliczenie tzw. "mark down" (Patrz r¢wnie§ polecenie Breakdown w dalszej cz‘žci rozdzia’u) 1. Zwi‘kszenie liczby o dany procent Chcemy obliczy ca’kowit† cen‘ towaru, kt¢ra sk’ada si‘ z ceny podstawowej 150 z’ i podatku w wysokožci 15%. Aby obliczy cen‘ ko¤cow† nale§y napisa: 150 + 15% [RTN] Na ekranie pojawi si‘ wynik: ************************ Gen M:1 #2 * * 150 + * * 15 % * * * *-----------------------------------* * 172.5 * * Tue 10 Oct 89 16:30********** INS * 2. Zmniejszenie liczby o dany procent Chcemy obliczy ko¤cow† cen‘ towaru, na kt¢ry sklep w pewnych warunkach udziela rabatu 20%. Cena podstawowa wynosi 150 z’. Aby obliczy cen‘ ko¤cow† nale§y napisa: 150 - 20% [RTN] Na ekranie pojawi si‘ wynik: *********************** Gen M:1 #2 * * 150 - * * 20 % * * * *----------------------------------* * 120 * * Tue 10 Oct 89 16:30 ******** INS * 3. Obliczenie "mark up" Opcji tej mo§na u§ywa przy ustalaniu ceny detalicznej towaru. Przyk’adowo cena hurtowa towaru wynosi 100 z’. Prowizja dla sklepu wynosi 10% ceny detalicznej. Jaka musi by cena detaliczna towaru? Aby to obliczy nale§y napisa: 100 * 10% [RTN] Na ekranie pojawi si‘ wynik: *********************** Gen M:1 #4 * * 100 * * * 10 % * * * *----------------------------------* * 111.11 * * Tue 10 Oct 89 16:30 ******** INS * 3. Obliczenie "mark down" Opcji tej mo§na u§ywa, gdy chcemy np. obliczy cen‘ towaru bez uwzgl‘dnienia podatku. Gdy towar w’†czaj†c 15% podatku kosztuje 120 z’ jego cen‘ bez podatku mo§na obliczy pisz†c: 120 / 15% [RTN] Na ekranie pojawi si‘ wynik: *********************** Gen M:1 #2 * * 120 / * * 15 % * * * *----------------------------------* * 104.34 * * Tue 10 Oct 89 16:30 ******** INS * MENU Gœ£WNE PROGRAMU KALKULATOR Menu g’¢wne kalkulatora jest wyžwietlane po nacižni‘ciu klawisza [F1]: ** Calc. 48604 *** * Memories * * Display * * Breakdown off * * Printer off * * Help * ****************** Liczba w g¢rnej cz‘žci ramki wskazuje liczb‘ wolnej pami‘ci operacyjnej w bajtach. Struktura Menu G’¢wnego (drzewo opcji) Menu polece¤ kalkulatora mo§e by traktowane jak "drzewo opcji". Ka§da opcja z menu mo§e rozga’‘zia si‘ na dalsze menu i ich opcje. Poni§szy rysunek przedstawia struktur‘ menu programu Calculator: Memories Plus (F8) Minus (F9) Recall (F10) Clear Show contents Default Display Separators Off, On Decimal point Format General Fixed Scientific Engineering Breakdown Off, On Printer Off, On Help Menu Memories (Pami‘ci) Menu Memories pozwala na : dodawanie liczby do pami‘ci, odejmowanie liczby od pami‘ci, wywo’ywanie zawartožci pami‘ci, czyszczenie zawartožci jednej lub wielu pami‘ci, przegl†danie zawartožci pami‘ci albo ustawianie zawartožci aktywnej pami‘ci. Aby wybra opcj‘ Memories nale§y b‘d†c w menu g’¢wnym programu Calculator nacisn† klawisz [M]. Komputer zapyta si‘, kt¢rej pami‘ci (od 1 do 5) chcemy u§ywa. Dost‘p do pami‘ci jest r¢wnie§ mo§liwy za pomoc† klawiszy od [F8] do [F10]. Jednak§e w danej chwili klawisze te operuj† na jednej wczežniej wybranej tzw. aktywnej pami‘ci. Za pomoc† klawiszy [F8], [F9], [F10] mo§na odpowiednio: dodawa, odejmowa liczb‘ lub przesy’a zawartož tylko aktywnej pami‘ci. Dost‘p do innych pami‘ci ni§ pami‘ aktywna jest mo§liwy poprzez opcj‘ Memories w menu g’¢wnym. Mo§na te§ w tym celu zmieni numer pami‘ci aktywnej za pomoc† opcji Default opisanej dalej. Numery pami‘ci o nie zerowej zawartožci s† wskazywane w ramce. Plus Aby doda liczb‘ wyžwietlon† w wierszu wejžciowym kalkulatora do pami‘ci aktywnej nale§y nacisn† klawisz [F8]. Aby doda liczb‘ wyžwietlon† w wierszu wejžciowym kalkulatora do innej ni§ aktywna pami‘,nale§y wybra opcj‘ Plus w menu Memories . Nast‘pnie nale§y poda numer §†danej pami‘ci (od 1 do 5). Po u§yciu opcji Plus na prawo od aktualnie wprowadzonej liczby w wierszu wejžciowym zostanie wyžwietlony symbol M+. Minus Aby odj† liczb‘ wyžwietlon† w wierszu wejžciowym kalkulatora od zawartožci pami‘ci aktywnej nale§y nacisn† klawisz [F9]. Aby odj† liczb‘ wyžwietlon† w wierszu wejžciowym kalkualtora od inne ni§ aktywna pami‘ci, nale§y wybra opcj‘ Minus w menu Memories . Nast‘pnie nale§y poda numer §†danej pami‘ci. Po u§yciu opcji Minus na prawo od aktualnie wprowadzonej liczby w wierszu wejžciowym zostanie wyžwietlony symbol M-. Recall Aby przes’a zawartož pami‘ci aktywnej do wiersza wejžciowego kalkulatora nale§y nacisn† klawisz [F10]. Aby przes’a zawartož innej ni§ aktywna pami‘, nale§y wybra opcj‘ Recall w menu Memories. Na ekranie pojawi si‘ okienko: *** Use Memory *** * Number: 1 * ****************** Nale§y teraz wpisa numer pami‘ci, kt¢rej zawartož chcemy przes’a i nacisn† klawisz [RTN]. Zawartož wybranej pami‘ci zostanie przes’ana do wiersza wejžciowego kalkulatora. Po u§yciu opcji Recall na prawo od aktualnie wyžwietlanej liczby w wierszu wejžciowym zostanie wyžwietlony symbol MR. Clear (Wyczyž) Opcja Clear pozwala na wyzerowanie zawartožci dowolnej pami‘ci kalkulatora. Po wybraniu opcji Clear w menu Memories na ekranie pojawi si‘ okienko: * Clear * * All * * 1 * * 2 * * 3 * * 4 * * 5 * ********* Wybranie opcji AII wyzeruje zawartož wszystkich pi‘ciu pami‘ci. Wybranie cyfry wyzeruje zawartož pami‘ci o tym numerze. Aby wyzerowa zawartož pami‘ci aktywnej wystarczy dwukrotnie nacisn† klawisz [F10]. Show contents (Poka§ zawartož) Opcja ta wyžwietla aktualn† zawartož pi‘ciu pami‘ci kalkulatoar. Na przyk’ad ekran mo§e pokazywa: **** Memory contents **** * M1 24.5 * * M2 12.3 * * M3 0 * * M4 0 * * M5 0 * ************************* Zawartož ka§dej pami‘ci jest wyžwietlana na przed’u§eniu jej nazwy. Pami‘ci, kt¢re nie by’y u§ywane zawieraj† zera. Default Opcja ta pozwala na wyb¢r jednej z pi‘ciu pami‘ci kalkulatora jako pami‘ci aktywnej. W’ažnie na zawartožci pami‘ci aktywnej s† dokonywane operacje Memory Plus, Memory Minus, Memory Recall odpowiednio przy pomocy klawiszy [F8], [F9], [F10]. Po wybraniu opcji na ekranie zostan† przedstawione do wyboru nazwy pami‘ci. Menu Display Menu to zawiera dwie opcje, kt¢re pozwalaj† ustawi spos¢b wyžwietlania liczb przez program Calculator: *** Display ******* * Separators off * * Decimal point * ******************* Pierwsza opcja Separators pozwala na wpisywanie przecink¢w co trzeci† cyfr‘ przed punktem dziesi‘tnej liczby. Na przyk’ad: 3,456,123,00 Druga opcja Decimal point zmienia znak, kt¢ry wyst‘puje w miejscu punktu dziesi‘tnego liczby. Mo§e by to przecinek (,) lub kropka (.). Aktualny kszta’t tego znaku jest wyžwietlany na przed’u§eniu nazwy opcji. Wybranie tej opcji zmieni przecinek na kropk‘ lub odwrotnie. Gdy punkt dziesi‘tny liczby jest przecinkiem, to separatory cyfr cz‘žci ca’kowitej wyst†pi† w postaci kropek i odwrotnie. Na przyk’ad liczba 1000.24 mo§e by wyžwietlana na cztery sposoby: 1,000.24 opcja Separators ustawiona na ON, punkt dziesi‘tny wyžwietli w postaci (.) 1.000,24 opcja Separators ustawiona na ON, punkt dziesi‘tny wyžwietli w postaci (,) 1000.24 opcja Separators ustawiona na OFF, punkt dziesi‘tny wyžwietli w postaci (.) 1000,24 opcja Separators ustawiona na OFF, punkt dziesi‘tny wyžwietli w postaci (,) Menu Format Opcja Format programu Calculator pozwala na wyb¢r formatu, w jakim wyžwietlane s† liczby. Po wybraniu w menu g’¢wnym opcji Foramt na ekranie pojawi si‘ kolejne menu: **** Format ***** * General * * Fixed * * Scientyfic * * Engineering * ***************** z kt¢rego wybra mo§na w zwyk’y spos¢b §†dany format. Spos¢b wyžwietlenia liczby 30000,05 w zale§nožci od formatu jest pokazany poni§ej. W przyk’adzie tym opcja Separators jest wy’†czona (ustawiona na off ), a punkt dziesi‘tny ma posta kropki. Format Spos¢b wyžwietlenia General 30000.05 Fixed 30000.050 (trzy miejsca dziesi‘tne) Scientyfic 3.00E+04 (dwa miejsca dziesi‘tne) Engineering 30.000E+03(trzy miejsca dziesi‘tne) Po wybraniu foramtu liczb nale§y nacisn† klawisz [RTN]. Liczba w wierszu wprowadzenia danych zostanie wyžwietlona w nowo wybranym formacie. Liczby znajduj†ce si‘ na tažmie oblicze¤ pozostan† w nie zmienionym formacie. Opcja Breakdown Opcja ta pozwala na wyžwietlenie wynik¢w požrednich w operacjach zwi†zanych z obliczaniem procent¢w. Gdy opcja Breakdown jest wy’†czona (ustawiona na off), operacje zwi†zane z obliczeniem procent¢w s† wyžwietlone w zwyk’y spos¢b opisany wczežniej w bie§†cym rozdziale. Gdy opcja Breakdown jest aktywna (ustawiona na on), obliczenia z procentami s† wyžwietlane w postaci dane wejžcie, wynik požredni, wynik ko¤cowy. Na przyk’ad cena towaru wynosi 150 z’ plus 15% podatku. Aby obliczy ostateczn† cen‘ towaru nale§y wpisa: 150 + 15% [RTN] Z w’†czon† opcj† Breakdown na ekranie uzyskamy nast‘puj†cy efekt: ******************* Gen M:1 #2 ** * 150 + * * 15 % * * 22.5 * *-------------------------------* * 172.5 * * Tue 10 Oct 89 16:30 ***** INS * Liczba 22,5 obok podw¢jnej strza’ki (:) pokazuje wartož jaka zosta’a dodana do ceny wyjžciowej 150, co da’o ostateczn† cen‘ towaru r¢wn† 172,5 z’. Je§eli obliczenia b‘d† kontynuowane przez wprowadzenie jakiegož operatora arytmetycznego wynik požredni zniknie z ekranu. Opcja Printer Opcja Printer pozwala na wyprowadzenie danych i wynik¢w oblicze¤ kalkulatora na drukark‘ pod’†czon† do Portfolio albo do pliku, w zale§nožci od wyboru w programie Setup. O tym, czy dane s† kierowane na drukark‘, czy do pliku, m¢wi napis on lub off obok nazwy opcji Printer . Napis off oznacza , §e dane i wyniki b‘d† wyžwietlane tylko na ekranie Portfolio . Napis on oznacza, §e dane i wyniki b‘d† r¢wnie§ kierowane na drukark‘ po ka§dym nacižni‘ciu klawisza [RTN]. Na przyk’ad gdy opcja Printer jest ustawiona na On obliczenia: 1+ 2 + 3 [RTN] -1 + 7 [RTN] zostan† nast‘puj†co wyprowadzone na drukarce: 1 + 2 + 3 ----- 6 6 - 1 + 7 ----- 12 Przed drukowaniem danych i wynik¢w na drukarce nale§y pami‘ta o odpowiednim ustawieniu opcji Printer w menu g’¢wnym programu Setup i o w’†czeniu drukarki. Opcja Help (Pomoc) Opcja Help wyžwietla opis funkcji programu Calculator . Bardziej og¢ln† pomoc mo§na uzyska naciskaj†c klawisz [F2] w czasie korzystania z kalkulatora. Rozdzia’ 6 P R O G R A M D I A R Y (NOTATNIK) WPROWADZENIE Portfolio ma wbudowany program Diary (Notatnik). Program ten mo§e pracowa w dw¢ch trybach: jako notatnik i jako kalendarz. Gdy program Diary pracuje w trybie kalendarza mo§liwe jest wybieranie i przegl†danie dat spotka¤. W trybie notatnika mo§na przegl†da i edytowa trež wszystkich notatek dotycz†cych wczežniej wybranej daty. Z dowoln† dat† i terminem spotkania zapisanym w programie Diary mo§na skojarzy alarm, kt¢ry poprzez sygna’ d¦wi‘kowy przypomina o szczeg¢lnie wa§nych obowi†zkach. Terminy spotka¤ i skojarzone z nimi alarmy mog† by zapisane w notatniku jako powtarzaj†ce si‘ w ci†gu dnia, tygodnia (za wyj†tkiem soboty i niedzieli), miesi†ca, roku. Na przyk’ad mo§esz gra w tenisa w ka§dy wtorek o 12.30. Opcja alarmu tygodniowego zapewnia, §e alarm wystarczy skojarzy tylko z jednym wtorkiem. Nast‘pne alarmy b‘d† generowane automatycznie przez komputer w odst‘pach tygodniowych. Opcja alarmu miesi‘cznego mo§e by przyk’adowo u§yta do przypominania o comiesi‘cznym terminie p’atnožci do 24-go ka§dego miesi†ca. Program Diary pozwala na przeszukiwanie notatek, czytanie zapisywanie, do’†czanie i drukowanie plik¢w. URUCHAMIANIE PROGRAMU DIARY Program Diary mo§na uruchomi poprzez nacižni‘cie klawisza [D], gdy na ekranie jest aktywne menu program¢w wewn‘trznych. Z wn‘trza innego programu lub wiersza polece¤ systemu DOS program notatnika mo§na wywo’a przez nacižni‘cie klawiszy Atari i [D]. Inna metoda to wydanie polecenia APP/D w wierszu polece¤ systemu DOS lub w pliku wsadowym. KORZYSTANIE Z PROGRAMU DIARY Po pierwszym uruchomieniu programu na ekranie pojawi si‘ obraz: * C:DIARY.DRY **************** 0 ** * * *------------ Tue 10 Oct 89 16:30 * * * * Tue 10 Oct 89 16:30 ******* INS * Program mo§e pracowa w dw¢ch trybach. Po w’†czeniu ustawia si‘ w trybie pracy kalendarza. Kursor jest ustawiony na bie§†cej dacie na dole ekranu. W g¢rnej cz‘žci ramki po lewej stronie jest wyžwietlana nazwa pliku aktualnie u§ywanego przez program (tzw. pliku bie§†cego) Pocz†tkowo jest to plik DIARY.DRY w katalogu C:\SYSTEM. Plik ten musi by u§ywany przy ustawianiu wszystkich alarm¢w. W prawej g¢rnej cz‘žci ramki jest wyžwietlana liczba okrežlaj†ca ilož notatek zapisanych w bie§†cym pliku programu. W dolnej cz‘žci ramki wyžwietlona jest aktualna data, czas i tryb pracy klawiatury (CAPS, NUM i SCROLL) oraz informacja o tym, czy piszemy w trybie wstawiania (INS), czy zast‘powania. Tryb pracy Kalendarza W tym trybie pracy programu mo§na przegl†da zawartož bie§†cego pliku tak, jak kartki zwyk’ego kalendarza. Do przegl†dania kalendarza s’u§† klawisze: Klawisze Efekt dzia’ania [Strza’ka_w_lewo] dzie¤ wstecz [Strza’ka_w_prawo] dzie¤ do przodu [Strza’ka_w_g¢r‘] tydzie¤ wstecz [Strza’ka_w_d¢’] tydzie¤ do przodu [PG UP] trzy lub cztery tygodnie wstecz [PG DN] trzy lub cztery tygodnie do przodu [CTRL][A] pierwsze spotkanie [CTRL][Z] ostatnie spotkanie [HOME] bie§†ca data [RTN] w’†czenie trybu notatnika Gdy w danym dniu jest ustawione w programie spotkanie, w kalendarzu przy dacie tego dnia jest wyžwietlona gwiazdka. Je§eli termin spotkania powtarza si‘ w regularnych odst‘pach czasu, to zamiast gwiazdki wyžwietlana jest odpowiednia litera. Znaczenie liter jest nast‘puj†ce: d dla spotka¤ powtarzaj†cych si‘ codziennie w dla spotka¤ powtarzaj†cych si‘ co tydzie¤ n dla spotka¤ codziennych opr¢cz weekendu m dla spotka¤ powtarzaj†cych si‘ co miesi†c y dla spotka¤ powtarzaj†cych si‘ co rok Je§eli z pewn† dat† skojarzone jest kilka spotka¤, przy dacie wyžwietlana jest gwiazdka lub litera okrežlaj†ca spotkanie o najwy§szym priorytecie. Najwy§szy priorytet maj† spotkania, kt¢re si‘ nie powtarzaj† okresowo. Wžr¢d spotka¤ okresowych kolejnož priorytet¢w jest nast‘puj†ca: spotkania powtarzaj†ce si‘ co rok, spotkania powtarzaj†ce si‘ co miesi†c, spotkania powtarzaj†ce si‘ co tydzie¤, spotkania powtarzaj†ce si‘ raz w tygodniu i codziennie. Przyk’adowo wi‘c, gdy przy pewnej dacie mamy ustawione przypomnienie o urodzinach (kt¢re powtarzaj† si‘ corocznie) i o zebraniu (kt¢re si‘ nie powtarza), przy dacie zostanie wyžwietlona gwiazdka. Tryb pracy Notatnika Gdy program Diary pracuje w trybie kalendarza nale§y nacisn† klawisz [HOME] ([FN]+[Strza’ka_w_lewo], aby przejž do bie§†cej daty, a nast‘pnie przycisn† [RTN], aby program przeszed’ w tryb pracy notatnika. W trybie notatnika mo§na wpisywa do programu Diary uwagi, przypomnienia o spotkaniach i innych wydarzeniach tak jak w kalendrzu z miejscem na robienie notatek. Po pierwszym wejžciu w tryb notatnika na ekranie pojawi si‘ obraz: * C:DIARY.DRY ******************* 3~ * * * *--------- Tue 10 Oct 1989 16:30 --- * * * * * * * * * * Tue 10 Oct 89 16:30 ********** INS * Kursor znajduje si‘ w g¢rnej cz‘žci ekranu. Od miejsca mo§na zacz† wpisywa notatki. W dolnej cz‘žci ekranu w chronologicznym porz†dku wyžwietlane s† wczežniej wprowadzane dane. Wiersz oddzielaj†cy te dwa obszary ekranu pokazuje aktualny czas i dat‘, kt¢rej odpowiada kartka notatnika. Data i czas mog† by zmieniane, co odpowiada wertowaniu kartek. Wprowadzanie notatek Gdy program Diary jest w trybie notatnika, mo§na zacz† wprowadza do¤ notatniki lub zmienia dat‘ lub czas. Do programu Diary dat‘ mo§na wprowadza w jednym z trzech format¢w: miesi†c-dzie¤-rok dzie¤-miesi†c-rok rok-miesi†c-dzie¤ Format wprowadzanej daty jest ustawiany wartožci† zmiennej COUNTRY w pliku CONFIG.SYS (informacje o pliku CONFIG.SYS mo§na znale¦ w Rozdziele 1) Wszystkie dalsze przyk’ady zak’adaj†, §e wartož COUNTRY jest r¢wna 001 co odpowiada USA i formatowi miesi†c-dzie¤-rok. Sk’adniki daty s† oddzielane znakami [/] lub [-], a wi‘c data Bo§ego Narodzenia 1991 roku mo§e by wprowadzona jako 12/25/91 lub 12-25-91. Sk’adniki czasu s† oddzielane znakami [.] lub [:]. Czas jest zawsze wprowadzany w formacie 24-godzinnym, czyli godzina 1.30 po po’udniu musi by wprowadzana jako 13:30 lub 13.30. Po wprowadzeniu samej daty lub czasu program przeskoczy do tej daty lub godziny w notatniku. Na przyk’ad wpisanie: /25 [RTN] spowoduje przeskok kursora do dnia 25 bie§†cego miesi†ca. Mo§na teraz wprowadzi kilka termin¢w spotka¤: 9.00 Robocze žniadanie z Janem [RTN] 11.30 Potwierdzenie spotkania [RTN] 12.30 Obiad z Bronkiem S. [RTN] Przy wprowadzaniu czasu do oddzielania jego sk’adnik¢w mo§na u§ywa kropek lub dwukropk¢w. Jednak kropki zostan† zamienione przez program na dwukropki. Ekran b‘dzie pokazywa’: * C:DIARY.DRY ******************* 3 ~ *** * * *---------------- Wed 25 Oct 1989 12:30 * * 25 Oct 1989 Wed * * 09:00 Robocze žniadanie z Janem * * 11:30 Zakup Portfolio w * * 12:30 Obiad z Bronkiem S. * * Tue 10 Oct 89 16:30 ************* INS * Nale§y zauwa§y, §e linia z dat† i czasem (poprzedzona kresk†) uleg’a zmianie i pokazuje teraz dat‘ i czas ostatnio wprowadzonej notatki. Data i czas ostatniego wprowadzonej notatki jest poprzedzona znakiem >. Znak > mo§e by przesuwany w g¢r‘ i w d¢’ obok wprowadzonych notatek za pomoc† klawiszy kursora. W przypadku pope’nienia b’‘du przy wprowadzaniu godzin i ich opis¢w wystarczy nacisn† klawisz [RTN], gdy znak > znajduje si‘ na wysokožci linii z b’‘dem. Je§eli napiszemy teraz: 10/24 [RTN] to przeskoczymy do daty 24 pa¦dziernika (24 Oct). Mo§na teraz napisa: 9.00 Jutro przyj‘cie [RTN] Gdy nacižniemy klawisz [F5] z ekranu zniknie ramka, a jego zawartož b‘dzie nast‘puj†ca: ------------------- Tue 24 Oct 1989 09:00 24 Oct 1989 Tue 09:00 Jutro przyj‘cie 25 Oct 1989 Wed 09:00 Robocze žniadanie z Janem 11:30 Potwierdzenie spotkania 12:30 Obiad z Bronkiem G. Program Diary wstawi’ tekst 09:00 Jutro przyj‘cie! we w’ažciwym miejscu listy termin¢w spotka¤. Program wstawi’ te§ nag’¢wki dnia przed notatkami przypisanymi r¢§nym dniom. Nag’¢wek dnia sk’ada si‘ z daty i nazwy dnia tygodnia. Mo§liwe jest jednak dodawanie komentarzy do nag’¢wk¢w. Na przyk’ad w powy§szej ližcie termin¢w dzie¤ 24 Oct mo§e by dniem wyp’aty. Aby doda komentarz Dzie¤ wyp’aty do istniej†cego nag’¢wka nale§y napisa: --------------- Tue 24 Oct 1989 09:00 24 Oct 1989 Tue. Dzie¤ wyp’aty 09:00 Jutro przyj‘cie 25 Oct 1989 Wed 09:00 Robocze žniadanie z Janem 11:30 Potwierdzenie spotkania 12:30 Obiad z Bronkiem G. Aby przejž do innej daty w notatniku nale§y po prostu napisa t‘ dat‘. Na przyk’ad, aby przejž do daty 19 Listopada nale§y napisa: 11/19 [RTN] Linia daty i czasu zmieni si‘ na: --------------- Sun 19 Nov 1989 09:00 Po wpisaniu teraz godziny i notatki np. 8.30 Urodziny Pameli Napis powy§szy pojawi si‘ pod nowym nag’¢wkiem dla dnia 19 listopada. Aby przeniež si‘ do daty w innym roku, na przyk’ad 31 grudnia 1999 roku nale§y napisa: 12/31/99 [RTN] Je§eli do notatnika wpiszemy tekst nie poprzedzony godzin†, komputer sam doda godzin‘ z linii daty i czasu. Ta cecha pozwala te§ na przypisanie wi‘cej ni§ jednej notatki tej samej godzinie. Na przyk’ad po przejžciu do daty 6 pa¦dziernika 1989 przez napisanie: 10/6/89 [RTN] mo§emy napisa: 9.00 nakarmi kota [RTN] Podla kwiatki [RTN] Zostawi klucze u s†siada [RTN] Wyjazd na narty [RTN] Kartka programu Diary na 6 pa¦dziernika b‘dzie wygl†da: 06 Oct 1989 Fri 9.00 Nakarmi kota 9.00 Podla kwiatki 9.00 Zostawi klucze u s†siada 9.00 Wyjazd na narty Edycja Notatek Notatki wprowadzane do programu Diary mog† by poddawane edycji. W tym celu nale§y przesun† znak > za pomoc† klawiszy kursora [Strza’ka_w_G¢r‘] i [Strza’ka_w_D¢’] na wysokož wiersza, kt¢ry chcemy zmieni. Po przycižni‘ciu klawisza [RTN] mo§na przyst†pi do edycji notatki. Gdy chcemy zmieni dat‘ lub czas nale§y skorzysta z opcji Move opisanej dalej. Kasowanie Notatek Aby wykasowa notatk‘ program Diary musi pracowa w trybie notatnika (do prze’†czenia trybu notatnik/kalendarz s’u§y klawisz [RTN]). Kursor nale§y ustawi na notatce, kt¢r† chcemy usun† i nacisn† klawisz [DEL]. Notatka zostanie wykasowana, a licznik notatek w prawej g¢rnej cz‘žci ramki ulegnie zmniejszeniu o jeden. W prawej g¢rnej cz‘žci ekranu pojawi si‘ te§ symbol dokonania zmiany. W przypadku mylnego wykasowania notatki stan poprzedni mo§na przywr¢ci przez nacižni‘cie klawisza [F4]. Kolejne naciskanie klawisza [F4] b‘dzie wyprowadza’o wczežniej wykasowane fragmenty tekstu z programu Diary lub innych wczežniej u§ywanych program¢w. Alarmy Do ka§dego terminu spotkania lub notatki (lecz nie nag’¢wk¢w) mo§e zosta przyporz†dkowany alarm. Gdy nadejdzie pora spotkania lub innego wydarzenia opisanego w notatce, Portfolio zaalarmuje nas sygna’em d¦wi‘kowym. Spos¢b korzystania z alarm¢w jest szczeg¢’owo om¢wiony dalej w cz‘žci Opcja Alarm. KLAWISZE FUNKCYJNE Tak jak w innych programach wewn‘trznych Portfolio , w programie Diary mo§na u§ywa klawiszy funkcyjnych do przeprowadzania pewnych operacji. Znaczenie klawiszy funkcyjnych jest nast‘puj†ce: [F1] Wyžwietla menu g’¢wne bie§†cego programu wew. [F2] Pomoc [F3] Dzia’ania ze schowkiem [F4] Odtworzenie skasowanego bloku wyraz¢w [F5] W’-Wy’ ramki inf. wok¢’ obrazu Klawisze [F6] do [F10] s† nieu§ywane w programie Diary. Operacje ze Schowka i odtwarzanie wykasowanych znak¢w s† wyjažnione w Rozdziale 3. Poni§sze kombinacje klawiszy mog† by u§yte do szybkiego wydania nast‘puj†cych polece¤: [CTRL][A] Skocz do pierwszej notatki [CTRL][B] Kasuj do pocz†tku wiersza [CTRL][E] Kasuj do ko¤ca wiersza [CTRL][L] Kasuj wiersz [CTRL][S] Powt¢rz ostatnie poszukiwanie [CTRL][U] Skocz do poprzedniej pozycji kursora [CTRL][W] Kasuj s’owo z prawej strony [CTRL][Z] Skocz do poprzedniej notatki [CTRL][Backspace] Kasuj s’owo z lewej strony [CTRL][Kursor_w_Prawo] Przesu¤ s’owo w prawo [CTRL][Kursor_w_Lewo] Przesu¤ s’owo w lewo [FN][Kursor_w_Lewo] Skocz do dnia dzisiejszego [FN][Kursor_w_Prawo] Skocz na koniec wiersza [TAB] Przesu¤ ekran w prawo [Shift][Tab] Przesu¤ ekran w lewo [RTN]/[Esc] Prze’†cznik mi‘dzy trybem kal.-not. MENU Gœ£WNE PROGRAMU DIARY Menu g’¢wne programu Diary jest wyžwietlane po nacižni‘ciu klawisza [F1]: * Diary 40768 * * Files... * * Search * * Move... * * Repeat... * * Alarm * * Help... * *************** Po pierwszym wywo’aniu menu w g¢rnej cz‘žci ramki okienka wyžwietlany jest numer wersji oprogramowania. Przy kolejnych wywo’aniach w tym samym miejscu wyžwietlana jest liczba wolnych bajt¢w pami‘ci operacyjnej. Struktura Menu G’¢wnego (Drzewo opcji) Menu polece¤ programu Diary mo§e by traktowane jak "drzewo opcji". Ka§da opcja z menu mo§e rozga’‘zia si‘ na dalsze menu i ich opcje. Te opcje menu, kt¢re prowadz† do dalszych menu s† zako¤czone kropkami (...). Opcje mo§na wybra przez nacižni‘cie klawisza odpowiadaj†cego jej pierwszej literze. Poni§szy rysunek przedstawia struktur‘ menu programu Diary : Files New Load Save as Merge Print Search Move Repeat Daily Weekly Non-Weekend Monthly Yearly Clear Alarm Help Menus File handling Opcja Files: New, Load, Save as, Merge, Print Opcja Files (Pliki) jest programem zarz†dzaj†cym plikami. Umo§liwia szybkie wczytywanie plik¢w i ma zabezpieczenia przed przypadkow† utrat† danych (jest to dok’adnie opisane w Rozdziale 3). Niezale§nie od trybu pracy, w kt¢rym znajduje si‘ program Diary, nacižni‘cie klawisza [F1] wyžwietli menu g’¢wne tego programu. Nacižni‘cie nast‘pnie klawisza [F] spowoduje wyžwietlenie menu Files : ****** Files ******* * New * * Load... * * Save as... * * Merge... * * Print * ******************** New czyžci bie§†c† zawartož notatnika programu Diary. Mo§na teraz wpisywa nowe terminy spotka¤ i notatki. Je§eli bie§†cy plik programu Diary uleg’ zmianie od czasu jego za’adowania, Portfolio zapyta si‘ czy ma go zachowa. Load (œaduj) ’aduje do programu istniej†cy plik programu Diary z dowolnego istniej†cego dysku. Komputer zawsze oferuje do za’adowania bie§†cy plik. Mo§na jednak wprowadzi nazw‘ dowolnego pliku z dowolnego katalogu. Mo§na u§ywa znak¢w grupowych (* i ?) do wylistowania nazw istniej†cych plik¢w. Je§eli plik przeznaczony do za’adowania nie jest plikiem bie§†cym, a plik bie§†cy uleg’ zmianie komputer zapyta si‘, czy ma go zachowa na dysku. Save as (Zachowaj jako) zapisuje plik programu Diary na dysku pod now† nazw† lub nazw† aktualn†. Nazwa pliku bie§†cego jest nazw† oferowan† przez komputer. Mo§na jednak wprowadzi nazw‘ dowolnego pliku z dowolnego katalogu. Mo§na u§ywa znak¢w grupowych (* i ?) do wylistowania nazw istniej†cych plik¢w. Je§eli podana przez nas nazwa pliku pokrywa si‘ z nazw† pliku ju§ istniej†cego w tym samym katalogu komputer zapyta si‘ czy ma go zachowa na dysku, gdy§ operacja ta zniszczy zawartož istniej†cego ju§ pliku. Merge (Do’†cz) pozwala na do’†czenie innego pliku programu Diary do pliku za’adowanego do programu. Stworzy to nowy po’†czony plik. Plik do do’†czenia mo§na wybra tak samo jak w opcji Save . Po do’†czeniu drugiego pliku nowo powsta’ego plik jest sortowany wed’ug zasad podanych na pocz†tku rozdzia’u. Przy zapisie na dysk nowego pliku nale§y nada mu nazw‘ inn† od pliku bie§†cego. W przeciwnym razie zawartož pliku bie§†cego ulegnie zniszczeniu. Gdy ’†czone pliki zawiera’y identyczne notatki, w nowym pliku zostan† one umieszczone jedna za drug†. Mo§na teraz przegl†da nowy plik i usun† po jednej ze zdublowanych notatek. Opcja Merge mo§e by u§ywana wielokrotnie. Jedyne ograniczenie to brak wolnej pami‘ci. Print (Drukuj) drukuje zawartož bie§†cego pliku programu Diary na drukarce lub do innego pliku. Parametry wydruku takie jak marginesy i d’ugož strony mo§na ustawi w programie Setup. Szczeg¢’y na powy§szy temat mo§na znale¦ w Rozdziale 8. Opcja menu G’¢wnego Search (Szukaj) Opcja Search w menu g’¢wnym programu Diary pozwala na przeszukiwanie notatek w bie§†cym pliku programu. Przyk’adowo kiedyž pod dat† 25 lutego wprowadziližmy informacj‘: Urodziny Joli . Dzisiaj wiemy, §e jakaž informacja zwi†zana z Jol† jest gdziež zapisana w dzienniku, lecz nie pami‘tamy pod jak† dat†. Je§eli w pliku mamy du§o notatek odnalezienie tej jednej mo§e by dož trudne. W takich wypadkach niezast†piona jest opcja Search w menu g’¢wnym programu. Nacižniecie klawisza [S] wtedy, gdy menu g’¢wne jest aktywne, wybierze opcj‘ Search . Na ekranie pojawi si‘ okienko: ****** Search ***** * For: * ******************* Mo§na wpisa teraz w okienku fragment tekstu, kt¢rego poszukujemy. W naszym wypadku nale§y napisa: jola i nacisn† jeden z trzech klawiszy [RTN] przeszukiwanie w t† sam† stron‘ co poprzednio [Strza’ka_w_G¢r‘] przeszukiwanie wstecz [Strza’ka_w_D¢’] przeszukiwanie do ko¤ca pliku Program poszukuj†cy identycznie traktuje litery du§e i ma’e. Oznacza to, §e mimo wprowadzenia napisu jola program znajdzie wyrazy jola, Jola lub JOLA. Za’¢§my, §e komputer znalaz’ notatk‘ Wyczyžci samoch¢d Joli. Aby kontynuowa poszukiwania nale§y nacisn† klawisze [CTRL] [S] (trzeba nacisn† klawisz [CTRL] i przytrzymuj†c go nacisn† klawisz [S]. Je§eli poszukiwany wyraz zostanie znaleziony kursor natychmiast przeskoczy do miejsca jego wyst†pienia w dzienniku. Je§eli poszukiwany ’a¤cuch znak¢w nie zosta’ znaleziony na ekranie pojawi si‘ komunikat: ******************** * String not found * ******************** kt¢ry mo§na usun† nacižni‘ciem klawisza [ESC]. Opcja Menu G’¢wnego: Move (Przeniež) Przenoszenie notatek Opcja Move pozwala na przenoszenie notatki przyporz†dkowanej danemu dniu i godzinie do innego dnia i godziny. Koniecznož taka mo§e zaistnie w nast‘puj†cej sytuacji. Byližmy um¢wieni na obiad z Jol† i Jurkiem na 13.30. Okaza’o si‘ nagle, §e obiad nale§y prze’o§y na 12.30. Najpierw nale§y odnale¦ nasz† notatk‘. P¢¦niej wywo’a menu g’¢wne i wybra w nim opcj‘ Move przez nacižni‘cie klawisza [M] Na ekranie pojawi si‘ okienko: **** Move **** * Time:13:30 * ************** mo§na teraz wprowadzi now† godzin‘ spotkania lub wydarzenia opisanego w notatce. Zgodnie z naszym przyk’adem nale§y napisa: 12:30 [RTN] Inna metoda zmiany godzin to najechanie kursorem na pierwsz† cyfr‘ 3, a nast‘pnie nacižni‘cie klawisza [DEL], a p¢¦niej klawisza [2]. Po zmianie godziny Portfolio zaoferuje r¢wnie§ zmian‘ daty spotkania. Na ekranie pojawi si‘ okienko: ******* Move ******* * Date: 10/10/89 * ******************** W naszym przyk’adzie data obiadu nie uleg’a zmianie, nale§y wi‘c nacisn† klawisz [RTN]. Mo§na jednak przesun† spotkanie przy obiedzie na inny dzie¤ poprzez wprowadzenie nowej daty w formacie miesi†c-dzie¤-rok. Inna mo§liwož to pozostawienie godziny, a zmiana samej daty zwi†zanej z jakimž spotkaniem lub wydarzeniem. W tym celu ofert‘ zmiany godziny nale§y skwitowa nacižni‘ciem klawisza [RTN], a do okienka oferuj†cego zmian‘ daty nale§y wpisa inn† now† dat‘. Inna metoda przeniesienia notatki pod inn† dat‘ (bez zmiany zwi†zanej z ni† godziny) jesz nast‘puj†ca. Kursor nale§y umiežci za notatk†, kt¢r† chcemy przeniež. Nast‘pnie nale§y nacisn† klawisz [DEL] co wykasuje notatk‘. Po przeniesieniu kursora na stron‘ dziennika z §†dan† dat† nale§y nacisn† klawisz [F4] (odtw¢rz ostatnio wykasowany wyraz). Wykasowana wczežniej notatka zostanie wstawiona pod now† dat‘ w dzienniku, w miejscu uwzgl‘dniaj†cym zwi†zan† z ni† godzin‘. Przemieszczanie nag’¢wka dn ia. Przy przemieszczaniu nag’¢wka dnia, z kt¢rym nie jest skojarzona godzina, opcja Move oferuje tylko zmiany daty. Ka§dy dzie¤ w notatniku mo§e mie tylko jeden nag’¢wek. Dlatego pr¢ba przeniesienia nag’¢wka pod dat‘, kt¢ra ju§ ma nag’¢wek zako¤czy si‘ wyprowadzeniem komunikatu o b’‘dzie: ************************ * Cannot move - target * * day is occupied * ************************ Menu Repeat (Powt¢rz) Pewne notatki w programie Diary mog† powtarza si‘ okresowo w r¢wnych odst‘pach czasu. Menu Repeat u’atwia wprowadzenie takich pozycji. Przyk’adowo, gdy spo§ywamy codziennie posi’ek o 12.25 mo§emy wprowadzi do programu notatk‘: 12:25 PORA POSIœKU [RTN] Nast‘pnie nale§y wybra opcj‘ Daily (Codziennie) w menu Repeat , aby powy§sza notatka pojawi’a si‘ pod ka§d† dat† notatnika. Faktycznie notatka b‘dzie zapisana w notatniku tylko raz pod dat† jej najbli§szego zaistnienia. Przyk’adowo w žrod‘ 26 lipca rano notatka o posi’ku b‘dzie umieszczona pod aktualn† dat†. Po uruchomieniu programu Diary w czwartek nasza notatka przesunie si‘ pod kolejn† dat‘ tj. czwartek 27 lipca, a zniknie spod daty 26 lipca. Oznacza to, §e dziennik nie b‘dzie zarzucany notatkami, kt¢re powtarzaj† si‘ raz za razem. Ta cecha programu Diary pozwala na zapisanie jednej notatki, kt¢ra p¢¦niej mo§e by przywo’ana w odst‘pach dziennych, tygodniowych, miesi‘cznych lub rocznych. Przed wybraniem opcji Repeat , kursor nale§y umiežci na tej notatce, kt¢ra ma si‘ powtarza cyklicznie, aby w menu g’¢wnym programu wybra opcj‘ Repeat nale§y nacisn† klawisz [R]. Na ekranie pojawi si‘ kolejne menu: *** Repeat *** * Daily * * Weekly * * Non-Weekend* * Monthly * * Yearly * * Clear * ************** Opcje menu Repeat prawie nie wymagaj† wyjažnie¤. Poszczeg¢lne opcje oznaczaj† okres, co kt¢ry ma si‘ pojawia wybrana notatka w dzienniku a mianowicie: Daily codziennie Weekly co tydzie¤ Non-Weekend codziennie za wyj†tkiem sob¢t i niedziel Monthly co miesi†c Yearly co rok Opcja Clear powoduje zaprzestanie traktowania danej notatki jako okresowo powtarzaj†cej si‘. Notatki, kt¢re powtarzaj† si‘ co pewien czas, s† zaznaczane w dzienniku liter† w nast‘puj†cy spos¢b: Okres powtarzania Litera Daily d Weekly w Non-Weekend n Monthly m Yearly y Po wybraniu opcji z menu Repeat program przechodzi do wyžwietlenia zawartožci notatnika. W czasie uruchamiania programu Diary komputer mo§e czasami wyžwietli ostrze§enie zwi†zane z zapiskami w dzienniku, powtarzaj†cymi si‘ okresowo. Na przyk’ad pod dat† 31 stycznia zosta’a wpisana notatka, kt¢ra ma si‘ powtarza co miesi†c. W lutym notatka ta zostanie przeniesiona pod dat‘ 28 lutego (lub 29 lutego), gdy§ luty nie ma 31 dni. Portfolio wyžwietli odpowiedni komunikat o dokonanej poprawce. Poprawka ta zostanie przeniesiona na dalsze miesi†ce i nast‘pnym razem notatka pojawi si‘ 28 (lub 29) marca. OPCJA ALARM Ustawianie Alarm¢w Opcja Alarm pozwala na ustawienie alarmu zwi†zanego z konkretn† notatk† w pliku programu Diary . W przypadku, gdy mamy kilka plik¢w wykorzystywanych przez program Diary , tylko alarmy ustawione w pliku DIARY.DRY w katalogu C:\SYSTEM uruchomi† g’ožnik komputera przypominaj†c o wa§nym spotkaniu lub wydarzeniu. Alarmy ustawione w plikach o innych nazwach s† ignorowane przez Portfolio . Podczas zako¤czenia pracy z programem Diary zostanie na ekran wprowadzone odpowiednie ostrze§enie w przypadku ustawienia alarmu w pliku innym ni§ DIARY.DRY w katalogu C:\SYSTEM. Przed wybraniem opcji Alarm w menu g’¢wnym nale§y umiežci kursor na tej notatce, z kt¢r† ma by skojarzony alarm. Korzystaj†c z przyk’adu u§ytego wczežniej w opcji Repeat kursor nale§y przemiežci do wiersza zawieraj†cego notatk‘ 12:25 PORA POSIœKU. Po wybraniu opcji Alarm z lewej strony notatki zostanie wyžwietlony znak symbolizuj†cy d¦wi‘k. Alarm mo§e by ustawiony dla notatek, kt¢re si‘ powtarzaj† okresowo lub nie. Portfolio mo§e w’†czy alarm po zachowaniu skojarzonej z nim notatki w pliku DIARY.DRY. W czasie zapisu tego pliku na dysk program sprawdza, czy alarm nie zosta’ ustawiony dla notatki z minion† dat† lub godzin† (tzn. czy nie zosta’ ustawiony dla notatki w przesz’ožci), co oczywižcie wyklucza jego wykonanie. W wypadku wykrycia takiej sytuacji komputer wprowadzi ostrze§enie: ********** WARNING ! ********** * Some alarms are set in the * * past and so will not go off * ******************************* Z chwil† nadejžcia daty i godziny alarmu Portfolio zaalarmuje otoczenie sygna’em z g’ožnika. Po wy’†czeniu sygna’u na ekran zostanie wyprowadzona w okienku trež notatki skojarzonej z alarmem oraz liczba nie potwierdzonych odbior¢w alarm¢w. Okienko przykryje dotychczasow† zawartož ekranu. Odbi¢r alarmu nale§y potwierdzi przez przycižniecie klawisza [ESC]. Je§eli w chwili nadejžcia daty i godziny alarmu Portfolio by’ wy’†czony, komputer automatycznie si‘ w’†czy, a na ekranie zostanie wyžwietlona trež notatki skojarzonej z alarmem. Aby potwierdzi odbi¢r alarmu nale§y nacisn† klawisz [ESC]. Portfolio znajdzie si‘ w stanie pracy sprzed nadejžcia alarmu. Wy’†czanie Alarmu Wczežniej ustawiony alarm mo§e zosta wy’†czony poprzez ustawienie na skojarzonej z nim notatce kursora i powt¢rnym wybraniu opcji Alarm w menu g’¢wnym programu Diary. Alarmy wielokrotne Je§eli w czasie wyžwietlania na ekranie notatki skojarzonej z dotychczas nie potwierdzonym alarmem nadejdzie nast‘pny alarm, to trež notatki skojarzonej z ostatnim alarmem zostanie wyžwietlona na notatce poprzedniej. Aby potwierdzi odbi¢r ostatniego alarmu nale§y nacisn† klawisz [ESC]. Opcja Help (Pomoc) Wybranie tej opcji wyžwietli opis menu programu Diary i sposobu obs’ugi plik¢w przez ten program. Bardziej og¢ln† pomoc mo§na uzyska naciskaj†c klawisz [F2] w dowolnym momencie pracy programu Diary . Rozdzia’ 7 P R O G R A M T E X T E D I T O R (EDYTOR TEKST£W) Program Editor pozwala na edycj‘ i formatowanie plik¢w zawieraj†cych teksty w kodzie ASCII. Program pozwala na pisanie tekst¢w, wyszukiwanie wyraz¢w, zamian‘ wyraz¢w, wprowadzanie, zapisywanie i do’†czanie zawartožci plik¢w tekstowych, drukowanie tekst¢w na drukarce lub do pliku. Teksty s† przechowywane jako pliki ASCII i mog† by ’atwo wykorzystywane przez inne programy, zar¢wno wbudowane w Portfolio jaki i inne. URUCHAMIANIE PROGRAMU EDITOR Program Editor mo§na uruchomi poprzez nacižni‘cie klawisza [E], gdy na ekranie jest aktywne menu program¢w wewn‘trznych. Z wn‘trza innego programu lub z wiersza polece¤ systemu DOS program edytora tekst¢w mo§na wywo’a przez przycižni‘cie klawiszy Atari i [E]. Inna metoda to wydanie polecenia APP/E w wierszu polece¤ systemu DOS lub w pliku wsadowym. KORZYSTANIE Z PROGRAMU EDITOR Po pierwszym uruchomieniu na ekranie pojawi si‘ obraz: * C:UNNAMED.TXT ******** L:1 C:1 M:40** * * * * * * * * * Tue 10 Oct 89 16:30 *********** INS * Pierwsza linia ekranu pokazuje nazw‘ bie§†cego pliku o nazwie UNNAMED.TXT i trzy wska¦niki L, C i M. Wska¦niki L i C okrežlaj† pozycj‘ kursora w bie§†cym pliku. Wska¦nik L okrežla numer linii, a C numer kolumny, w kt¢rej znajduje si‘ kursor. Wska¦nik M okrežla ustawienie prawego marginesu (ilož znak¢w, kt¢rej nie mo§ne przekroczy d’ugož wiersza, i po kt¢rej w trakcie pisania nast‘puje automatyczne przejžcie do nowej linii) przy wprowadzaniu tekstu. Wartož ta nie obowi†zuje przy drukowaniu tekstu. (Patrz Print w bie§†cym rozdziale i Setup w Rozdziale 8). Podobnie jak w innych programach wewn‘trznych Portfolio , natychmiast po wpisaniu dowolnego znaku do bie§†cego pliku w prawej g¢rnej cz‘žci ramki pojawi si‘ symbol plik zmieniony. (Je§eli ramka jest wy’†czona nale§y nacisn† klawisz [F5] w celu jej wyžwietlenia). Pocz†tkowo program Editor ma ustawiony prawy margines na 40 znak¢w i w’†czon† opcj‘ automatycznego przejžcia do nowej linii, gdyby aktualnie wprowadzone s’owo przekroczy’o granic‘ 40 znak¢w. Tryb pracy Insert i Overtype Po uruchomieniu programu klawiatura mo§e znajdowa si‘ w trybie pracy Insert (Wstawianie) lub Overtype (Zast‘powanie) w zale§nožci od tego, w jakim by’a stanie przed uruchomieniem programu. Stan pracy klawiatury w trybie Insert jest pokazywany w dolnej cz‘žci ramki razem z aktualn† dat† i godzin† oraz stanem klawiszy CAPS, NUM i SCROLL. Przemieszczenie kursora W czasie wprowadzania tekstu mo§na przemieszcza kursor za pomoc† klawiszy: Klawisz Efekt dzia’ania [Strza’ka_w_Lewo] przesu¤ kursor o jeden znak w lewo [Strza’ka_w_Prawo] przesu¤ kursor o jeden znak w prawo [Strza’ka_w_G¢r‘] przesu¤ kursor do wiersza wy§ej [Strza’ka_w_D¢’] przesu¤ kursor do wiersza ni§ej [CTRL] [Strza’ka_w_Lewo] przesu¤ kursor o jedno s’owo w lewo [CTRL] [Strza’ka_w_Prawo] przesu¤ kursor o s’owo w prawo [PG UP] kursor o 3 lub 4 wiersze w g¢r‘ [PG DN] kursor o 3 lub 4 wiersze w d¢’ [CTRL][PG UP] przesu¤ kursor na lub [CTRL][A] pocz†tek pliku [CTRL][PG DN] przesu¤ kursor na lub [CTRL][Z] koniec pliku [HOME] przesu¤ kursor na pocz†tek wiersza [END] przesu¤ kursor na koniec wiersza Gdy program Editor pracuje w trybie Insert nacižni‘cie klawiszy [Strza’ka_w_G¢r‘] lub [Strza’ka_w_d¢’] przesuwa kursor na pocz†tek wiersza poprzedniego lub nast‘pnego. W trybie Overwrite kursor przeskoczy do wiersza poprzedniego lub nast‘pnego, lecz pozostanie w tej samej kolumnie. Kasowanie tekstu Wprowadzony tekst mo§e by kasowany przy pomocy klawiszy: [Backspace] kasuj znak z lewej strony kursora [Del] kasuj znak w pozycji kursora [CTRL][HOME] kasuj do pocz†tku lub [CTRL][B] wiersza [CTRL][END] kasuj do ko¤ca wiersza lub [CTRL][E] [CTRL][L] kasuj wiersz [CTRL][Backspace] kasuj s’owo z lewej strony kursora [CTRL][W] kasuj s’owo z prawej strony kursora Wykasowane s’owo lub znak mo§e by odtworzone przez nacižni‘cie klawisza [F4]. Do operacji na fragmentach tekstu nale§y u§ywa programu Clipboard (klawisz [F3]). Odtwarzanie wykasowanego znaku i korzystanie z programu Clipboard zosta’o opisane w Rozdziale 3. Klawisze funkcyjne i inne Tak jak i inne programy wewn‘trzne Portfolio program Editor korzysta z klawiszy funkcyjnych do przeprowadzenia pewnych operacji. Znaczenie klawiszy funkcyjnych jest nast‘puj†ce: [F1] Wyžwietla menu g’¢wne bie§†cego programu [F2] Pomoc [F3] Dzia’ania ze schowkiem [F4] Odtworzenie poprzednio wykasowanego znaku lub bloku tekstu [F5] W’-Wy’ ramki inf. wok¢’ ekranu [F6] Klawisz zarezerwowany Klawisze od [F7] do [F10] s† nieu§ywane w programie Editor. Operacje z programem Editor i odtwarzanie wykasowanych znak¢w s† wyjažnione w Rozdziale 3. Poni§sze kombinacje klawiszy mog† by u§yte do szybkiego wydania nast‘puj†cych polece¤: [CTRL][A] Skocz do pocz†tku pliku [CTRL][R] Powt¢rz ostatnie poszukiwanie i zast†p [CTRL][S] Powt¢rz ostatnie poszukiwanie [CTRL][U] Skocz do poprzedniej pozycji kursora [CTRL][W] Kasuj s’owo z prawej strony kursora [CTRL][Z] Skocz na koniec pliku [CTRL][6] (^) Wstaw znak kontrolny MENU Gœ£WNE PROGRAMU EDITOR Po wcižni‘ciu klawisza [F1] na ekranie pojawi si‘ menu g’¢wne programu Editor: *** Editor 40657 *** * Files... * * Search... * * Right Margin 40* * Word Warp off* * Mode OVR* * Help... * ******************** Po pierwszym wywo’aniu menu, w g¢rnej cz‘žci ramki okienka wyžwietlany jest numer wersji oprogramowania. P¢¦niej w tym samym miejscu wyžwietlana jest liczba wolnych bajt¢w pami‘ci operacyjnej. Struktura Menu G’¢wnego (Drzewo opcji) Menu polece¤ programu Editor mo§e by trasktowane jak "drzewo opcji". Ka§da opcja z menu mo§e rozga’‘zia si‘ na dalsze menu i ich opcje. Te opcje menu, kt¢re prowadz† do dalszych menu s† zako¤czone kropkami (...). Opcje mo§na wybiera przez nacižni‘cie klawisza odpowiadaj†cego jej pierwszej literze. Poruszanie si‘ w przeciwnym kierunku jest mo§liwe przez naciskanie klawisza [ESC]. Tak przedstawia si‘ struktura menu programu Editor: Files New Load Save as Merge Print Search Search (^S) Replace (^R) Goto Right Margin Word warp Mode Help Menus File handling Opcja Files: New, Load, Save as, Merge, Print Opcja Files (Pliki) jest programem zarz†dzaj†cym plikami. Umo§liwia szybkie wczytywanie plik¢w i ma zabezpieczenia przez przypadkow† utrat† danych (jest to dok’adnie opisane w Rozdziale 3). Niezale§nie od trybu pracy, w kt¢rym znajduje si‘ program, nacižni‘cie klawisza [F1] wyžwietli menu g’¢wne tego programu. Nacižni‘cie nast‘pnie klawisza [F] spwoduje wyžwietlenie menu Files : ***** Files ***** * New * * Load... * * Save as... * * Merge... * * Print * ***************** New czyžci zawartož bie§†cego pliku programu Editor. Mo§na teraz wpisywa od pocz†tku nowy tekst. Je§eli dotychczasowy bie§†cy plik programu Editor uleg’ zmianie od czasu jego za’adowania, Portfolio zapyta si‘, czy ma go zachowa. Load (œaduj) ’aduje do programu istniej†cy plik programu Editor z dowolnego istniej†cego dysku. Komputer zawsze oferuje do za’adowania bie§†cy plik. Mo§na jednak wprowadzi nazw‘ dowolnego pliku z dowolnego katalogu. Mo§na u§ywa znak¢w grupowych (* i ?) Do wylistowania nazw istniej†cych plik¢w. je§eli plik przeznaczony do za’adowania nie jest plikiem bie§†cym, a plik bie§†cy uleg’ zmianie komputer zapyta si‘, czy ma go zachowa na dysku. W czasie ’adowania pliku opcja Word Wrap jest automatycznie wy’†czana, w przypadku gdy ustawienie prawego marginesu w ’adowanym pliku r¢§ni si‘ od aktualnego ustawienia prawego marginesu w programie. Aby opcja Word Wrap by’a aktywna, nale§y wykona dwie czynnožci. Najpierw nale§y przy pomocy opcji Right Margin zmieni ustawienie prawego marginesu w programie na tak† wartož, przy kt¢rej zosta’ zachowany aktualnie ’adowany plik. Nast‘pnie nale§y wybra w menu g’¢wnym opcj‘ Word Wrap i ustawi j† na On (patrz opis opcji Word Wrap dalej). Save as (Zachowaj jako) zapisuje plik programu Editor na dysku pod nazw† now† lub nazw† aktualn†. Nazwa pliku bie§†cego jest nazw† oferowan† przez komputer. Mo§na jednak wprowadzi nazw‘ dowolnego pliku z dowolnego katalogu. Mo§na u§ywa znak¢w grupowych (* i ?) do wylistowania nazw istniej†cych plik¢w. Je§eli podana przez nas nazwa pliku pokrywa si‘ z nazw† pliku ju§ istniej†cego w tam samym katalogu, komputer zapyta si‘, czy ma go zachowa na dysku, gdy§ operacja ta zniszczy zawartož istniej†cego ju§ pliku. W czasie zapisu do pliku tekstu przetwarzanego programem Editor , ustawienie prawego marginesu tego tekstu jest zawsze zapisywane w innym pliku o nazwie PERMDATA.DAT. Oznacza to, §e ježli zawsze stosujemy takie same ustawienie prawego marginesu, to ’adowane do programu pliki tekstowe pojawi† si‘ na ekranie w’ažciwie sformatowane. Merge (Do’†cz) pozwala na do’†czenie innego pliku programu Editor do pliku aktualnie za’adowanego do programu. Stworzy to nowy po’†czony plik. Plik do do’†czenia mo§na wybra tak samo jak w opcji Save. Przy zapisie na dysk nowego po’†czonego pliku nale§y nada mu nazw‘ inn† od pliku bie§†cego. W przeciwnym razie zawartož pliku bie§†cego ulegnie zniszczeniu. Opcja Merge mo§e by u§ywana wielokrotnie. Jedyne ograniczenie to brak wolnej pami‘ci. Print (Drukuj) drukuje zawartož bie§†cego pliku programu Editor na drukarce lub do innego pliku. Parametry wydruku takie jak marginesy i d’ugož strony mo§na ustawi w programie Setup. Szczeg¢’y na powy§szy temat mo§na znale¦ w Rozdziale 8. Je§eli tekst przeznaczony do wydrukowania liczy wi‘cej ni§ jedn† stron‘, pocz†tek drugiej i dalszych stron mo§e zosta obliczony w podany dalej spos¢b. Za’¢§my, §e w programie Setup d’ugož strony (Page Length), zosta’a ustawiona na 66 wierszy, zaž margines g¢rny (top margin) i dolnym (bottom margin) odpowiednio na 6 i 2 linie. W¢wczas druga strona tekstu rozpocznie si‘ od 58 wiersza (66 -6 -2). Kursorem mo§na porusza si‘ od strony do strony poprzez ustawienie w opcji Search wartožci Goto na +58 i p¢¦niejsze naciskanie klawiszy [CTRL][G]. Je§eli chcemy, aby strona zaczyna’a si‘ od szczeg¢lnego miejsca w tekžcie nale§y w tam miejscu wpisa znak Control L przez nacižniecie klawiszy [SHIFT][6] i [L]. Opcja Search (Szukaj) Opcja Search w menu g’¢wnym programu Editor pozwala na poszukiwanie wyrazu lub zwrotu (Search), poszukiwanie wyrazu lub zwrotu i zast‘powanie go innym tekstem (Replace) oraz przejžcie do okrežlonego wiersza aktualnie przetwarzanego tekstu. Menu Search wygl†da nast‘puj†co: ***** Search ***** * Search (^S)... * * Replace (^R)...* * Goto 1* ****************** Search (^S) Ta opcja pozwala na szukanie wyrazu lub wyra§enia w bie§†cym pliku programu Editor. Po znalezieniu szukanego fragmentu tekstu kursor przeskoczy na jego pocz†tek. Aby wybra opcj‘ Search (^S) nale§y w czasie wyžwietlania menu Search nacisn† klawisz [S] lub najecha kursorem na pocz†tek napisu Search (^S) i nacisn† klawisz [RTN] Na ekranie pojawi si‘ okienko: ***** Search ***** * For: * ****************** Mo§na teraz wprowadzi wyraz lub zwrot o d’ugožci do 16 znak¢w, a nast‘pnie przycisn† jeden z trzech klawiszy: [RTN] aby przeszukiwanie tekstu odbywa’o si‘ w t† sam† stron‘, co przeszukiwanie poprzednie (kierunkiem domyžlnym jest kierunek w g’†b pliku) [Strza’ka_w_G¢r‘] aby przeszukiwanie tekstu odbywa’o si‘ wstecz (w kierunku pocz†tku pliku) [Strza’ka_w_D¢’] aby przeszukiwanie tekstu odbywa’o si‘ do przodu (w kierunku ko¤ca pliku) Program poszukuj†cy identycznie traktuje litery du§e i ma’e. Oznacza to, §e mimo wprowadzania napisu folio program znajdzie wyraz folio, FOLIO lub Folio. Za’¢§my, §e komputer znalaz’ notatk‘ Wyczyžci samoch¢d Joli. Aby kontynuowa poszukiwania nale§y nacisn† klawisze [CTRL][S] (trzeba nacisn† klawisz [CTRL] i przytrzymuj†c go nacisn† klawisz [S]). Je§eli poszukiwany wyraz zostanie znaleziony, kursor natychmiast przeskoczy do miejsca jego wyst†pienia w dzienniku. Je§eli poszukiwany ’a¤cuch znak¢w nie zosta’ znaleziony na ekranie pojawi si‘ komunikat: ******************** * String not found * ******************** kt¢ry mo§na usun† nacižni‘ciem klawisza [ESC]. Kursor powr¢ci na swoje miejsce z przed uruchomienia poszukiwania. W menu Search jest wyžwietlany w nawiasach symbol ^S. Oznacza on szybki spos¢b wywo’ania tego menu. Zamiast wywo’ywa menu g’¢wne programu Editor przez nacižni‘cie [F1], a nast‘pnie menu Search przez wcižni‘cie klawisza [S], mo§na b’yskawicznie wywo’a menu Search poprzez wcižni‘cie klawisza [CTRL], przytrzymanie go i wcižni‘cie klawisza [S]. Po wcižni‘ciu [CTRL][S] na ekranie poka§e si‘ okienko do wprowadzenia szukanego wyrazu, je§eli wczežniej nie u§ywaližmy opcji Search. Nale§y zauwa§y, §e gdy opcja Search zosta’a u§yta w programie, to ostatnio poszukiwany przez ni† wyraz jest wyžwietlony w okienku menu w wierszu Search (S^) . Na przyk’ad je§eli ostatnio poszukiwanym wyrazem by’ pies menu Search b‘dzie mia’o wygl†d: ****** Search ****** * Search (^S) pies * * Replace (^R)... * * Goto 1 * ******************** Replace (^R) (Zamie¤) Opcja Replace szuka wyrazu lub wyra§enia w bie§†cym pliku programu Editor , a po ewentualnym znalezieniu go zast‘puje innym wyrazem lub wyra§eniem. Na przyk’ad, aby zast†pi wyraz pies przez wyraz jamnik nale§y wybra menu g’¢wne programu Editor przez nacižni‘cie klawisza [F1]. Nast‘pnie nale§y wybra menu Search przez nacižni‘cie klawisza [S] i opcj‘ Replace przez nacižni‘cie klawisza [R]. Na ekranie pojawi si‘ okienko: ***** Search ***** * For: * ****************** Teraz nale§y napisa pies [RTN] Na ekranie pojawi si‘ nowe okienko: *** Replace pies *** * With: * ******************** do kt¢rego nale§y wpisa wyraz: jamnik [RTN] Kursor natychmiast przesunie si‘ do miejsca pierwszego pojawienia si‘ wyrazu pies w bie§†cym tekžcie i nast†pi zamiana wyrazu pies na jamnik . Je§eli opcja programu Word Wrap jest aktywna, nast†pi automatyczne przeformatowanie paragrafu, w kt¢rym zmiana mai’a miejsce. Podobnie jak przy samym poszukiwaniu, je§eli szukany wyraz (pies) nie zostanie znaleziony na ekranie pojawi si‘ komunikat String not Found (Nie znaleziono znak¢w) .Po nacižni‘ciu klawisza [ESC] komunikat zniknie, a kursor powr¢ci na swoje miejsce sprzed uruchomienia poszukiwania. Aby dokona zmiany nast‘pnego wyrazu pies na wyraz jamnik wystarczy po prostu nacisn† klawisze [CTRL][R]. Kursor natychmiast przesunie si‘ do kolejnego miejsca wyst†pienia wyrazu pies w tekžcie i nast†pi zmiana wyrazu pies na jamnik. Nale§y zauwa§y, §e gdy opcja Replace zosta’a u§yta w czasie edycji, to ostatnio poszukiwany przez ni† wyraz jest wyžwietlany w okienku menu w wierszu Search (S^). Natomiast w wierszu menu Replace (^R) jest wyžwietlany wyraz, kt¢ry mia’ zast†pi wyraz poszukiwany. Na przyk’ad je§eli w ostatnio u§ytej opcji Repleace wyraz pies mia’ by zast†piony wyrazem jamnik menu Search b‘dzie mia’o wygl†d: ******* Search ******* * Search (^S) pies * * Replace (^R) jamnik* * Goto... * ********************** Uwaga techniczna: Opcji Repleace mo§na u§ywa r¢wnie§ do zamiany znak¢w kontrolnych. Znaki kontrolne mo§na wprowadzi w zwyk’y spos¢b przez nacižni‘cie klawiszy [SHIFT][6] (^) i znaku kontrolnego. Oto przyk’ad zmiany znak¢w kontrolnych na inny ’a¤cuch znak¢w. Za’¢§my, §e pracujemy nad tekstem, kt¢ry zawiera list‘ plik¢w przeznaczonych do wykasowania. Aby tekst ten m¢g’ by traktowany jako plik wsadowy, nale§y przed ka§d† nazw† pliku do wykasowania wpisa polecenie DEL systemu DOS. W tym celu nale§y wybra opcj‘ Replace w menu Search i w okienku Search wpsa [SHIFT][M](^M) [RTN], a w okienku Replace wpisa [SHIFT][6][M] [DEL] [SPACE] [RTN]. Goto Opcja Goto pozwala na przeniesienie kursora do wiersza w dowolnym numerze w aktualnie powtarzanym tekžcie. Aby wybra opcj‘ Goto nale§y w czasie wyžwietlania menu Search nacisn† klawisz [G]: **** Goto **** * Line: * ************** Mo§na teraz wpisa numer wiersza i nacisn† klawisz [RTN]. Kursor natychmiast przeskoczy do wiersza o §†danym numerze. Je§eli liczba wierszy w przetwarzanym tekžcie jest mniejsza, ni§ liczba wpisana do okienka, kursor przeskoczy do ostatniego wiersza tekstu. Aby przesun† kursor o okrežlon† liczb‘ wierszy wzgl‘dem jego aktualnej pozycji (na przyk’ad o 20 wierszy w d¢’), nale§y poprzedzi wprowadzon† liczb‘ znakiem minus - dla skok¢w w stron‘ pocz†tku tekstu i znakiem plus + dla skok¢w w stron‘ ko¤ca tekstu. Dzia’anie opcji Goto mo§e by powt¢rzone przez nacižni‘cie klawiszy [CTRL][G]. Opcja Right Margin (Prawy Margines) Opcja ta pozwala ustawi numer kolumny (czyli prawy margines), po przesuni‘ciu kt¢rej aktualnie wpisany wyraz zostanie przeniesiony do nast‘pnego wiersza. Warunkiem automatycznego przeniesienia wyrazu jest w’†czenie opcji Word Wrap opisanej poni§ej. Aktualna wartož ustawiania prawego marginesu jest wyžwietlana obok napisu Right Margin w menu g’¢wnym. Aby wybra opcj‘ Right Margin nale§y w czasie wyžwietlania menu g’¢wnego programu Editor nacisn† klawisz [R]. Na ekranie pojawi si‘ okienko: ****** Right Margin ****** * Set to (5-250): * ************************** Mo§na teraz wpisa now† wartož ustawienia prawego marginesu i nacisn† klawisz [RTN]. Wartož ustawiania prawego marginesu musi zawiera si‘ w przedziale od 5 do 250. W czasie pracy nad tekstem, kt¢ry zostanie wydrukowany na zwyk’ym papierze o szerokožci 80 kolumn nale§y tak ustawi prawy margines, aby edycja przebiega’a jak naj’atwiej. Dobrze jest ustawi prawy margines na 40 i w’†czy opcj‘ Word Wrap . Zapewni to widocznož ca’ej szerokožci tekstu na ekranie Portfolio . Po zako¤czeniu edycji nale§y ustawi prawy margines na wartož, kt¢ra bardziej b‘dzie odpowiada’a szerokožci wydruku (na przyk’ad 65). W ten spos¢b nasz tekst zostanie poprawnie wydrukowany na drukarce. Opcja Word Wrap Program Edit mo§e by u§ywany do edycji tekst¢w, kt¢re sk’adaj† si‘ z niezale§nych wierszy (np. wykazy) lub wierszy po’†czonych w paragrafy (np. list). W pierwszym przypadku opcja Word Wrap powinna by wy’†czona, gdy§ zapobiegnie to automatycznemu ’†czeniu wierszy w paragrafy. Aktywna opcja Word Wrap przenosi ca’e aktualnie wprowadzane s’owa do nowej linii, gdy zaczniemy pisa w kolumnie o numerze wi‘kszym, ni§ wartož prawego marginesu. W ten spos¢b komputer automatycznie tworzy paragrafy w wprowadzanym tekžcie. Aby wprowadzany tekst by’ widziany na ekranie na ca’ej swej szerokožci, zalecane jest ustawi prawy margines na 38 lub 40. Ustawienie prawego marginesu odnosi si‘ do ca’ego tekstu, a nie jego fragment¢w. R O Z D Z I A œ 8 P R O G R A M S E T U P WPROWADZENIE Program Setup pozwala na zmian‘ parametr¢w sprz‘tu i program¢w wewn‘trznych Portfolio zgodnie z aktualnymi potrzebami u§ytkownika. Program Setup mo§na uruchomi poprzez nacižni‘cie klawisza [S], gdy na ekranie jest aktywne menu program¢w wewn‘trznych. Z wn‘trza innego programu lub z wiersza polece¤ systemu DOS program Setup mo§na wywo’a poprzez wcižni‘cie klawiszy Atari i [S]. Inna metoda to wydanie polecenia APP/S w wierszu polece¤ systemu DOS lub w pliku wsadowym. KORZYSTANIE Z PROGRAMU SETUP Po pierwszym uruchomieniu programu na ekranie pojawi si‘ obraz: *** Setup x.xxx **** * Display... * * Sounds... * * Applications... * * Printer... * * RS-232 port... * * File Transfer... * ******************** Opcja menu g’¢wnego programu Setup: Display Opcja Display menu Setup pozwala na wybranie jednego z kilku mo§liwych tryb¢w pracy ekranu komputera. Po wybraniu opcji na ekranie pojawi si‘ kolejne menu: ********* Display ********* * External Mode... Normal* * Internal Mode... Normal* * Refresh... * * Speed... * *************************** Tryby pracy ekranu: External i Internal Tryb pracy ekranu External (Zewn‘trzny) jest u§ywany w czasie pracy program¢w, kt¢re zosta’y za’adowane do Portfolio z zewn†trz. Na przyk’ad mo§na za’adowa do komputera j‘zyk programowania BASIC z RAM-karty. Po uruchomieniu programu BASIC.COM komputer ustawi parametry ekranu wed’ug danych zapisanych w opcji External Mode. Tryb pracy ekranu Internal jest u§ywany w czasie wprowadzania polece¤ systemu DOS. Po wyborze opcji External lub Internal komputer oferuje wyb¢r jednego z trzech mo§liwych stan¢w pracy ekranu: - Normal (40x8) - Static PC (80x25) - Tracked PC (80x25) Stan pracy Normal u§ywa ekranu o wymiarach 8 wierszy po 40 znak¢w. Stan Static PC u§ywa ekranu o wymiarach 25 wierszy po 80 znak¢w, po kt¢rym mo§emy przesuwa fizyczny ekran Portfolio o wymiarach 8 wierszy po 40 znak¢w. Stan pracy Tracked PC r¢wnie§ korzysta z ekranu o wymiarach 25 wierszy po 80 znak¢w, lecz w czasie pisania na ekranie, fizyczny ekran Portfolio o wymiarach 8 wierszy po 40 znak¢w automatycznie przesuwa si‘ za kursorem. Ustawienie stanu pracy ekranu w trybie External i Internal nie musi by takie samo. Gdy ekran pracuje w stanie Tracked PC lub Static PC ekran Portfolio , kt¢ry stanowi okno o wymiarach 8 wierszy po 40 znak¢w mo§na przemieszcza po du§ym ekranie 25 wierszy po 80 znak¢w za pomoc† klawiszy: [ALT]+klawisz kursora Przemieszczenie o jedn† kolumn‘ lub wiersz [FN][ALT]+klawisz kursora Przemieszczenie o 20 kolumn lub 6 wierszy Po zako¤czeniu pracy programu zewn‘trznego, gdy tryb pracy ekranu Internal i External r¢§ni† si‘ na ekranie, pojawi si‘ komunikat Press any key to continue (W celu kontynuacji nacižnij dowolny klawisz). Komunikat ten umo§liwia odczytanie informacji wprowadzonych przez niekt¢re programy na ekran. W tym celu nale§y skorzysta z klawisza [ALT] i klawiszy ruchu kursora. Gdy korzystamy tylko z wewn‘trznych program¢w Portfolio nale§y ustawi tryby pracy ekranu Internal i External na Normal. Refresch (Odžwie§anie) Niekt¢re programy wyžwietlaj† informacje na ekranie komputera PC przez wpisanie jej bezpožrednio do pami‘ci ekranu. Aby informacje te pojawi’y si‘ na ekranie komputera Portfolio , ekran musi zosta odžwie§ony informacj† pobran† z obszaru pami‘ci ekranu. Opcja Refresh pozwala zmieni spos¢b odžwie§ania zawartožci ekranu. Nale§y zauwa§y, §e ekran jest zawsze odžwie§any po nacižni‘ciu klawisza [LOCK]. Opcja Refresh mo§e znajdowa si‘ w jednym z czterech stan¢w: Normal - ekran nie jest odžwie§any. Portfolio zak’ada, §e u§ywane s† tylko jego wewn‘trzne programy, kt¢re wyžwietlaj† inforamcje na ekranie w spos¢b nie wymagaj†cy odžwie§ania. Timed - ekran jest odžwie§any w odst‘pach czasu ustawionych w opcji Speed menu Display. Keys- ekran jest odžwie§any tylko w¢wczas, gdy pracuj†cy program oczekuje na nacižni‘cie klawisza klawiatury. To ustawienie jest zalecane przy pracy z programami zewn‘trznymi. Both - ekran jest odžwie§any w¢wczas, gdy pracuj†cy program oczekuje na nacižniecie klawisza klawiatury i w odst‘pach czasu ustawionych w opcji Speed menu Display . Speed (Szybkož) Ekran mo§e by odžwie§any w dw¢ch trybach okrežlaj†cych odst‘p czasu mi‘dzy kolejnymi operacjami odžwie§ania: Normal (zwyk’ym) i Fast (szybkim). W trybie Normal ekran jest odžwie§any co 128 sekund, w trybie Fast co 1 sekund‘. Uwaga: W trybie odžwie§ania Fast procesor požwi‘ca du§o pracy na obs’ug‘ ekranu nie licz†c pozosta’ych zada¤. Zwi†zane jest to ze zwi‘kszonym zu§yciem energii i wyczerpaniem baterii. Dlatego trybu Fast nale§y u§ywa tylko do program¢w kt¢re rzeczywižcie tego wymagaj†. Opcja menu g’¢wnego programu Setup: Sounds (d¦wi‘k) Opcja Sounds pozwala na w’†czenie i wy’†czenie: alarm¢w Portfolio, brz‘czyka i sygnalizowania d¦wi‘kiem wcižni‘cia klawisza.Opcje menu Sounds s† nast‘puj†ce: Key Click Opcja mo§e si‘ znajdowa w stanie w’†czenia ON lub wy’†czenia OFF. Gdy opcja jest w’†czona ka§demu nacižni‘ciu klawisz towarzyszy s’aby d¦wi‘k. Alarms Program wewn‘trzny Portfolio Diary mo§e mie ustawiony alarm na dowoln† godzin‘. Alarm ten mo§na pozbawi sygna’u d¦wi‘kowego poprzez wybranie opcji Alarms i ustawienie jej na OFF. Gdy opcja Alarms jest ustawiona na OFF, informacja o alarmie jest wyžwietlana na ekranie, lecz nie towarzyszy jej sygna’ d¦wi‘kowy. Pocz†tkowo opcja Alarm jest ustawiona na ON. Buzzer Zar¢wno programy wewn‘trzne Portfolio jak i programy zewn‘trzne ’adowane do komputera korzystaj† czasami z sygna’u d¦wi‘kowego (brz‘czyka). Brz‘czyk towarzyszy cz‘sto komunikatom o b’‘dach. Mo§liwož u§ycia brz‘czyka mo§e by wy’†czona poprzez ustawienie jej na OFF lub w’†czona poprzez ustawienie jej na ON. Pocz†tkowo opcja Buzzer jest ustawiona na ON. Mute Toggle Czasami mo§e zachodzi potrzeba wy’†czenia wszelkich sygna’¢w d¦wi‘kowych, kt¢re mo§e wydawa Portfolio. Mo§e by to przydatne na przyk’ad w czasie narad itp., gdzie nag’y sygna’ d¦wi‘kowy m¢g’by wzbudzi og¢ln† konsternacj‘. Opcj‘ Mute mo§na ustawia na ON lub OFF, co zapewnia w’†czenie lub wy’†czenie wszelkich sygna’¢w d¦wi‘kowych Portfolio. Opcja menu g’¢wnego programu Setup: Applications (Programy) Opcja Applications umo§liwia zmian‘ pewnych mo§liwožci program¢w wewn‘trznych Portfolio , jak r¢wnie§ mo§liwožci komputera. Wybranie opcji Applications w menu g’¢wnam wyžwietla kolejne menu zawieraj†ce cztery opcje. Clipboard Save Opcja Clipboard Save umo§liwia w’†czenie lub wy’†czenie operacji ka§dorazowego zachowania zawartožci schowka w pliku CLIPBOARD.DAT przed wy’†czeniem Portfolio. Maksymalny rozmiar schowka to 8k. (Program Clipboard i schowek zosta’y opisane w Rozdziale 3). Istniej† dwa sposoby maj†ce na celu oszcz‘dzanie pojemnožci dysku i nie zachowywanie schowka. Pierwszy to wyczyszczenie schowka przed ko¤cem pracy poprzez wybranie w programie Clipboard opcji Mark i Store bez zmiany po’o§enia kursora. Drugi spos¢b to ustawienie opcji Clipboard Save na OFF. Pocz†tkowo opcja ta jest ustawiona na ON. Undelete Save Programy wewn‘trzne Portfolio u§ywaj† r¢wnie§ dysku do zachowania wszystkich wykasowanych fragment¢w tekst¢w i danych. Dane te s† dopisywane do pliku o nazwie UNDELETE.DAT. Rozmiar tego pliku mo§e wzrosn† do 2k. Istniej† dwa sposoby maj†ce na celu oszcz‘dzenie pojemnožci dysku i nie korzystanie z pliku UNDELETE.DAT. Pierwszy to wykasowanie pliku poprzez wydanie systemowi DOS polecenia DEL UNDELETE.DAT. Drugi spos¢b to ustawienie opcji Undelete Save na OFF. Pocz†tkowo opcja ta jest ustawiona na ON. Language (J‘zyk) Programy wewn‘trzne Portfolio jak i system operacyjny DOS mog† komunikowa si‘ z u§ytkownikiem za pomoc† jednego z j‘zyk¢w: angielskiego, francuskiego lub niemieckiego. Opcja Language pozwala na przechodzenie od jednego j‘zyka do drugiego. Po wybraniu opcji Language na ekranie pojawi si‘ menu: ** Language ** * English * * Francais * * Deutsch * ************** Mo§na teraz wybra jeden z zaoferowanych j‘zyk¢w. Po wybraniu j‘zyka na ekranie pojawi si‘ menu g’¢wne programu Setup w nowym j‘zyku. Wersja angloj‘zyczna tego menu zosta’a pokazana wczežniej. Oto wersja francuska i niemiecka: ****** Systeme ****** * Ecran... * * Sons... * * Programmes * * Imprimante... * * RS-232... * * Transfert fichiers* ********************* ****** System ******* * Bildschrim... * * Tone... * * Programmes... * * Ausdrucken... * * Dateienubertragung* ********************* Nale§y zauwa§y, §e opcja na tych samych pozycjach menu, w r¢§nych j‘zykach zaczyna si‘ r¢§nymi literami. Mo§e to prowadzi do k’opot¢w w przypadku niemo§nožci powrotu do zrozumia’ego j‘zyka. Najlepszy spos¢b powrotu to wywo’anie programu Setup w zwyk’y spos¢b, nast‘pnie nacižni‘cie [P] jak Programmes p¢¦niej [L] jak Language lub [S] jak Sprache . Keyboard (Klawiatura) Opr¢cz mo§liwožci zmiany j‘zyka, w kt¢rym Portfolio wyžwietla informacje, istnieje mo§liwož zmiany przyporz†dkowania liter, poszczeg¢lnym klawiszom. Chocia§ opisy klawiszy pozostan† na swoim miejscu to znaki generowane przez klawisze odpowiada b‘d† uk’adowi klawiatury francuskiej lub niemieckiej. Po wybraniu opcji Keyboard na ekranie pojawi si‘ menu: **** Language ****** * English (QWERTY) * * Francais (AZERTY)* * Deutsch (QWERTZ) * ******************** Obok nazw opcji wyžwietlane jest pierwsze szež liter z g¢rnego wiersza klawisza w danym uk’adzie klawiatury. Uk’ad klawiatury nale§y wybra z menu w zwyk’y spos¢b. Opcja menu g’¢wnego programu Setup: Printer (Drukarka) Opcja Printer pozwala na ustawienie wielu parametr¢w zwi†zanych z drukowaniem danych na drukarce. Mo§liwe jest wys’anie danych na drukark‘ z portem szeregowym lub r¢wnoleg’ym. Drukowanie do pliku, kt¢ry p¢¦niej mo§e by rzeczywižcie wyprowadzony na drukark‘. Mo§na ustawi ilož wierszy na stron‘ wydruku. Mo§na ustala znaki steruj†ce prac‘ drukarki, §†dane znaki ko¤ca linii i szerokož margines¢w wydruku. Aby pod’†czy drukark‘ do Portfolio trzeba posiada jeden z modu’¢w komunikacyjnych Portfolio . Menu Printer jest nast‘puj†ce: ******** Printer ********* * Destination Parallel* * Lines per page 66* * Setup code * * End of line... CR-LF* * Margins... * ************************** Destination (Przeznaczenie) Portfolio mo§e drukowa zawartož plik¢w na drukark‘ z portem szeregowym lub r¢wnoleg’ym, albo do innego pliku w celu p¢¦niejszego wydrukowania. Ustawienie opcji Destination na Parallel spowoduje wysy’anie danych przy drukowaniu na port r¢wnoleg’y. Natomiast ustawienie opcji Destination na Serial spowoduje wys’anie danych przy drukowaniu na port szeregowy. W wypadku ustawienia opcji Destination na File (drukowanie do pliku) Portfolio zapyta si‘ o nazw‘ pliku, do kt¢rego ma wysy’a dane. Gdy plik o podanej nazwie ju§ istnieje, drukowane dane zostan† dopisane na ko¤cu jego zawartožci. Dane drukowane s† zako¤czone znakiem Form Feed (kod ASCII 12). Lines per page (IloSC linii na stron‘) Opcja ta pozwala ustali liczb‘ linii na stron‘ dokument¢w drukowanych na drukarce. Po wybraniu opcji Lines per page w menu Printer, na ekranie pojawi si‘ okienko: ***** Lines per page ****** * Set to (0 or 41-99): 66 * *************************** Mo§na teraz wprowadzi liczb‘ 0 co oznacza, §e komputer nie b‘dzie dzieli’ tekstu na strony. Ten wariant mo§na stosowa tylko w¢wczas, gdy stosujemy do drukarki papier w postaci sk’adanki. Inna mo§liwož to wprowadzenie liczby od 41 do 99 w zale§nožci od rozmiaru kartek wk’adanych do drukarki. Po wprowadzeniu liczby linii na stron‘ nale§y nacisn† klawisz [RTN]. Setup code (Kody steruj†ce) Opcja Setup code pozwala na wysy’anie do drukarki kodu steruj†cego w celu ustawienia jej w okrežlonym trybie pracy. Na przyk’ad chcemy korzysta z drukarki, kt¢ra wymaga otrzymania znak¢w Escape E , aby p¢¦niej drukowa’o t’ust† czcionk†. W tym celu nale§y wybra opcj‘ Setup w menu Printer. Na ekranie pojawi si‘ okienko: ******* Setup code **** * Send: * *********************** Mo§na teraz wprowadzi kod steruj†cy o d’ugožci do 128 znak¢w. Aby wprowadzi znaki, kt¢re mog† by wyprowadzone na ekran np. znak Escape (ASCII 27), trzeba zastosowa nast‘puj†c† metod‘. Najpierw nale§y uzupe’ni z przodu zerami tak aby sk’ada’ si‘ z trzech cyfr. Dla pierwszych 26 kod¢w ASCII mo§na stosowa inny spos¢b. nale§y wprowadzi znak ^ (klawisze [SHIFT]+[6]) i odpowiedni† liter‘. Na przyk’ad dla kodu Control B (kod ASCII 02) nale§y napisa ^, a p¢¦niej [B]. Aby wpisa kod Escape E przy u§yciu trzycyfrowego kodu ASCII dla znaku Escape nale§y wprowadzi do okienka sekwencj‘: \027E [RTN] Po przycižni‘ciu klawisza [RTN] program wyžwietli menu Printer. Obok opcji Setup code b‘dzie wyžwietlany pierwszy znak wprowadzanej sekwencji kod¢w steruj†cych. Sekwencja ta b‘dzie wysy’ana na drukark‘ przy wszystkich nast‘pnych operacjach drukowania, do czasu jej wykasowania lub zmiany w menu Printer. Przed wpisaniem kod¢w steruj†cych do opcji Setup code nale§y si‘ zapozna z podr‘cznikiem u§ytkowania posiadanej drukarki. End of line (Koniec linii) Opcja ta s’u§y do ustawiania kombinacji znak¢w informuj†cych drukark‘ o ko¤cu danej linii w drukowanym tekžcie. Mo§liwe kombinacje to znaki Carrage return (CR) lub line feed [LF] , albo obydwa te znaki w okrežlonej kolejnožci. W’ažciw† kombinacj† tych znak¢w mo§na znal¦§ w podr‘czniku u§ytkowania drukarki. Oto trzy mo§liwe ustawienia opcji End of line: - CR pojedynczy znak carriage return - CR-LF znak carriage return i line feed - CR-LF-LF carriage return i dwa line feed W przypadku braku pewnožci, kt¢rej kombinacji u§y, nale§y w pierwszej kolejnožci zastosowa par‘ CR-LF. Je§eli po wydrukowaniu tekstu chcemy drukowa tekst z podw¢jnymi odst‘pami mi‘dzy liniami nale§y wybra kombinacj‘ CR-LF-LF. Margins (Marginesy) Opcja Margins w menu Printer pozwala na ustawienie margines¢w na wydruku wtedy, gdy plik jest drukowany z programu wewn‘trznego Portfolio. Margines dolny, g¢rny i lewostronny mog† by ustawiane na dowoln† wartož z przedzia’u od 0 do 20. Prawy margines nie jest ustawiany w programie Setup , lecz indywidualnie w ka§dym programie wewn‘trznym Portfolio. Lewy margines to numer kolumny oznaczaj†cy minimalny odst‘p ka§dej linijki drukowanego tekstu od lewego brzegu kartki. Pocz†tkowo lewy margines jest r¢wny 8. Margines dolny to liczba wolnych linii mi‘dzy dolnym brzegiem kartki, a ostatnim wierszem tekstu. Ten margines pocz†tkowo jest ustawiony na 2. Margines g¢rny to liczba linii wolnych mi‘dzy g¢rnym brzegiem kartki a pierwszym wierszem tekstu. Ten margines pocz†tkowo ustawiony jest na 6. Liczba linii wydruku przypadaj†ca na ka§d† stron‘ zale§y od marginesu g¢rnego, marginesu dolnego i opcji Lines per page opisanej powy§ej. Liczba linii na stron‘ zawiera margines dolny i g¢rny. Poniewa§ opcja Lines per page (Liczba linii na stron‘) jest pocz†tkowo ustawiona na 66, to pocz†tkowa liczba wierszy na drukowan† stron‘ wynosi 58. Opcja menu g’¢wnego programu Setup: RS - 232 port Opcja ta pozwala na ustawienie parametr¢w portu szeregowego RS-232 komputera. Port ten nale§y pod’†czy do Portfolio z zewn†trz. Pe’ny opis u§ytkowania portu RS-232 jest do’†czany do urz†dzenia. Parametry transmisji portu s† ustawiane za pomoc† opcji RS-232 port . Po wywo’aniu opcji na ekranie pojawi si‘ menu: ****** RS-232 port ******* * Baud rate... 9600 * * Parity... None * * Data bits... 8 * * Stop bits... 1 * * Initialize * ************************** Dozwolone wartožci, jakie mog† przyjmowa poszczeg¢lne opcje, s† pokazane ni§ej. W ka§dym przypadku na pierwszej pozycji podano ustawienie pocz†tkowe portu RS-232. Parametr Dozwolone wartožci transmisji Baud rate 9600, 4800, 2400, 1200, 600, 300, 150, 110 Parity None, Even, Odd Data bits 7, 8 Stop bits 1, 2 Ustawienia wartožci ka§dej opcji mo§na dokona w zwyk’y stosowany dotychczas spos¢b. Aby zmiany parametr¢w portu RS-232 mia’a wp’yw na p¢¦niejsz† transmisj‘ NALE”Y PO PODœCZENIU MODUœU RS-232 WYBRA• OPCJ INITIALIZE! Je§eli po zmianie parametr¢w portu szeregowego nie wywo’amy opcji Initialize , to zmiany te nie b‘d† mia’y wp’ywu na prac‘ modu’u RS-232, co mo§e doprowadzi do b’‘d¢w transmisji. Opcja menu g’¢wnego Setup: File Transfer (Przesy’anie Plik¢w) Opcja ta pozwala na przesy’anie plik¢w z Portfolio do stacjonarnego komputera PC poprzez do’†czony z zewn†trz Portfolio modu’ komunikacji r¢wnoleg’ej. Menu File Transfer pozwala na: - Przes’anie pliku na inny komputer przez port r¢wnoleg’y - Odbieranie pliku z innego komputera przez port r¢wnoleg’y - Wysy’anie polece¤ do innego komputera Nie nale§y u§ywa §adnej z powy§szych opcji, je§eli wczežniej pod’†czono do Portfolio jednego z zewn‘trzynch modu’¢w komunikacyjnych. Rozdzia’ 9 P R O G R A M W O R K S H E E T (ARKUSZ KALKULACYJNY) WPROWADZENIE Wewn‘trzny program Portfolio o nazwie Worksheet posiada wiele cech znanego programu arkusza kalkulacyjnego Lotus 1-2-3. Arkusz kalkulacyjny Portfolio mo§e czyta i u§ywa pliki typu .WKS utworzone przez program Lotus 1-2-3. R¢wnie§ wi‘kszož plik¢w typu .WK1 mo§e by wykorzystywana. Pozwala to na tworzenie plik¢w arkusza kalkulacyjnego programem Lotus 1-2-3 na stacjonarnym komputerze PC, a nast‘pnie przes’anie ich do kieszonkowego Portfolio. URUCHOMIENIE PROGRAMU WORKSHEET Program Worksheet mo§na uruchomi poprzez nacižni‘cie klawisza [W], gdy na ekranie jest aktywne menu program¢w wewn‘trznych. Z wn‘trza innego programu lub wiersza polece¤ systemu DOS program arkusza kalkulacyjnego mo§na wywo’a przez przycižni‘cie klawiszy Atari i [W]. Inna metoda to wydanie polecenia APP/W w wierszu polece¤ systemu DOS lub w pliku wsadowym. KOM£RKI ARKUSZA Program Worksheet ma na ekranie Portfolio posta arkusza podzielonego pionowymi i poziomymi liniami. Linie te dziel† arkusz na wiersze i kolumny. Kolumn jest 127, a wierszy 255. Miejsce w arkuszu okrežlone numerem wiersza i kolumny nazywa si‘ kom¢rk†. Do ka§dej kom¢rki mo§na wpisywa teksty, liczby lub formu’y matematyczne. Zawartož jednych kom¢rek mo§e by wykorzystywana przez inne kom¢rki. Pozwala to na tworzenie du§ych formu’ za pomoc† formu’ zapisanych w ma’ych grupach kom¢rek. Wprowadzanie danych Po pierwszym uruchomieniu programu na ekranie pojawi si‘ obraz: * C:UNNAMED.WKS *************** * A1: * * |--A--|--B--|--C--|--D--|-* * 1 | * * 2 | * * 3 | * * Tue 10 Oct 89 16:30 *** INS * Ka§da kolumna arkusza jest oznaczona liter†. Pierwsza kolumna jest oznaczona liter† A, druga B itd. ka§dy wirsz arkusza jest natomiast ozanczony liczb†. Wiersz pierwszy jest oznaczony liczb† 1. Pocz†tkowo kursor znajduje si‘ w pierwszej kolumnie i w pierwszym wierszu, czyli w kom¢rce oznaczonej A1. Wlažnioe litera oznaczaj†ca kolumn‘ i liczba oznaczaj†ca wiersz, na przeci‘ciu kt¢rej znajduje si‘ kom¢rka stanowi jej adres w arkuszu. Adres bie§†cej kom¢rki (tzw. tej, w kt¢rej znajduje si‘ kursor) jest zawsze wyžwietlany w lewym g¢rnym rogu arkusza. Wprowadzanie tekst¢w Teksty mo§na wpisywa do arkusza w zwyk’y spos¢b. Spr¢bujemy na przyk’ad wpisa do arkusza imi‘ Janek . W czasie wpisywania imienia kursor przeskoczy z kom¢rki A1 do pierwszej linii programu - mi‘dzy ramk†, a oznaczeniami kolumn. Po wcižni‘ciu klawisza [RTN] napis Janek zostanie skopiowany z pierwszej linii do kom¢rki A1 arkusza. Zawartož kom¢rki A1 czyli napis Janek jest te§ wyžwietlany w pierwszej linii programu, za adresem bie§†cej kom¢rki -A1. Istnieje mo§liwož modyfikacji po’o§enia tekstu w kom¢rce za pomoc† poprzedzenia tekstu specjalnym znakiem. Poni§sza lista przedstawia znaki specjalne i ich wp’yw na po’o§enie tekstu w kom¢rce: @ dosuwa tekst do lewego brzegu kom¢rki ^ umieszcza tekst centralnie w kom¢rce " dosuwa tekst do prawego brzegu kom¢rki \ powiela tekst na ca’† szerokož kolumny Wprowadzany tekst mo§e liczy do 240 znak¢w. Liczby i Formu’y Liczby i formu’y matematyczne mog† by wpisywane do kom¢rek tak samo, jak teksty. Program Worksheet rozr¢§nia liczby i formu’y od tekst¢w na podstawie pierwszegi wprowadzonego znaku. Liczba lub formu’a musi zaczyna si‘ jednym ze znak¢w: + - 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 ( @ # lub symbolem punktu dziesi‘tnego (zwykle kropk†). Na pocz†tku wpiszemy do arkusza kilka liczb i dodamy je razem. Najpierw nale§y przesun† kursor do kom¢rki B1 poprzez nacižni‘cie klawisza [Strza’ka_w_prawo]. Teraz nale§y wprowadzi liczb‘ 27. Po nacižni‘ciu klawisza [RTN] liczba 27 pojawi si‘ w kom¢rce B1. Teraz nale§y przejž do kom¢rki B2 poprzez nacižni‘cie klawisza [Strza’ka_w_d¢’]. Teraz nale§y wprowadzi liczb‘ 15, lecz p¢¦niej zamiast klawisza [RTN] nale§y nacisn† klawisz [Strza’ka_w_d¢’]. Liczba 15 zostanie wpisana do kom¢rki B2, a kursor przejdzie do kom¢rki B3. Do arkusza zosta’y wpisane dwie liczby. Aby doda je razem musimy wprowadzi do programu formu’‘, zawieraj†c† dwa adresy kom¢rek, poniewa§ chcemy odwo’a si‘ do kom¢rek B1 i B2. Aby wpisa do arkusza formu’k‘,nale§y najpierw wprowadzi znak plus (+), a nast‘pnie nacisn† klawisz [Strza’ka_w_g¢r‘]. Uruchamia to tryb zaznaczania zakresu. Kom¢rka B2 zostanie otoczona podw¢jn† ramk†, a w pierwszej linii znaku + pojawi si‘ napis "B2". Tryb zaznaczania zakresu jest wygodnym sposobem wprowadzenia adres¢w kom¢rek. Teraz nale§y wpisa nast‘pny znak +. Usunie to podw¢jn† ramk‘ i przeniesie kursor do pierwszej linii, kt¢ra teraz zawiera tekst "+B2+". Powt¢rnie nale§y nacisn† klawisz [Strza’ka_w_g¢r‘], co powt¢rnie wywo’a podw¢jn† ramk‘. Kolejne nacižni‘cie klawisza [Strza’ka_w_g¢r‘] przesunie ramk‘ w g¢r‘ do kom¢rki B1, a na ko¤cu formu’y pierwszej linii pojawi si‘ napis B1. Pierwsza linia zawiera teraz formu’‘ "+B2+B1+". Gdy nacižniemy teraz klawisz [RTN], formu’a daj†ca dwie liczby zostanie zapisana w kom¢rce B3. Pojawi si‘ te§ wynik 42. Program Worksheet wchodzi w tryb zaznaczania zakresu, gdy zosta’ nacižni‘ty klawisz ruchu kursora, w w pierwszej linii jest wyžwietlony napis zako¤czony jednym z poni§szych znak¢w: + - * / * < > , # ^ ( Formu’y mog† sk’ada si‘ z liczb, operator¢w, funkcji i adres¢w kom¢rek. D’ugož formu’y jest ograniczona do 240 znak¢w. Liczby musz† nale§e do przedzia’u +/- 9.999 do pot‘gi 9. Poni§ej przedstawiono list‘ operator¢w w porz†dku malej†cych priorytet¢w: ^ pot‘ga + - jednoargumentowy plus, minus * / mno§enie, dzielenie + - dodawanie, odejmowanie > < * <* >* <> operatory relacji # NOT # negacja logiczna # AND # # OR # iloczyn i suma logiczna Operatory o tym samym priorytecie s† obliczane w formu’ach od strony lewej do prawej. Adresy kom¢rek i funkcje zostan† dalej w tym rozdziale opisane. Kasowanie Danych Aby wykasowa zawartož pojedynczej kom¢rki, nale§y przesun† kursor do tej kom¢rki i nacisn† klawisz [DEL]. Aby wykasowa pewien obszar kom¢rek, nale§y zastosowa polecenie Erase opisane dalej. Do wykasowania ca’ej zawartožci arkusza s’u§† polecenia New lub Worksheet Erase. Polecenia te s† opisane dalej. Wykasowane dane mog† by odtworzone przez nacižni‘cie klawisza [F4] (szczeg¢’y odtwarzania danych mo§na znale¦ w Rozdziale 3). Edycja danych Aby zmieni zawartož kom¢rki, nale§y ustawi kursor w tej kom¢rce i nacisn† [RTN], Przeniesie to zawartož kom¢rki. Po zako¤czeniu edycji nale§y nacisn† klawisz [RTN]. Adresy kom¢rek Adresy pojedynczej kom¢rki mo§ne mie posta jednej lub dw¢ch liter (du§ych lub ma’ych) i od jednej do trzech cyfr. Na przyk’ad: A1 kom¢rka 1 w kolumnie A df123 kom¢rka 123 w kolumnie DF Obszar arkusza, czyli zesp¢’ kom¢rek, jest okrežlany przez adresy dw¢ch kom¢rek tego obszaru. Obszar mo§e si‘ sk’ada z kom¢rek z jednego wiersza lub jednej kolumny, albo prostok†tnego bloku przylegaj†cych do siebie wierszy i kolumn. Rozmiar obszaru jest okrežlany przez podanie adresu kom¢rki z lewego g¢rnego rogu obszaru i adresu z prawego dolnego rogu obszaru, oddzielonych dwiema kropkami. Na przyk’ad: A1..D4 kom¢rki od 1 do 4 w kolumnach od A do Z B7..B15 Kom¢rki od 7 do 15 w kolumnie B B7..G7 kom¢rka 7 w kolumnach od B do G. Istniej† trzy rodzaje adres¢w kom¢rek: 1. adresy wzgl‘dne 2. adresy absolutne 3. adresy mieszane Wzgl‘dne adresy kom¢rek Wszystkie adresy kom¢rek s† traktowane przez program jako wzgl‘dne. Aby adres by’ traktowany jako bezwzgl‘dny lub mieszany, musi by to specjalnie zaznaczone. Oznacza to, §e wpisanie +B1 w kom¢rce B2 to rozkaz przesu¤ si‘ w g¢r‘ o jedn† kom¢rk‘ wzgl‘dem bie§†cej kom¢rki i pozosta¤ w bie§†cej kolumnie. Podobnie wpisanie +C4 w kom¢rce A1 oznacza przesu¤ si‘ w prawo o dwie kolumny i w d¢’ o trzy wiersze wzgl‘dem bie§†cej kom¢rki (A1). Absolutne adresy kom¢rek Adres absolutny kom¢rki okrežla po’o§enie tej kom¢rki wzgl‘dem pocz†tku arkusza tj. kom¢rki A1), a nie kom¢rki, w kt¢rej zosta’ wpisany. W adresach absolutnych oznaczenie kolumny i wiersza musi by poprzedzone znakiem $. Na przyk’ad $B$2 jest adresem absolutnym oznaczaj†cym kom¢rk‘ B2. Mieszane adresy kom¢rek Adres mieszany to adres sk’adaj†cy si‘ ze wzgl‘dnego adresu kolumny i absolutnego adresu wiersza kom¢rki lub odwrotnie. Na przyk’ad, je§eli w kom¢rce A1 wpiszemy $C4 to oznacza to skocz do kolumny C, a nast‘pnie przejd¦ w d¢’ 3 wiersze od bie§†cego wiersza. Podobnie wpisanie w kom¢rce A1 C$4 oznacza przejd¦ do wiersza 4, a nast‘pnie 2 kolumny w prawo od kolumny bie§†cej. Poruszanie si‘ po arkuszu Poni§sze klawisze s’u§† do poruszania si‘ po arkuszu: [Strza’ka_w_Prawo] przejd¦ do kom¢rki z prawej strony [Strza’ka_w_Lewo] przejd¦ do kom¢rki z lewej strony [Strza’ka_w_G¢r‘] przejd¦ do kom¢rki wiersz wy§ej [Strza’ka_w_D¢’] przejd¦ do kom¢rki wiersz ni§ej [TAB] lub [CTRL] [Strza’ka_w_Prawo] przesu¤ arkusz o jeden ekran w prawo [SHIFT][TAB] lub [CTRL][Strza’ka_w_Lewo] arkusz o jeden ekran w lewo [PG UP] przesu¤ arkusz o 2/3 ekranu w g¢r‘ [CTRL][PG UP] do pierwszego wiersza bie§†cej kolumny [PG DN] przesu¤ arkusz o 2/3 ekranu w d¢’ [CTRL][PG DN] skocz do ostatniego u§ywanego wiersza w bie§†cej kolumnie [HOME] skocz do kom¢rki A1 Klawisz [END] w po’†czeniu z klawiszami kursora lub klawiszem [HOME] r¢wnie§ pozwala na poruszanie si‘ po arkuszu. W przypadku nacižni‘cia klawisza [END] i dowolnego klawisza ruchu kursora, kursor b‘dzie przemieszcza’ si‘ zgodnie ze strza’k† na klawiszu kursora do momentu dojžcia do ostatniej lub pierwszej kom¢rki w grupie. W przypadku nacižni‘cia klawiszy [Strza’ka_w_Prawo] lub [Strza’ka_w_Lewo], przez grup‘ kom¢rek rozumiemy kom¢rki w bie§†cym wierszu. Analogicznie w przypadku nacižni‘cia klawiszy [Strza’ka_w_G¢r‘] lub [Strza’ka_w_D¢’] przez grup‘ kom¢rek rozumiemy kom¢rki w bie§†cej kolumnie. W przypadku nie znalezienia kom¢rki kursor zatrzyma si‘ na brzegu arkusza. Nacižni‘cie klawiszy [END][HOME] przenosi kursor do kom¢rki o najwi‘kszym adresie absolutnym, u§ytej w bie§†cej sesji programu. Po nacižni‘ciu klawisza [END] w lewym g¢rnym rogu ekranu pojawi si‘ znak strza’ka w prawo , kt¢ry zniknie po nacižni‘ciu innego klawisza. Klawisze Funkcyjne Tak jak i inne programy wewn‘trzne Portfolio program Worksheet korzysta z klawiszy funkcyjnych do przeprowadzenia pewnach operacji. Znaczenie klawiszy funkcyjnych jest nast‘puj†ce: [F1] Wyžwietla menu g’¢wne programu Worksheet [F2] Pomoc [F3] Dzia’ania ze Schowkiem [F4] Odtworzenie skasowanego znaku lub bloku tekstu [F5] W’†czenie-wy’†czenie informacyjnej ramki wok¢’ ekranu [F9] Przeliczenie bie§†cego arkusza [F10] Window flip (patrz Window strona 174) Klawisze od [F6] do [F8] w programie Worksheet s† nieu§ywane. Dalsze szczeg¢’y na temat u§ycia klawiszy [F1] do [F5] znale¦ mo§na w Rozdziale 3. Dza’anie tych klawiszy jest identyczne we wszystkich programach wewn‘trznych Portfolio. Wskazania rekursywne Wskazaniem rekursywnym nazywamy sytuacj‘, gdy formu’a zapisana w kom¢rce odwo’uje si‘ do tej samej kom¢rki. Na przyk’ad w kom¢rce B2 zapisano formu’‘ (B2+1), Formu’a ta powoduje wykonanie jednoczesnego odczytu i zapisu do kom¢rki. Wskazania rekursywne mog† by bardzo skomplikowane. Przyk’adowo kom¢rka B2 mo§e zawiera formu’‘ (C2+1), a kom¢rka C2 formu’‘ (B2+1). Ponownie powstaje sytuacja jednoczesnego zapisu i odczytu, tym razem do dw¢ch kom¢rek. Po wpisaniu do arkusza wskazania rekursywnego, w lewym g¢rnym rogu ekranu pojawi si‘ k¢’eczko pod adresem kom¢rki: ** C:CIRCULAR.WKS ****** *A1: * o |----A---|----B---|- * 1 | Wskazania rekursywne mog† by pomocne przy automatycznym zwi‘kszeniu zawartožci kom¢rki, lecz w wi‘kszožci przypadk¢w žwiadcz† one o b’‘dzie w konstrukcji algorytmu arkusza. MENU Gœ£WNE PROGRAMU WORKSHEET Po wcižni‘ciu klawisza [F1] (lub [/]) albo klawisza Atari ) na ekranie pojawi si‘ menu g’¢wne programu Worksheet: **** Grid 40867 **** * Files... * * Worksheet * * Range... * * Goto * * Default... * * Help... * ******************** Po pierwszym wywo’aniu menu, w g¢rnej cz‘žci ramki okienka wyžwietlany jest numer wersji oprogramowania. P¢¦niej w tym samym miejscu wyžwietlana jest liczba wolnych bajt¢w pami‘ci operacyjnej. Struktura Menu G’¢wnego (Drzewo opcji) Menu polece¤ programu Worksheet mo§e by traktowane jak "drzewo opcji", ka§da opcja z menu rozga’‘zia si‘ mo§e na dalsze zako¤czenia kropkami (...). Opcje mo§na wybra przez nacižni‘cie klawisza odpowiadaj†cego jej pierwszej literze. Poruszanie si‘ w przeciwnym kierunku jest mo§liwe przez naciskanie klawisza [ESC]. Poni§szy rysunek przedstawia stuktur‘ menu programu Worksheet: Files New Load Save as Print Worksheet Recalc On/Off Titles On/Off Insert Delete Window Erase Range Copy Erase Width Format Goto Default Decimal Point Text Algin Width of col Autoload Format Curency Help Worksheet Menus File Handling @Funktions Opcja Files: New, Load, Save as, Print Opcja Files (Pliki) jest programem zarz†dzaj†cym plikami. Umo§liwia to szybkie wczytywanie plik¢w i ma zabezpieczenia przed przypadkow† utrat† danych (jest to dok’adnie opisane w rozdziale 3). Nacižni‘cie klawisza [F1] wyžwietli menu g’¢wne programu Worksheet . Nacižni‘cie nast‘pnie klawisza [F] spowoduje wyžwietlenie menu Files: *** Files *** * New * * Load... * * Save as...* * Print * ************* New czyžci zawartož bie§†cego arkusza i przywraca pocz†tkowe (domyžlne) ustawienie pewnych parametr¢w programu Worksheet. Chodzi tu o dziewi‘cioznakow† szerokož kolumn, og¢lny format liczb itd. Symbol waluty, flaga automatycznego ’adowania, kszta’t punktu dziesi‘tnego i domyžlna szerokož wydruku pozostan† niezmienione. Je§eli dotychczas bie§†cy plik programu Worksheet uleg’ zmianie od czasu jego za’adowania. Portfolio zapyta si‘, czy ma go zachowa. Load (œaduj) œaduje do programu istniej†cy plik programu Worksheet z dowolnego istniej†cego dysku. W czasie wpisywania nazwy pliku nie trzeba podawa rozszerzenia nazwy pliku, gdy ma ono posta .WKS. Program Worksheet zak’ada takie rozszerzenie dla wszystkich ’adowanych plik¢w. W czasie ’adowania pliku o rozszerzeniu .WK1 na ekranie mo§e pojawi si‘ ostrze§enie: WARNING! Some data cannot be loaded (cz‘ž danych mo§e zosta nie za’adowana) Oznacza to, §e program napotka’ w ’adowanym pliku funkcj‘, kt¢ra nie wyst‘puje w programie Worksheet Portfolio. Mo§e to mie miejsce, gdy ’adowany plik zosta’ utworzony wersj† 2 lub wy§sz† programu Lotus 1-2-3. Ka§da formu’a zawieraj†ca nie rozpoznan† funkcj‘ jest zast‘powana napisem @ERR. Save as (Zachowaj jako) zapisuje plik programu Worksheet na dysku pod nazw† now† lub nazw† aktualn†. Nazwa pliku bie§†cego jest nazw† oferowan† przez komputer. Mo§na jednak wprowadzi nazw‘ dowolnego pliku z dowolnego katalogu. Mo§na u§ywa znak¢w grupowych (* i ?) do wylistowania nazw istniej†cych plik¢w. Je§eli podana przez nas nazwa pliku pokrywa si‘ z nazw† pliku ju§ istniej†cego w tym samym katalogu, komputer zapyta si‘, czy ma go zachowa na dysku, gdy§ operacja ta zniszczy zwartož istniej†cego ju§ pliku. Print (Drukuj) Po wybraniu opcji Print na ekranie pojawi si‘ kolejne menu: *** Print ********** * Range 4* * Width 70* * Go ! * ******************** Opcja Range (Zakres) pozwala na wybranie obszaru kom¢rek do wydrukowania. Domyžlnym zakresem jest prostok†tny obszar kom¢rek, o lewym g¢rnym rogu w kom¢rce A1, obejmuj†cy wszystkie kom¢rki dotychczas u§yte w bie§†cym arkuszu. Opcja Width (Szerokož) okrežla w znakach szerokož wydruku. Wartož domyžlna tej opcji wynosi 70 znak¢w. Gdy dysponujemy odpowiedni† drukark†, wartož ta mo§e by zwi‘kszona maksymalnie do 240 znak¢w. Po ustawieniu odpowiednich wartožci w opcjach Range i Width nale§y wybra opcj‘ Go! , co rozpocznie drukowanie. Wydruk zostanie wyprowadzony na drukark‘ lub do pliku, w zale§nožci os ustawienia parametr¢w w opcji Setup menu g’¢wnego. Je§eli szerokož arkusza jest wi‘ksza od szerokožci drukarki, nale§y wydrukowa go ponownymi pasami o mniejszej szerokožci. Wpisanie do kom¢rki znaku [CTRL][L] (^L) spowoduje w czasie drukowania arkusza przejžcie do nowej linii. Menu Worksheet Menu Worksheet zawiera opcje maj†ce wp’yw na ca’ož programu Worksheet i wygl†da nast‘puj†co: **** Worksheet **** * Recalc On * * Titles Off* * Insert... * * Delete... * * Window... * * Erase * ******************* Recalc (Przelicz) Gdy opcja Recalc jest ustwiona na ON, program przelicza arkusz za ka§dym razem po zmianie zawartožci dowolnej kom¢rki. Przy wprowadzeniu du§ej liczby formu’ do arkusza, mo§na ustawi opcj‘ Recalc na Off (przyspieszy to proces wpisywania formu’). Aby p¢¦niej program przelicza’ (uaktualnia’) arkusz, nale§y opcj‘ Recalc ustawi na ON lub nacisn† klawisz [F9]. Je§eli opcja Recalc jest wy’†czona (ustawiona na Off), a do kom¢rek arkusza wprowadzamy dane, w lewym g¢rnym rogu ekranu jest wyžwietlany znak Sigmy. Zwraca on uwag‘ na fakt, §e pewne wyniki w arkuszu mog† by nieaktualne. Po wcižni‘ciu klawisza [F9] zawartož arkusza zostanie przeliczona na nowo, a znak Sigmy zniknie z ekranu. Titles (Nag’¢wki) Opcja Titles w’†cza i wy’†cza wyžwietlanie nag’¢wk¢w. Nag’¢wki to jeden lub kilka wiersza lub kolumn. kt¢re powinny by ca’y czas widoczne na ekranie bez wzgl‘du na to, w jakim miejscu arkusza aktualnie si‘ znajdujemy. Na przyk’ad w kolumnie A arkusza mo§emy mie zapisane nazwy cz‘žci sk’adowach urz†dzenie. W kolumnach na prawo mog† zaž by zapisane ceny tych cz‘žci. W czasie przegl†dania arkusza w praw† stron‘, kolumna A znajdzie si‘ po pewnym czasie poza ekranem. Za pomoc† opcji Titles mo§na sprawi, §e kolumna A b‘dzie zawsze widoczna na ekranie bez wzgl‘du na to, w jakim miejscu arkusza aktualnie si‘ znajdujemy. Podobnie mo§na post†pi z wierszem nr 1 arkusza. Istnieje mo§liwož sta’ego wyžwietlania na ekranie wi‘cej ni§ jednego wiersza lub kolumny, albo wierszy i kolumn. Ustalenie obszaru arkusza, kt¢ry stanowi ma nag’¢wki, jest nast‘puj†ce. Kursor nale§y ustawi poni§ej wszystkich wierszy i z prawej strony wszystkich kolumn, kt¢re maj† tworzy nag’¢wki. Nast‘pnie nale§y wybra opcj‘ Titles w menu Worksheet i prze’†czy j† na ON. Od tej chwili wszystkie wiersze i kolumny, kt¢re w momencie ustawienia opcji Titles na ON znajdowa’y si‘ odpowiednio powy§ej lub z lewej strony kursora, b‘d† zawsze widoczne na ekranie. Kursor mo§na przemiežci do obszaru nag’¢wk¢w tylko za pomoc† opcji Goto menu g’¢wnego programu Worksheet. Powr¢t kursora z obszaru nag’owk¢w do pozosta’ej cz‘žci arkusza jest mo§liwy poprzez nacižni‘cie klawisza [HOME]. Je§eli w czasie prze’†czania opcji Titles na ON kursor znajduje si‘ w wierszu 1, to nag’¢wki utworz† kolumny znajduj†ce si‘ z lewej strony kursora. S† one nazywane nag’¢wkami pionowymi. Podobnie ježli w czasie prze’†czania opcji Titles na ON kursor znajduje si‘ w kolumnie A, to nag’owki utworz† wiersze znajduj†ce si‘ powy§ej kursora. Takie nag’¢wki nosz† nazw‘ nag’¢wk¢w poziomych. Prze’†czenie opcji Titles na ON, gdy kursor znajduje si‘ w kom¢rce A1 nie zaznaczy §adnych nag’¢wk¢w. Program Worksheet automatycznie prze’†cza opcj‘ Titles na OFF, gdy niemo§liwe jest wyžwietlenie wczežniej ustawionych nag’¢wk¢w. Sytuacja taka mo§e mie miejsce po zmianie szerokožci kolumn arkusza. Insert (Wstawia) Opcja Insert menu Worksheet pozwala na wstawienie nowego wiersza lub kolumny mi‘dzy istniej†ce wiersze i kolumny arkusza. Przed wybraniem tej opcji nale§y ustawi kursor w wierszu, kt¢ry chcemy przesun† na d¢’ lub w kolumnie, kt¢r† chcemy przesun† w prawo, aby stworzy miejsce dla wpisania nowych danych. Oto przyk’adowy arkusz: * C:KOSZTY.WKS ********************** *A1: * * |----A---|---B---|---C---|---D- * *1 |KOSZTY Stycze¤ Luty * *2 | * *3 |Drewno 2000 3000 * *4 |Pustak 7800 12000 * * Tue 10 Oct 89 16:30 ********* INS * Aby wstawi pusty wiersz mi‘dzy wiersze 2 i 3 nale§y umiežci kursor w dowolnej kom¢rce wiersza 3. Nast‘pnie nale§y wybra opcj‘ Insert Row menu Worksheet. Kursor zostanie otoczony podw¢jn† ramk†. Ramka ta mo§e by rozci†gana w kierunkach pionowych za pomoc† klawiszy ruchu kursora, w celui wybrania liczby pustych wierszy do wstawiania. Po nacižni‘ciu klawisza [RTN] arkusz ulegnie zmianie: * C:KOSZTY.WKS ********************* *A1: * * |----A---|---B---|---C---|---D* * 1 |KOSZTY Stycze¤ Luty * * 2 | * * 3 | * * 4 |Drewno 2000 3000 * * Tue 10 Oct 89 16:30 ******** INS * Wszystkie nowe wiersze s† wstawiane powy§ej wiersza o najmniejszym numerze zaznaczonego w opcji zaznaczenia zakresu. Podobnie wszystkie nowe kolumny s† wstawiane z lewej strony kolumny, le§†cej na lewym skraju obszaru zaznaczonego w opcji zaznaczania zakresu. W czasie wstawiania nowych wierszy lub kolumn do arkusza nastepuje automatyczna zmiana adres¢w kom¢rek, co zapewnia zawsze poprawnož oblicze¤. je§eli w czasie wstawiania nowych wierszy lub kolumn oka§e si‘, §e niekt¢re kom¢rki w ostatnim wierszu lub ostatniej kolumnie arkusza zosta’a zapisane, na ekranie pojawi si‘ komunikat: Too many Cols Rows (Zbyt wiele kolumn lub wierszy) i operacja wstawiania zostanie zaniechana. Delete (Kasuj) Opcja Delete pozwala na wykasowanie ca’ego wiersza lub kolumny arkusza. przed wybraniem opcji Delete nale§y umiežci kursor w wierszu lub kolumnie, kt¢r† chcemy wykasowa. W przypadku kasowania wi‘kszej liczby wierszy lub kolumn, kursor nale§y umiežci w najwy§szym wierszu lub lewej skrajnej kolumnie obszaru do kasowania. Oto przyk’adowy arkusz: * C:KOSZTY.WKS ******************** *A1: * * |----A---|---B---|---C---|---* * 1 |KOSZTY Stycze¤ Luty * * 2 | * * 3 |Drewno 2000 3000 * * 4 |Pustak 7800 12000 * * Tue 10 Oct 89 16:30 ******* INS * Aby wykasowa trzeci wiersz nale§y kursor umiežci w dowolnej kom¢rce tego wiersza. Nast‘pnie trzeba wybra opcj‘ Delete Row w menu Worksheet . Kursor zostanie otoczony podw¢jn† ramk†. Ramka ta mo§e by rozci†gana w celu wybrania wierszy i kolumn do wykasowania. Po nacižni‘ciu klawisza [RTN] trzeci wiersz zostanie wykasowany. Je§eli pi†ty wiersz arkusza by’ pusty, to wygl†d arkusza po operacji kasowania b‘dzie nast‘puj†cy: * C:KOSZTY.WKS ******************* *A1: * * |---A----|---B---|---C---|--* * 1 | KOSZTY Stycze¤ Luty * * 2 | * * 3 | * * 4 |Pustak 7800 12000 * * Tue 10 Oct 89 16:30 ****** INS * Wszystkie formu’y , kt¢re odwo’a’y si‘ do pewnach kom¢rek poprzez wykasowany wiersz lub kolumn‘, zostan† automatycznie skorygowane tak, aby odwo’a’y si‘ do tych samych kom¢rek. Adresy, kt¢re w formu’ach wskazywa’y na kom¢rki znajduj†ce si‘ w wykasowanym wierszu lub kolumnie, zostan† zast†pione wyra§eniem @ERR. Window (Okno) Opcja Window pozwala na zaznaczanie kom¢rki w arkuszu, do kt¢rej mo§e powraca z dowolnego innego miejsca arkusza poprzez nacižniecie klawisza [F10]. Opcja ta pozwala r¢wnie§ na przeskakiwanie z jednego do drugiego obszaru arkusza. Aby zaznaczy kom¢rk‘, do kt¢rej chcemy p¢¦niej powr¢ci,nale§y umiežci w niej kursor i wybra opcj‘ Window Flip w menu Worksheet . Je§eli p¢¦niej b‘d†c w innym miejscu arkusza wybierzemy opcj‘ Window Flip w menu Worksheet , lub nacižniemy klawisz [F10], kursor przeskoczy do zaznaczonej kom¢rki. Po kolejnym przycižni‘ciu [F10] kursor przeskoczy do tej kom¢rki arkusza, w kt¢rej znajdowa’ si‘ przed poprzednim nacižni‘ciem klawisza [F10]. Ten sam efekt mo§na uzyska przez napisanie ^U. je§eli przed nacižnieciem klawisza [F10] nie zosta’a zaznaczona §adna kom¢rka, kursor przeskoczy do kom¢rki A1. Erase (Wyma§) Wybranie opcji Erase oznacza rezygnacj‘ z zawartožci aktualnego arkusza. R¢wnoczežnie szerokož kolumn jest ustawiona na 9 znak¢w, format wyžwietlania liczb ustalony na og¢lny, centrowanie napis¢w w kom¢rkach ustawiane jest na centrowanie lewostronne, adres kom¢rki zaznaczonej w opcji Window przyjmuje wartož A1. Nazwa bie§†ca pliku pozostaje nie zmieniona. Je§eli bie§†cy arkusz uleg’ zmianie od czasu jego za’adownia, komputer poprosi o potwierdzenie polecenia Erase . Menu Range (Zakres) Menu Range zawiera opcje zwi†zane z kopiowaniem, wymazywaniem zawartožci, ustalaniem szerokožci kom¢rek oraz formatem wyžwietlania danych numerycznych zawartych w kom¢rce. Opcje menu Range dotycz† grup kom¢rek. Wygl†d menu jest nast‘puj†ce: *** Range *** * Copy * * Erase * * Width * * Format... * ************* Copy (Kopiuj) Opcja Copy s’u§y do kopiowania zawartožci bloku kom¢rek z jednego miejsca arkusza do drugiego. Przed rozpocz‘ciem kopiowania nale§y zaznaczy obszar kom¢rek ¦r¢d’a i miejsce przeznaczenia. Przed wybraniem opcji Copy w menu Range , kursor nale§y: umiežci w jednym z rog¢w prostok†tnego bloku kom¢rek, kt¢rych zawartož chcemy skopiowa. Kom¢rki ¦r¢d’a mog† by du§ym fragmentem arkusza o wymiarach kilka wierszy na kilka kolumn. Mo§e ty by r¢wnie§ pewna liczba kom¢rek z jednego wiersza lub z jednej kolumny, a nawet pojedyncza kom¢rka. Po wybraniu opcji bie§†ca kom¢rka zostanie otoczona podw¢jn† ramk†. Ramka oznacza tak zwan† bazow†. Ramk‘ mo§na rozci†gn† w g¢r‘ lub w d¢’, w prawo lub w lewo za pomoc† klawiszy ruchu kursora. Ramka mo§e obj† dowoln† liczb‘ kom¢rek w dowolnej liczbie wierszy i kolumn. W czasie rozci†gania ramki, kom¢rka bazowa pozostaje zawsze w jednym z jej rog¢w.Jest ona kotwic†, kt¢ra przytrzymuje ramk‘. Wraz ze zwi‘kszeniem powierzchni ramki, w prawym g¢rnym rogu ekranu wyžwietlany jest zakres kom¢rek pokrytych ramk†. Na przyk’ad: Copy From:B2..F7 (Kopiuj z) Uwaga: Istnieje mo§liwož przemieszczenia kom¢rki bazowej ju§ po wybraniu opcji Copy . Nale§y w tym celu nacisn† klawisz [ESC]. Spowoduje to znikni‘cie podw¢jnej ramki z ekranu. Po nacižni‘ciu dowolnego klawisza ruchu kursora ramka pojawi si‘ wok¢’ kom¢rki bazowej i mo§e by przemieszczana do innych kom¢rek. W czasie przesuwania kom¢rki bazowej po arkuszu pozycja jest wyžwietlana w prawym g¢rnym rogu ekranu. Po wybraniu nowej pozycji dla kom¢rki bazowej nale§y nacisn† klawisz [.]. W prawym g¢rnym rogu ekranu jest teraz wyžwietlona nowa pozycja kom¢rki bazowej, na przyk’ad: Copy From:D5..D5 Mo§na teraz rozszerzy obszar kom¢rek przeznaczonych do skopiowania w spos¢b opisany powy§ej. Po zaznaczeniu bloku kom¢rek przeznaczonych do skopiowania nale§y nacisn† klawisz [RTN]. Kursor zostanie przeniesiony do kom¢rki bazowej. Nale§y teraz przesun† kursor do lewego g¢rnego obszaru kom¢rek, gdzie chcemy przekopiowa obszar ¦r¢d’a, czyli do obszaru przeznaczenia. Obszar przeznaczenia jest zaznaczony identycznie jak obszar ¦r¢d’a, co opisano powy§ej. Nale§y zauwa§y, §e chocia§ obszar ¦r¢d’a mo§e zajmowa tylko jedn† kolumn‘, to mo§e by skopiowany do wielu kolumn. Je§eli zajmuje tylko jeden wiersz, to mo§e by skopiowany do wielu wierszy. Jednak§e , gdy obszar ¦r¢d’a obejmuje wi‘cej ni§ jedn† kolumn‘ lub wiersz, to musi by skopiowany do obszaru przeznaczenia o takim samym wymiarze. Opcja Copy umo§liwia powielanie kom¢rki lub wiersza albo kolumny kom¢rek. Erase (Wyma§) Opcja Erase jest stosowana do wymazywania zawartožci bloku kom¢rek arkusza. Przed wybraniem opcji Erase w menu Range , kursor nale§y umiežci w jednym z rog¢w prostok†tnego bloku kom¢rek, kt¢rych zawartož chcemy wymaza. Blok ten mog† tworzy kom¢rki du§ego fragmentu arkusza, pojedyncza kolumna lub wiersz, a nawet pojedyncza kom¢rka. Po wybraniu opcji bie§†ca kom¢rka zostanie otoczona podw¢jn† ramk†. Ramk‘ mo§na rozci†ga w g¢r‘ lub w d¢’, w prawo lub w lewo za pomoc† klawiszy ruchu kursora, aby pokry obszar kom¢rek przeznaczonych do wymazania. Gdy ramka obejmuje wszystkie wybrane kom¢rki nale§y nacisn† klawisz [RTN]. Dane i formu’y w wybranych kom¢rkach zastan† wymazane. Zawartož tych kom¢rek mo§e by odtworzona nacižni‘ciem klawisza [F4]. Width (Szerokož) Opcja Width pozwala na ustawienie szerokožci jednej lub wi‘cej kolumn, w zakresie od 1 do 34 znak¢w. Przed wybraniem opcji Width w menu Range , nale§y umiežci kursor w dowolnej kom¢rce kolumny stanowi†cej lewy lub prawy brzeg obszaru kom¢rek, kt¢rych szerokož chcemy zmieni. Po wybraniu opcji Width program Worksheet przejdzie do trybu zaznaczania zakresu kom¢rek. Mo§na teraz korzystaj†c z klawiszy [Strza’ka_w_Lewo][Strza’ka_w_Prawo] zaznaczy zakres kom¢rek, kt¢rych szerokož ma ulec zmianie. Po zaznaczeniu kom¢rek nale§y nacisn† klawisz [RTN] Komputer zapyta teraz o now† trež zaznaczonych kom¢rek, jednoczežnie sugeruj†c wprowadzenie liczby r¢wnej szerokožci bie§†cej kolumny. Po wprowadzeniu nowej szerokožci kolumny od 1 do 34 nale§y nacisn† klawisz [RTN]. Szerokož zaznaczonych kolumn ulegnie zmianie na wprowadzon† wartož. Patrz r¢wnie§ menu Defaults dalej). Format Opcja Format ustala format wyžwietlania danych dla obszaru kom¢rek arkusza. Format wyžwietlania danych zawartych w bie§†cej kom¢rce jest wyžwietlany obok jej adresu w lewym g¢rnym rogu ekranu tylko wtedy, gdy format tej kom¢rki r¢§ni si‘ od formatu domyžlnego obowi†zuj†cego dla ca’ego arkusza. Rodzaje format¢w wyžwietlania danych i ich symbole s† opisane poni§ej. Zak’adamy, §e w kom¢rce jest zapisana liczba 3000. Format wyžwietlania Symbol Format liczby na ekranie Fixed (F3) 3000.000 (trzy cyfry po przecinku) Scientific (S2) 3.00E+03 (dwie cyfry po przecinku) Currency (C2) $3000.00 3,000.000 (separator triady i trzy miejsca po przecinku) General (G) 3000 Percent (P2) 300000.00% (dwa miejsca po przecinku) Nale§y zwr¢ci uwag‘, §e w formacie Percent (Procent) wyžwietlanej liczbie przyby’y dwa zera przed przecinkiem. Jest to wynikiem tego, §e procenty powinny by wprowadzane do arkusza jako u’amki dziesi‘tne. Na przyk’ad 15% powinno by wprowadzone jako 0,15. Zauwa§y trzeba te§, §e w formacie Currency (Waluta) zosta’ u§yty domyžlny symbol waluty. W przypadku formatu Genaral program Worksheet usi’uje wyžwietli liczb‘ w zwyk’ym formacie dziesi‘tnym. Gdy wszystkie cyfry liczby nie mog† si‘ zmiežci w kom¢rce, liczba jest wyžwietlana w formacie Scientyfic (naukowym). je§eli szerokož kom¢rki nie mo§e si‘ w niej zmiežci i kom¢rka jest zape’niona gwiazdkami (*).Aby zobaczy zawartož kom¢rki, nale§y zwi‘kszy szerokož kom¢rki przy pomocy opcji Width w menu Range. Przed wybraniem opcji Fomat w menu Range, kursor nale§y umiežci w jednym z rog¢w prostok†tnego obszaru kom¢rek, kt¢rych format wyžwietlania liczb ma by zmieniony. Po wybraniu opcji Format na ekranie pojawi si‘ kolejne menu: *** Format ***** * Fixed * * Scientific * * Currency * * , * * General * * Percent * **************** Po wybraniu jednej z opcji menu program Worksheet wejdzie w tryb Zaznaczania Zakresu. Po zaznaczeniu zakresu obszaru kom¢rek nale§y nacisn† klawisz [RTN]. Wszystkie kom¢rki w zaznaczonym obszarze wyžwietl† swoj† zawartož w wybranym formacie. Patrz r¢wnie§ opcja Defaults w bie§†cym rozdziale. Opcja Goto Opcja Goto pozwala na bezpožredni skok do dowolnej kom¢rki arkusza, nawet po’o§onej w obszarze przeznaczonym na nag’¢wki (patrz cz‘ž Titles, wczežniej w bie§†cym rozdziale). Po wybraniu opcji Goto komputer zapyta si‘ o adres kom¢rki, do kt¢rej ma przeniež kursor. Mo§na teraz wprowadzi adres dowolnej kom¢rki arkusza. Pe’ny zakres arkusza rozci†ga si‘ od kom¢rki o adresie A1 do kom¢rki o adresie DW255. Po nacižni‘ciu klawisza [RTN] kursor przeskoczy do wybranej kom¢rki. Kiedy opcja Titles programu jest ustawiona na ON i wykonaližmy skok do kom¢rki z obszaru nag’¢wk¢w, mo§emy zmieni jej zawartož jak i innych kom¢rek z tego obszaru. Je§eli wyjdziemy teraz z obszaru nag’¢wk¢w za pomoc† klawiszy ruchu kursora, nie b‘dziemy mogli tym sposobem do¤ powr¢ci. Menu Defaults Menu Defaults zawiera opcje zwi†zane z ustawieniem pewnych parametr¢w programu Worksheet . Wartožci nadane tym parametrom w menu Defaults , s† p¢¦niej przyjmowane jako wartožci domyžlne przy tworzeniu nowego arkusza. Tworzenie nowego arkusza na miejsce po wybraniu opcji New w menu Files , lub opcji Erase w menu Worksheet. Opcje menu Defaults pozwalaj† na ustawienie nast‘puj†cych parametr¢w programu: Parametr Mo§liwe wartožci parametru Decimal Point (Punkt dziesi‘tny) Text Aligment Left, Right, Center (Ustawienie tekstu) Lewostronne, Prawostronne, Centalne Column Width 1 do 34 (Szerokož kolumn) Autoload Yes/No Yes/No (Automatyczne ’adowanie arkusza) Numeric Format Fixed, Scientific, Curency, , (Format wyžwietlania General, Percent liczb) Currency Characters Dowolne trzy znaki (Symbol waluty) Wygl†d menu Defaults jest nast‘puj†cy: ******* Defaults ******** * Decimal Point . * * Text Algin Left * * Width of Col 9 * * Autoload Yes * * Format G * * Currency $ * ************************* Decimal Point Opcja ta pozwala zmieni w wyžwietlanych liczbach wygl†d punktu dziesi‘tnego i separatora trid. Pocz†tkowy punkt dziesi‘tny ma posta kropki (.), a separator trid ma posta przecinka (,). Ustawienie to mo§e by zmieniane przez wybranie opcji Decimal Point. W czasie wyžwietlania menu Defaults , bie§†ca posta punktu dziesi‘tnego jest wyžwietlana obok napisu Decimal Point. Na przyk’ad: 3,000.05 Punkt dziesi‘tny = . 3.000,05 Punkt dziesi‘tny = , Text Align Opcja Text Align pozwala zmieni po’o§enie tekstu wpisanego do kom¢rki. Program pozwala wybra §†dane justowanie napisu w kom¢rce z menu: ** Text Align ** * Left * * Right * * Centre * **************** Po wybraniu jednej opcji, wszystkie napisy wpisane do kom¢rek, kt¢re nie s† poprzedzone znakiem modyfikuj†cym ich po’o§enie, zostan† odpowiednio przemieszczone. Column Width Opcja Column Width pozwala na ustawienie domyžlnej szerokožci kolumn dla wszystkich kolumn, kt¢rych szerokož nie zosta’a ustawiona przy pomocy opcji Width w menu Range. Po wybraniu opcji Column Width program Worksheet zapyta o §†dan† szerokož kolumn. Mo§na wprowadzi wartož od 1 do 34 w’†cznie. Autoload Opcja Autoload pozwala na w’†czenie i wy’†czenie automatycznego ’adowania arkusza po uruchomieniu programu Worksheet. Gdy opcja Autoload jest w’†czona (ustawiona na ON), do programu z chwil† jego uruchomienia ’adowany jest plik z ostatnio u§ywanym arkuszem. Jedynym warunkiem jest to, aby plik ten znajdowa’ si‘ na dysku C: lub w’o§onej do Portfolio RAM- karcie. Gdy opcja Autoload jest wy’†czona (ustawiona na OFF) wyžwietlana jest nazwa pliku z bie§†cym arkuszem, lecz plik ten nie jest ’adowany. Format Opcja Format pozwala na ustawienie domyžlnego formatu wyžwietlania liczb, zawartych we wszystkich kom¢rkach arkusza. Wybrany w tej opcji format wyžwietlania danych numerycznych b‘dzie obowi†zywa’ dla wszystkich kom¢rek. Wyj†tkiem b‘d† te kom¢rki, kt¢rych format wyžwietlania liczb zosta’ specjalnie ustalony w opcji Format menu Range . Przyk’ady format¢w wyžwietlania danych numerycznych mo§na znale¦ w bie§†cym rozdziale w opisie Menu Range. … Currency Opcja Currency pozwala na wprowadzenie trzyliterowego (w’†czaj†c spacje) symbolu waluty. Symbol ten b‘dzie wyžwietlany w kom¢rkach, kt¢rych format wyžwietlania danych numerycznych zosta’ ustalony na Currency. Zwi†zane z tym szczeg¢’y mo§na znale¦ w bie§†cym rozdziale w opisie Menu Range. Help Opcja Help w menu g’¢wnym stanowi przewodnik po ca’ym systemie menu, sposobie obs’ugi plik¢w i @funkcji (patrz dalej) programu Worksheet. Bardziej og¢ln† pomoc mo§na uzyska naciskaj†c w czasie pracy programu klawisz [F2]. FUNKCJE PROGRAMU WORKSHEET Funkcje to spacjalne nazwy, s’owa kluczowe, kt¢re mog† stanowi cz‘žci sk’adowe formu’y zapisane w kom¢rce arkusza. Funkcje s’u§† do wykonania okrežlonych oblicze¤. Nazwy wszystkich funkcji zaczynaj† si‘ znakiem @. Po wykonaniu oblicze¤ funkcja zwraca sw† wartož w miejscu, w kt¢rym zosta’a zapisana w formule. Niekt¢re funkcje nie posiadaj† argument¢w, np. @PI lub @TODAY. Inne, np. @SIN(x) i @MOD(x,y)wymagaj† podania jednego lub wi‘cej argument¢w. Argumentami mog† by liczby lub inne obiekty, kt¢re po obliczeniu ich wartožci mog† stanowi argument funkcji. Bie§†ca cz‘ž opisuje te funkcje programu Lotus 1-2-3, kt¢re mog† by u§ywane w programie Worksheet Portfolio. Argumenty funkcji musz† by zamkni‘te w nawiasach. W przypadku, gdy funkcja wymaga kilku argument¢w, musz† by one rozdzielone przecinkami. Argumenty mog† by liczbami lub wyra§eniami. Jak zwykle zakres obszaru kom¢rek arkusza jest oznaczony w formacie (A1..C3). Nazwy funkcji i zakres obszaru kom¢rek mog† wpisywane ma’ymi lub du§ymi literami. W czasie oblicze¤ ma’e litery zostan† zast†pione du§ymi. OPIS ARGUMENTOW FUNKCJI W podanym dalej opisie funkcji, ich argumenty mog† by liczb† lub wyst‘powa w jednej z postaci: exp Wyra§enie numeryczne lub adres kom¢rki zawieraj†cej takie wyra§enie cell Adres pojedynczej kom¢rki w formacie B2 range Zakres kom¢rek w formacie A1..C3 list Lista element¢w typu exp i range . Elementy listy musz† by oddzielone przecinkami, ježli punkt dziesi‘tny jest kropk†. Gdy punkt dziesi‘tny przecinkiem, elementy listy musz† by oddzielone kropkami. FUNKCJE PROGRAMU WORKSHEET @ABS(exp) Wartož bezwzgl‘dna exp @ACOS(exp) Arcus cosinus k†ta exp @ASIN(exp) Arcus sinus k†ta exp @ATAN(exp) Arcus tangens k†ta exp @ATAN2(exp1, exp2) Arcus tangens k†ta (exp1, exp2) @AVG(list) ˜rednia arytmetyczna z listy @CHOOSE(exp,list) Element exp z listy @COS(exp) Kosinus k†ta exp @COUNT(list) Liczba niezerowych kom¢rek listy @DATE(rok, mie, dzie¤) Liczba dni od daty 30/12/1899 @DAY(exp) Numer dnia miesi†ca @ERR Wartož b’‘dna @EXP(exp) Liczba e od exp pot‘gi @FALSE Funkcja zwraca 0.0 @FV(pmnt, int, term) Przysz’a wartož nak’ad¢w @HLOOKUP(exp,range,idx) Poziomy przegl†d tablicy @IF(exp,then,else) Funkcja warunkowa @INT(exp) Cz‘ž ca’kowita exp @IRR(exp,range) Wewn‘trzna stopa zwrotu @ISERR(exp) Test ERR @ISNA Test NA @LN(exp) Logarytm naturalny z exp @LOG(exp) Logarytm dziesi‘tny z exp @MAX(list) Maksymalna wartož z listy @MIN(list) Minimalna wartož z listy @MOD(exp1, exp2) Reszta z dzielenia exp1/exp2 @MONTH(exp) Numer miesi†ca (od 1 do 12) @NA Wartož niedost‘pna @NPV(int,range) Wartož przysz’ych dochod¢w @PI Liczba pi @PMT(prin,int,term) Wielkož raty sp’aty kredytu @PV(pmnt,int,term) Bie§†ca wartož nak’ad¢w @RAND Liczba pseudolosowa z zakresu 0-1 @ROUND(exp1,exp2) Zaokr†gla exp1 do exp2 miejsc @SIN(exp) Sinus k†ta exp @SQRT(exp) Pierwiastek kwadratowy z exp @STD(list) Odchylenie wartožci z listy @SUM(list) Suma wartožci z listy @TAN(exp) Tangens k†ta exp @TODAY Liczba dni od daty 30/12/1899 @TRUE Funkcja zwraca 1.0 @VAR(list) Wariancja wartožci z listy @VLOOKUP(exp,range,idx) Pionowy przegl†d tablicy @YEAR(exp) Numer roku dla exp numeru dnia W Dodatku B zamieszczono list‘ funkcji programu Lotus 1-2-3, kt¢re nie wyst‘puj† w programie Worksheet. @ABS(exp) Funkcja zwraca wartož bezwzgl‘dn† exp. Na przyk’ad formu’a @ABS(-3,142)zwr¢ci wartož 3,142. @ACOS(exp) Funkcja zwraca wartož k†ta w radianach, kt¢rego cosinus wynosi exp. @ASIN(exp) Funkcja zwraca wartož k†ta, kt¢rego sinus wynosi exp. @ATAN(axp) Funkcja zwraca wartož k†ta w radianach, kt¢rego tangens wynosi exp. @ATAN2(exp) Funkcja zwraca wartož k†ta w radianach, kt¢rego tangens wynosi exp1/exp2. Wartož exp1 i exp2 s† traktowane oddzielnie, wi‘c wartož funkcji le§y we wiartce. @AVG(list) Funkcja zwraca žredni† arytmetyczn† wartožci z listy. @CHOOSE(exp, list) Funkcja zwraca element listy o numerze exp . Elementy listy s† numerowane od 0 do n, czyli pierwszy element listy ma numer 0. Przyk’adowo @CHOOSE(A1,2,3,4) zwr¢ci 3, je§eli w kom¢rce A1 jest zapisana wartož 1. @COS(exp) Funkcja zwraca wartož cosinusa k†ta. Wartož exp jest traktowana jako k†t podany w radianach. @COUNT(list) Funkcja zwraca liczb‘ element¢w listy (kom¢rek), kt¢re nie s† puste. Kom¢rki niepuste to takie, kt¢re zawieraj† liczby, teksty, formu’y. Lista mo§e zawiera zakres interesuj†cego obszaru kom¢rek. Wartož 0 wpisana do kom¢rki oznacza, §e kom¢rka nie jest pusta. @DATE(rok, miesi†c, rok) Funkcja zwraca liczb‘ dni mi‘dzy 30 grudnia 1899 a podan† dat†. @DAY(exp) Funkcja zwraca numer dnia w miesi†cu dla liczby exp dni od daty 30 grudnia 1899. Na przyk’ad formu’a @DAY(32929) zwr¢ci wartož 25, poniewa§ 32929 dniem od 30 grudnia 1899 jest 25 luty 1990. @ERR Funkcja zwraca wartož interpretowan† jako ERROR (b’†d). Przyk’adem mo§e by u§ycie funkcji @IF w formule @IF(B2=0.@ERR,F7). Formu’a zwr¢ci wartož ERR, gdy zawartož kom¢rki B2 jest r¢wna zeru. W przeciwnym przypadku formu’a zwr¢ci zawartož kom¢rki F7. Kom¢rka mo§e by testowana na zawartož ERR przez u§ycie funkcji @ISERR. @EXP(exp) Funkcja zwraca wartož liczby e podniesionej do pot‘gi exp. @FALSE Funkcja zwraca wartož 0.0. Podobnie funkcja @TRUE zwraca wartož 1.0. Np. formu’a @IF(B2>0,@TRUE,@FALSE) zwr¢ci 1.0, gdy zawartož kom¢rki B2 jest wi‘ksza od zera lub 0.0 w innym wypadku. @FV(pmnt,int,term) Funkcja zwraca przysz’† wartož nak’ad¢w opartych o stop‘ procentow† (int), wysokož wp’aty za okres (pmnt) i liczb‘ okres¢w (term). Funkcja oblicza sw† wartož w oparciu o wz¢r: ((1 + int)^term) -1 @FV=(pmnt) * ------------------------- int Zak’ada si‘, §e stopa procentowa jest stop† procentow† za okres. We wszystkich funkcjach stop‘ procentow† wprowadza si‘ w postaci u’amka dziesi‘tnego. przyk’adowo wartož 0.115 odpowiada stopie procentowej 11,5%. @HLOOKUP)exp,range,idx) Funkcja dokonuje poziomego przegl†du obszaru range kom¢rek. Pierwszy wiersz obszaru renge powinien zawiera kom¢rki z liczbami, kt¢re nie powtarzaj† si‘ i s† u’o§one w kom¢rkach w porz†dku rosn†cym. Funkcja znajduje w pierwszym wierszu kom¢rk‘ o najwi‘kszym mo§liwym adresie kolumny, kt¢rej zawartož jest mniejszy lub r¢wna exp. Je§eli wartož exp jest mniejsza od zawartožci skrajnej lewej kom¢rki pierwszego wiersza, funkcja zwraca ERR. Po znalezieniu kom¢rki w pierwszym wierszu obszaru range , funkcja @HLOOKUP zwraca zawartož kom¢rki le§†cej w tej samej kolumnie, lecz idx wierszy ni§ej. Nieca’kowite wartožci exp s† obcinane do cz‘žci ca’kowitej. Ježli idx okrežla wiersz le§†cy poni§ej obszaru range , funkcja zwraca ERR. W przypadku gdy idx =0 funkcja zwraca zawartož odpowiedniej kom¢rki pierwszego wiersza obszaru range. Na przyk’ad dla arkusza: B C D E 2 1 3 9 27 3 1 2 3 4 4 5 6 7 8 5 9 10 11 12 Funkcja @HLOOPKUP zwr¢ci wartož. Formu’a Wartož funkcji @HLOOKUP(1, B2..E5, 3) 9 @HLOOKUP(8, B2..E5, 2) 6 @HLOOKUP(28, B2..E5, 1) 4 @HLOOKUP(0, B2..E5, 2) ERR je§eli idx jest mniejsze od zera, lub wi‘ksze albo r¢wne iložci w obszarze range, funkcja zwraca ERR. @IF(exp,range,else) Je§eli wyra§enie jest r¢wne 1.0 (TRUE ) funkcja traci wartož then . W przeciwnym wypadku funkcja zwr¢ci wartož else . Przyk’adowo formu’a @IF(B2>0, @PI.O) zwr¢ci wartož PI, ježli zawartož kom¢rki B2 jest wi‘ksza od zera. W innym wypadku formu’a zwr¢ci wartož 0. @INT(exp) Zwraca cz‘ž ca’kowit† exp. Liczby ujemne s† zaokr†glane w kierunku zera. Przyk’adowo formu’a @INT(-3,95) zwr¢ci wartož -3. @IRR(exp,range) Funkcja zwraca wewn‘trzn† stop‘ zwrotu (RR) dla serii przep’yw¢w got¢wkowych. IRR jest stop† procentow†, kt¢ra zr¢wnuje aktualn† wartož serii oczekiwanych przysz’ych wp’yw¢w z nak’adami. Argument exp stanowi w’asny szacunek oczekiwanej stopy zwrotu. Argunebt range oznacza obszar kom¢rek zawieraj†cych dodatnie (wp’ywy) i ujemne (wyp’ywy) przyp’ywy got¢wki. Puste kom¢rki s† traktowane jako zerowe przep’ywy got¢wki. Przyk’adowo dla arkusza: B C D 2 0.5 -1500 3 550 4 550 5 550 6 550 7 550 8 formu’a @IRR(B2.C2..C7) zwr¢ci wartož o o.243191. Stopa procentowa jest zwracana jako u’amek dziesi‘tny, czyli 15% jest zwracane jako 0.15. Stopa procentowa jest obliczana jako stopa procentowa za okres. @ISERR(exp) Funkcja zwraca 1.0 (TRUE), je§eli wyra§enie exp ma wartož ERR. W innym przypadku funkcja zwraca 0.0 (FALSE). Na przyk’ad ježli w kom¢rce F7 jest zapisana formu’a @PI/0 (niedozwolone dzielenie przez zero) to formu’a @ISERR(F7) zwr¢ci wartož 1.0 (TRUE). @ISNA(exp) Funkcja zwraca 1.0 (TRUE), je§eli wyra§enie exp ma wartož NA. W innym przypadku funkcja zwraca 0.0 (FALSE). Na przyk’ad ježli w kom¢rce B2 jest zapisana formu’a @NA, to formu’a @ISNA(B2) zwr¢ci wartož 1.0 (TRUE). @LN(exp) Funkcja zwraca logarytm naturalny z exp. @LOG Funkcja zwraca logarytm dziesi‘tny z exp @MAX(list) Funkcja zwraca najwi‘ksz† wartož z listy @MIN(list) Funkcja zwraca najmniejsz† wartož z listy @MOD(exp1,exp2) Funkcja zwraca reszt‘ z dzielenia exp1 przez exp2 @MONTH(exp) Funkcja zwraca numer miesi†ca dla liczby exp dni od daty 30 grudnia 1899 Np. formu’a @MONTH(32929) zwr¢ci wartož 2, poniewa§ dat† nast‘puj†c† po 32929 dniach od 30-12-1899 jest 25 luty 1990 @NA Zwraca wartož oznaczaj†c† wartož niedost‘pn†, kt¢ra jest wyžwietlana w kom¢rce jako NA. Np: @IF(B2>0,@NA,B7) zwr¢ci wartož NA, gdy kom¢rka B2 zawiera wartož wi‘ksz† od zera. W przeciwnym wypadku zwr¢ci wartož kom¢rki B7. @NPV(int,range) Funkcja zwraca wartož przysz’ych dochod¢w got¢wkowych, zdyskontowanych o sta’† stop‘ procentow† (int) w ka§dym okresie. Zakres kom¢rek range mo§e zawiera pozycj‘ dodatnich i ujemnych przep’yw¢w got¢wki. W obszarze range mog† znajdowa si‘ puste kom¢rki, kt¢re s† traktowane jako zerowe przep’ywy got¢wki. Np: B C D 2 0.0125 -2200 3 550 4 550 5 550 6 550 7 550 8 nak’ady inwestycyjne s† r¢wne 2200, wp’ywy got¢wkowe 550, a stopa procentowa 1.25%. Funkcja @NPV(B2;C@..C7) zwr¢ci wartož 444.256 Stopa procentowa powinna by wprowadzana jako u’amek. Np: 15% to 0.15 @PI Funkcja zwraca wartož pi, tzn. 3,142... @PMT(prin,int,term) Funkcja zwraca wartož raty sp’aty kredytu. Argument prin oznacza wielkož zaci†gni‘tego kredytu, int okresow† stop‘ procentow†, term ilož rat. Stopa procentowa jako u’amek dziesi‘tny 15% to 0,15. @PV(pmnt,int,term) Funkcja zwraca bie§†c† wartož nak’ad¢w powsta’ych w oparciu o szereg wp’at w wysokožci pmt , zdyskontowanych o okresow† stop‘ procentow† int, w ci†gu szereg¢w okres¢w term . Np: B C D E 2 Wp’ata 1.275 3 Int 0.125 4 Term 12 5 formu’a @PV(D3,D4,D5) zwr¢ci wartož 7.718182 Stopa procentowa int powinna by wprowadzona jako u’amek dziesi‘tny 15% to 0.15. @RAND Funkcja zwraca zmiennoprzecinkow† liczb‘ pseudolosow† z przedzia’u [0.0 1.0]. Nale§y zwr¢ci uwag‘ §e funkcja zwraca inn† wartož po, ka§dym przeliczeniu arkusza @ROUND(exp1,exp2) Funkcja zaokr†gla exp1 do exp2 miejsc dziesi‘tnych. Ujemne wartožci exp2 powoduj†, §e exp1 jest zaokr†glone do najbli§szej wartožci formu’y @ABS(exp2)^10. Oto kilka przyk’ad¢w: @ROUND(12345.67899,-3) 13000 @ROUND(12345.67899,0) 12345 @ROUND(12345,67899,5) 12345.67899 @SIN(exp) Funkcja zwraca sinus k†ta exp. K†t ten musi by wprowadzony w radianach. @SQRT(exp) Funkcja zwraca pierwiastek kwadratowy z exp. @STD(list) Funkcja zwraca odchylenie standardowe zawartožci kom¢rek z listy. Puste kom¢rki z listy s† ignorowane. Gdy wszystkie kom¢rki s† puste funkcja zwraca zero. @SUM(list) Funkcja zwraca sum‘ zawartožci kom¢rek z listy. @TAN(exp) Funkcja zwraca tangens k†ta exp. K†t musi by wprowadzony w radianach. @TODAY Funkcja zwraca liczb‘ dni pomi‘dzy 30 grudnia 1899 a dat† bie§†c†. @TRUE Funkcja zwraca wartož 1.0. Podobnie funkcja @FALSE zwraca wartož 0.0. Np. @(B2>0,@TRUE,@FALSE) zwr¢ci wartož 1.0 gdy zawartož kom¢rki B2 jest wi‘ksza od 0 i wartož 0.0 w przeciwnym wypadku. @VAR(list) Funkcja zwraca wariancj‘ zawartožci kom¢rek z listy. Je§eli lista okrežla obszar kom¢rek poza arkuszem, funkcja zwraca ERR. @VLOOKUP(exp,range,idx) Funkcja dokonuje pionowego przegl†du obszaru range kom¢rek. Pierwsza kolumna obszaru range powinna zawiera kom¢rki z liczbami, kt¢re nie powtarzaj† si‘ i s† u’o§one w kom¢rkach w porz†dku rosn†cym. Funkcja znajduje w pierwszej kolumnie kom¢rk‘ o najwi‘kszym mo§liwym adresie wiersza, kt¢rej zawartož jest mniejsza lub r¢wna exp. Je§eli wartož exp jest mniejsza od zawartožci pierwszej kom¢rki obszaru range , funkcja zwraca ERR. Po znalezieniu kom¢rki w pierwszej kolumnie obszaru range , funkcja @VLOOKUP zwraca zawartož kom¢rki le§†cej w tym samym wierszu, lecz idx kolumn w prawo. Nieca’kowite wartožci exp s† obcinane do wartožci ca’kowitej. Ježli idx okrežla kolumn‘ le§†c† poza praw† granic† obszaru range , funkcja zwrace ERR. Np: B C D E 2 1 1 5 9 3 3 2 6 10 4 9 3 7 10 5 27 4 8 12 funkcja @VLOOKUP zwr¢ci wartožci: @VLOOKUP(1,B2..E5,3) 9 @VLOOKUP(8,B2..E5,2) 6 @VLOOKUP(28,B2..E5,1) 4 @VLOOKUP(0,B2..E5.2) ERR Je§eli idx jest mniejsze od zera, lub wi‘ksze albo r¢wne iložci kolumn w obszarze range, funkcja zwraca ERR. @YEAR(exp) Funkcja zwraca rok, kt¢ry jest oddalony o exp dni od daty 30 grudnia 1899. Np. formu’a @YEAR(32929) zwr¢ci wartož 90, poniewa§ dat†, kt¢ra nast‘puje 32929 dni po 30 grudnia 1899 jest 25 lutego 1990. DODATEK A FORMATY PLIK£W PORTFOLIO Formaty wewn‘trzne Portfolio , kt¢re korzystaj† z plik¢w tzn. Editor , Worksheet, Diary i Address Book zapisuj† dane do plik¢w w r¢§nych formatach. Formaty te s† opisane w niniejszym dodatku. Program Address Book Pliki programu Address Book posiadaj† zwykle nazw‘ o rozszerzeniu .ADR i s† zapisywane jako listy rekord¢w. Ka§dy rekord ma nast‘puj†cy format: REKORD 1 LINIA 1 REKORD 1 LINIA 2 REKORD 1 LINIA 3 ... REKORD 2 LINIA 1 itd. Ka§da linia jest zako¤czona znakami CR-LF. Pierwsza linia jest ’adowana do pierwszej linii rekordu adresu i jest u§ywana, gdy program pracuje w trybie liniowym (w Rozdziale 4 mo§na znale¦ opis tryb¢w pracy programu Address Book). Rekordy s† oddzielone od siebie znakami CR-LF. Puste linie w rekordach s† zapisywane jako para znak¢w CR-LF poprzedzona znakiem spacji. Program Diary Pliki programu Diary posiadaj† zwykle nazw‘ o rozszerzeniu .DRY. Jedynym plikiem programu Diary , w kt¢rym mog† by ustawiane alarmy wywo’uj†ce sygna’ d¦wi‘kowy jest plik DIARY.DRY w katalogu C:SYSTEM. Ka§da pozycja i data programu Diary jest zapisywana w oddzielnej linii. Daty s† zawsze zapisywane w formacie dzie¤/miesi†c/rok, bez wzgl‘du na kod kraju zapisany w pliku CONFIG.SYS. Poni§ej przedstawiono fragment pliku programu Diary . W pliku wida litery oznaczaj†ce wydarzenia powtarzaj†ce si‘ okresowo (d, n, w, y) i znak @ oznaczaj†cy pozycj‘ skojarzon† z alarmem. 6/04/89 n@07:00 Alarm budzika w 09:30 Spotkanie w dyrekcji d 13:30 Obiad w 19:30 Kurs wieczorowy 7/04/89 w 19:30 Basen 8/04/89 w 09:00 Tenis 25/02/90 y 09:00 ˜niadanie z szampanem Program Editor Pliki programu Editor posiadaj† zwykle nazw‘ o rozszerzeniu .TXT. Pliki te s† zapisywane w zwyk’ym formacie ASCII. Dowolny znak kontrolny wprowadzony w programie Editor jest zapisywany w pliku tak, jak zosta’ wpisany z klawiatury. Linie, kt¢re zosta’y z’amane poprzez przekroczenie prawego marginesu s† zako¤czone spacj† i CR-LF. Linie, kt¢re zosta’y z’amane przez nacižni‘cie klawisza [RTN] s† zako¤czone znakami CR-LF bez poprzedzaj†cej je spacji. Ka§dy paragraf jest zako¤czony znakami CR-LF. Nacižni‘cia klawisza [RTN] s† zapisywane jako CR-LF. Je§eli s’owo zawiera znak - (np. RAM-karta), edytor mo§e przeniež drug† cz‘ž s’owa do nowej linii,ježli s’owo znajduje si‘ na ko¤cu linii. Jednak§e w pliku s’owo jest zapisane jako ca’ož. Program Worksheet Pliki programu Worksheet s† przechowywane na dysku w formacie Lotus 1-2-3 wersja 1a, w plikach o nazwie z rozszerzeniem .WKS. DODATEK B PROGRAM WORKSHEET Niezaimplementowane funkcje programu LOTUS 1-2-3 Poni§sze funkcje istniej†ce w programie Lotus …1-2-3 nie s† zaimplementowane w programie Worksheet Portfolio : Funkcje bazy danych: @DAWG, @DDB, @DCOUNT, @DMAX, @DMIN, @DSTD, @DSUM, @DVAR. Funkcje obs’ugi ’a¤cuch¢w znak¢w: @CHAR, @CLEAN, @CODE, @EXACT, @FIND, @ISNUMBER, @ISSTRING, @LEFT, @LENGHT, @LOWER, @MID, @N, @PROPER, @REPEAT, @REPLACE, @RIGHT, @S, @STRING, @TRIM, @UPPER, @VALUE. Funkcje: @CELL, @CELLPOINTER, @COLS, @CTERM, @HOUR, @MINUTE, @ROWS, @RATE, @SECOND, @SLN, @SYD, @TERM, @TIME. Je§eli arkusz zawieraj†cy powy§sze funkcje zostanie za’adowany do programu Worksheet , program wyžwietli ostrze§enie Some data cannot be loaded (Cz‘ž danych nie mo§e by za’adowana). Ka§da formu’a zawieraj†ca jedn† z powy§szych funkcji zostanie zast†piona funkcj† @ERR. DODATEK C DOS KOMPUTERA PORTFOLIO R¢§nice pomi‘dzy Portfolio DOS i MS-DOS: Polecenia wewn‘trzne System operacyjny komputera Portfolio jest zapisany w pami‘ci ROM i nie jest przepisywany do pami‘ci RAM w czasie startu systemu. Dlatego wszystkie polecenia systemu Portfolio s† poleceniami wewn‘trznymi. W systemie MS-DOS wyst‘puj† polecenia wewn‘trzne i zewn‘trzne. Na przyk’ad polecenie DIR jest poleceniem wewn‘trznym obu system¢w. Natomiast Format jest wewn‘trznym poleceniem DOS Portfolio lecz zewn‘trznym programem FORMAT.COM lub FORMAT.EXE w systemie MS-DOS. Polecenia Off, App, Run i Help System DOS komputera Portfolio posiada cztery dodatkowe polecenia: Off do prze’†czania systemu w stan czuwania App do uruchamiania program¢w wewn‘trznych Run do uruchamiania program¢w na RAM-kartach Help wypisuj†ce wszystkie polecenia DOS Wszystkie cztery polecenia mog† by stosowane w plikach wsadowych. DODATEK D KOMUNIKATY O BœDACH Istnieje wiele komunikat¢w o b’‘dach, kt¢re mog† by wyžwietlane na ekranie w okienkach lub samodzielnie. Trež komunikatu zale§y od aktualnej pracy wykonywanej przez komputer. Bie§†cy dodatek zawiera trež komunikat¢w informuj†cych o b’‘dach i ich znaczenie. Je§eli komunikat o wyst†pieniu b’‘du zosta’ wyžwietlony w okienku, nale§y nacisn† klawisz [ESC] aby powr¢ci do pracy z komputerem. ACCESS DENIED Komputer pr¢bowa’ skasowa plik lub pisa do pliku z blokad† zapisu. ALARMS WON'T RING - MUST BE IN c:\SYSTEM\DIARY.DRY Ostrze§enie to pojawi si‘ gdy bie§†cy plik Diary zawieraj†cy alarmy chcemy zapisa pod inn† nazw† ni§ c:\system\diary.dry. Aby alarmy wywo’a’y sygna’ d¦wi‘kowy trzeba bie§†cy plik zapisa pod podan† nazw†. BAD COMMAND OR PROGRAM NOT FOUND Zosta’o wydane polecenie, kt¢re nie istnieje w DOS PORTFOLIO. W przypadku polecenia wewn‘trznego nale§y sprawdzi poprawnož pisowni polecenia. Przy pr¢bie uruchomienia programu zewn‘trznego lub pliku wsadowego, nale§y si‘ upewni, czy plik z programem lub plik wsadowy znajduje si‘ w bie§†cym katalogu. Mo§na te§ sprawdzi czy w pliku AUTOEXEC.BAT zosta’a ustawiona žcie§ka do katalogu zawieraj†cego uruchamiany program lub plik wsadowy. BAD FILENAME Zosta’a podana nazwa pliku, kt¢rej d’ugož jest wi‘ksza od maksymalnej d’ugožci nazwy. Inna mo§liwož to ch‘ wydrukowania zawartožci katalogu ze znakami grupowymi (*, ?) w nazwie katalogu. Nale§y sprawdzi wprowadzon† specyfikacj‘ dysku, žcie§ki i nazwy pliku. BAD NUMBER Komputer oczekiwa’ podania liczby, a wprowadzony ci†g znak¢w nie jest liczb† lub jest liczb† o wartožci poza oczekiwanym zakresem. Na przyk’ad, komunikat ten wywo’a podanie s’owa "kot" w miejsce numeru telefonicznego programu Address Book. Podobnie zako¤czy si‘ pr¢ba zmuszenia programu Worksheet lub Calculator do wyžwietlenia liczby o 99 cyfrach. Nale§y wprowadzi liczb‘ lub sprawdzi czy podana liczba le§a’a w dopuszczalnym przedziale wartožci. BASIC NOT AVAILABLE Program u§ytkownika usi’owa’ wywo’a interpreter j‘zyka BASIC zapisany w pami‘ci ROM. W Portfolio taki interpreter nie istnieje. CANNOT CREATE FILE Nazwa pliku wyjžciowego jest b’‘dna lub w og¢le jej brak. Nale§y sprawdzi poprawnož wprowadzonej nazwy. CANNOT MOVE-TARGET DAY IS OCCUPIED W programie Diary usi’owano przemiežci dat‘ towarzysz†cym jej tekstem pod dat‘, kt¢ra r¢wnie§ posiada’a przypisany jej tekst. Nale§y przesun† pozycj‘ pod inn† dat‘ lub po’†czy oba teksty pod wybran† dat‘. CARD ACCESS RAM-karta zosta’a wyj‘ta ze stacji Portfolio w czasie, gdy komputer czyta’ lub zapisywa’ na niej informacje. W tym wypadku program ko¤czy prac‘ i kontrol‘ nad komputerem przejmuje DOS. Nie zaleca si‘ wyci†gania RAM-karty w czasie korzystania z niej przez program. CHECKSUM ERROR Transmisja pliku w opcji File Transfer programu Setup przebieg’a z b’‘dem. Nale§y sprawdzi poprawnož pod’†czenia modu’u komunikacyjnego do komputera i powt¢rzy transmisj‘. COMMUNICATIONS ERROR Wyst†pi’ b’†d zwi†zany z po’†czeniem Portfolio i komputera PC, w czasie transmisji pliku w programie Setup. Nale§y sprawdzi poprawnož pod’†czenia kabla i ponowi transmisj‘. Powy§szy komunikat mo§e pojawi si‘ te§ przy pr¢bie inicjalizacji portu szeregowego, bez pod’†czonego modu’u komunikacyjnego. CORRUPT FILE Wyst†pi’a pr¢ba za’adowania do programu Worksheet pliku w formacie innym ni§ LOTUS 1-2-3 wersja 1a. Gdy plik pochodzi’ z innego programu, nale§y go ponownie za’adowa. DATA ERROR READING (WRITING) DRIVE ABORT,RETRY, IGNORE? Komunikat ten pojawia si‘ przy pr¢bie zapisu lub odczytu danych z RAM-karty, gdy RAM-karta nie jest w’ažciwie sformatowana lub jest uszkodzona. RAM-karta mo§e nie by sformatowana za pomoc† polecenia DOS FORMAT. Aby przejž do systemu DOS nale§y nacisn† klawisz A. Je§eli b’†d natychmiast si‘ powt¢rzy nale§y nacisn† I, aby go zignorowa. System operacyjny wprowadzi w¢wczas komunikat: ENTRY NEW DRIVE (Podaj specyfikacj‘ nowego dysku tj. a: lub c:). DATE REPEAT SKIPPED AS TARGET DAY OCCUPIED Program Diary napotka’ powtarzaj†ce si‘ pozycje z t† sam† dat† w czasie automatycznego ’adowania pliku. Pozycja z powtarzaj†c† si‘ dat† zosta’a przeniesiona do takiego miejsca w przysz’ožci, gdzie by’a wolna data bez skojarzonych z ni† notatek. DEVICE READ ERROR RAM-karta zosta’a wyj‘ta ze stacji w czasie odczytu z niej danych przez program. Inna przyczyna b’‘du to wprowadzone do programu polecenie czytania z nie istniej†cego katalogu. Nale§y sprawdzi czy RAM-karta jest poprawnie w’o§ona do stacji i czy specyfikacja katalogu jest poprawna. DEVICE WRITE FAILURE Nast†pi’ b’†d w czasie zapisu danych na RAM-kart‘ lub wewn‘trzny dysk Portfolio . Gdy b’†d wyst†pi’ w czasie zapisu na dysk wewn‘trzny c: oznacza to, §e dysk mo§e by pe’ny lub podany katalog na dysku c: nie istnieje. Je§eli b’†d wyst†pi’ w czasie zapisu na RAM-kart‘, przyczyn† mo§e by nieprawid’owe jej w’o§enie do stacji RAM-kart. Nale§y sprawdzi, czy RAM-karta jest dobrze w’o§ona do stacji i spr¢bowa zapisu powt¢rnie. DIRECTORY EXIST OR CANNOT BE CREATED Nast†pi’a pr¢ba utworzenia katalogu o istniej†cej ju§ nazwie. Nale§y sprawdzi, czy nie istnieje plik o wprowadzonej nazwie. DIRECTORY NOT FOUND OR NOT EMPTY Nast†pi’a pr¢ba wykasowania katalogu z dysku, lecz katalog zawiera pliki lub nie mo§e by znaleziony. Nale§y sprawdzi poprawnož wprowadzonej nazwy katalogu oraz to, czy katalog jest pusty. B’†d ten wyst†pi r¢wnie§ w przypadku pr¢by usuni‘cia katalogu bie§†cego. DISK FULL W czasie kopiowania plik¢w nast†pi’o przepe’nienie RAM-karty lub dysku wewn‘trznego Portfolio. DISK IS WRITE PROTECTED RAM-karta, kt¢ra ma by formatowana ma prze’†cznik blokady zapisu ustawiony na ON. DIVIDE BY ZERO W programie zewn‘trznym nast†pi’a pr¢ba wykonania dzielenia przez zero lub wyst†pi’o przekroczenie zakresu przez zmienn†. Nale§y spr¢bowa uruchomi program powt¢rnie. Gdy pr¢ba si‘ nie uda nale§y zresetowa Portfolio przez r¢wnoczesne nacižni‘cie klawiszy [CTRL][ALT][DEL]. DRIVE IN SEARCH PATH NOT FOUND We wprowadzonej specyfikacji žcie§ki zosta’ podany symbol (np. d:) istniej†cego dysku. ENTER NEW DRIVE DOS nie mo§e odczyta §adnej informacji z bie§†cego dysku. Nale§y poda nazw‘ nowego dysku np. C:. ENVIROMENT FULL ˜rodowisko sytemu DOS (opisane w pliku CONFIG.SYS) jest przepe’nione. Nale§y zmniejszy liczb‘ instrukcji zapisanych w pliku CONFIG.SYS. EXEC ERROR Plik zawieraj†cy program gotowy do wykonania (typu .EXE) zosta’ uszkodzony lub brak pami‘ci do uruchomienia programu. Nale§y przekopiowa plik lub ograniczy wymagania programu co do iložci pami‘ci. FAILED TO RUN PROGRAM Dodatkowy program edytora nie mo§e by za’adowany i uruchomiony z powodu uszkodzenia pliku lub pami‘ci operacyjnej. FILE NOT FOUND Plik podany w poleceniu DOS nie zosta’ znaleziony lub jakiž program usi’owa’ za’adowa nie istniej†cy plik. Nale§y uwa§nie sprawdzi wprowadzon† nazw‘ pliku, lub wylistowa zawartož katalogu i sprawdzi czy §†dany plik istnieje. FOR CANNOT BE NESTED Polecenie systemu operacyjnego FOR nie mo§e by cz‘žci† innego polecenia FOR. FORMAT ERROR Polecenie FORMAT nie spowodowa’o poprawnego sformatowania RAM-karty. Nale§y wyj† RAM-kart‘ ze stacji, w’o§y j† ponownie i wyda polecenie FORMAT. FORMULA TOO LONG W programie Worksheet zosta’a wprowadzona formu’a o zbyt du§ej iložci znak¢w. Nale§y rozbi formu’‘ na dwie cz‘žci umieszczone w dw¢ch kom¢rkach. GENERAL ERROR READING (WRITING) DRIVE ABORT, RETRY, IGNORE? B’†d ten pojawia si‘ w przypadku cz‘žciowego uszkodzenia RAM-karty. Patrz r¢wnie§ komunikat DATA ERROR. HALT BATCH JOB (Y/N)? Wykonywanie pliku wsadowego zosta’o przerwane wprowadzeniem znaku CONTROL C [CTRL][C] lub CONTROL BREAK [FN][B]. Wprowadzenie Y [RTN] spowoduje przerwanie wykonywania polece¤ pliku wsadowego i przejžcie do DOS. Nacižni‘cie klawiszy Y [RTN] spowoduje przejžcie do wykonywania kolejnego polecenia pliku wsadowego. ILLEGAL CELL REFERENCE Adres kom¢rki wprowadzony w programie Worksheet ma z’y format lub wykracza poza granice arkusza. Informacje o adresach kom¢rek mo§na znale¦ w Rozdziale 9. ILLEGAL CHARACTER W czasie edycji tažmy oblicze¤ programu Calculator, wprowadzono znak, kt¢ry nie jest rozpoznawany przez program. Nale§y wykasowa ten znak. ILLEGAL DATE W poleceniu DATE systemu DOS lub w programie Diary zosta’a niew’ažciwie wprowadzona data. Dat‘ t‘ nale§y wprowadzi w formacie okrežlonym w poleceniu COUNTRY zawartym w pliku CONFIG.SYS. Opis pliku CONFIG.SYS mo§na znale¦ w rozdziale 1. ILLEGAL TIME W poleceniu TIME systemu DOS lub w programie Diary zosta’ niew’ažciwie podany czas. Czas nale§y wprowadzi w formacie 24- godzinnym w formie godz:min lub godz.min. INSERT DISK WITH BATCH FILE Plik wsadowy zosta’ uruchomiony z RAM-katy, kt¢ra nast‘pnie zosta’a wyj‘ta ze stacji. Aby wykonanie polece¤ zosta’o prawid’owo zako¤czone nale§y powt¢rnie w’o§y RAM-kart‘ do stacji. Inna przyczyna b’‘du to wykasowanie pliku wsadowego przez polecenie w nim zawarte. Nale§y nacisn† klawisze [CTRL][C] aby zako¤czy wykonywanie polece¤ pliku. INTERNAL DISK ERROR Nie uda’a si‘ pr¢ba formatowania wewn‘trznego RAM-dysku w czasie inicjalizacji. Nale§y wykona zimny start poprzez wyj‘cie baterii, od’†czenie urz†dze¤ peryferyjnych i nacižni‘cie przycisku zerowania. INVALID CHARAKTERS IN LABEL W poleceniu DOS LABEL wpisano spacj‘ lub inne znaki, kt¢re nie mog† tworzy nazwy pliku. INVALID DIRECTORY W poleceniu DOS DIR lub CD zosta’a podana b’‘dna nazwa katalogu. Nale§y sprawdzi poprawnož wprowadzonej nazwy. INVALID DRIVE Specyfikacja dysku, kt¢ry nie istnieje w systemie, zosta’a podana jako parametr jednego z polece¤ systemu DOS. Je§eli wi‘c w pliku CONFIG.SYS znajduj† si‘ instrukcje device nale§y upewni si‘, §e programy obs’ugi urz†dze¤ zosta’y poprawnie za’adowane. INVALID PARAMETER W poleceniu systemu DOS zosta’ podany niew’ažciwy parametr, np.: DIR/R. B’†d tego rodzaju mo§e r¢wnie§ wyst†pi w programie Worksheet , przy podaniu niew’ažciwego argumentu do funkcji. Nale§y sprawdzi, czy parametry (argumenty) s† podane w odpowiedniej kolejnožci i czy s† w’ažciwego typu. LABEL NOT FOUND Nazwa etykiety skojarzonej z poleceniem GOTO zosta’a tylko raz wpisana do pliku wsadowego. Nale§y sprawdzi pisowni‘ nazwy etykiety. LOW BATTERY Baterie uleg’y roz’adowaniu i trzeba je wymieni. Spos¢b wymiany baterii jest opisany w Rozdziale 1. MAX SIZE ALLOWED IS K Usi’owano utworzy RAM-dysk o wi‘kszej pojemnožci ni§ maksymalna dozwolona pojemnož. Nale§y poda mniejszy parametr do polecenia FDISK. MEMORY FULL Zosta’ uruchomiony program zewn‘trzny, kt¢ry potrzebuje wi‘cej pami‘ci ni§ Portfolio posiada w danej chwili. Podobny efekt wywo’a za’adowanie zbyt du§ego pliku do dzia’aj†cego programu. Istnieje kilka metod ratunku. Mo§na usun† programy na sta’e rezyduj†ce w pami‘ci. W przypadku zbyt du§ego pliku mo§na go podzieli na kilka mniejszych. Gdy komunikat pojawi’ si‘ w czasie pracy programu, mo§na zwi‘kszy ilož pami‘ci przez wykasowanie bufora UNDELETE i obszaru schowka CLIPBOARD. Informacje na temat tych bufor¢w mo§na znale¦ w Rozdziale 1. MINIMUM DRIVE SIZE k Usi’owano utworzy RAM-dysk o mniejszej pojemnožci ni§ minimalna dozwolona pojemnož. Nale§y poda wi‘kszy parametr do polecenia FDISK. MISMATCHED BRACKEDS W programach Worksheet lub Calculator , zosta’o wpisane wyra§enie, kt¢re posiada wi‘cej nawias¢w otwieraj†cych od zamykaj†cych lub odwrotnie. Nale§y sprawdzi czy ka§demu nawiasowi otwieraj†cemu ( odpowiada nawias zamykaj†cy ). MISSING OPERATOR + - * / ^ ! Program Calculator oczekiwa’ jednego z operator¢w we wskazanym miejscu oblicze¤. Nale§y wpisa jeden z operator¢w: +, -, *, /, ^, !. MONTHLY REPEAT HAS BEEN MOVED DUE TO EARLINER END OF MONTH Wydarzenie powtarzaj†ce si‘ co miesi†c zosta’o w programie Diary przesuni‘te w kierunku pocz†tku miesi†ca ze wzgl‘du na to, §e zaznaczony dzie¤ w bie§†cym miesi†cu nie istnieje. Sytuacja taka ma miejsce w lutym, gdy wydarzenie powtarzaj†ce si‘ co miesi†c zosta’o ustawione na 31 stycznia. MUST SPECIFY ON OR OFF Polecenia systemu DOS VERIFY lub BREAK zosta’y u§yte z innymi parametrami ni§ ON lub OFF. MUST SPECIFY SOURCE AND TARGET FILES W poleceniu COPY u§yto tej samej nazwy dla pliku ¦r¢d’a i przeznaczenia. Na przyk’ad: COPY AUTOEXEC.BAT AUTOEXEC BAT lub COPY AUTOEXEC.BAT (zak’adamy, §e plik AUTOEXEC.BAT istnieje). NO PATH Polecenie sytemu DOS PATH zosta’o wydane bez parametr¢w. W efekcie brak w systemie žcie§ki przeszukiwania. Nale§y ustali now† žcie§k‘ przeszukiwania za pomoc† polecenia PATH lub SET. NOT READY ERROR READING (WRITING) DRIVE ABORT, RETRY, IGNORE? Komunikat pojawia si‘ przy pr¢bie zapisu lub odczytu danych z RAM-karty w chwili, gdy nie jest ona w’o§ona do stacji Portfolio. Inn† przyczyn† b’‘du mo§e by spadek napi‘cia baterii zasilaj†cych komputer w chwili operacji zwi†zanych z obs’ug† RAM- karty. Wi‘cej informacji mo§na znale¦ w opisie komunikatu DATA ERROR. OUT OF RANGE Ten komunikat mo§e wyst†pi na skutek r¢§nych okolicznožci. Podstawow† przyczyn† jest wprowadzenie do programu zbyt du§ej lub ma’ej liczby. Na przyk’ad ustawienie szerokožci kolumn w programie Worksheet wi‘kszej ni§ 34, spowoduje wyžwietlenie tego komunikatu. RAM CHECK FAILURE System zawiesi’ si‘ na skutek sprz‘towego b’‘du. Nale§y wyj† baterie i nacisn† przycisk reset. ROOT DIRECTORY FULL Katalog g’¢wny dysku jest przepe’niony. Rozwi†zanie problemu to wykasowanie pewnych plik¢w, skorzystanie z innego dysku lub za’o§enie w katalogu g’¢wnym innego katalogu. SECOND DRIVE NOT INSTALLED Usi’owano sformatowa RAM-kart‘ w stacji B: Portfolio , gdy stacja nie by’a pod’†czona do komputera. Stacja B: RAM-karty stanowi dodatkowe wyposa§enie Portfolio. SOME ALARMS ARE SET IN THE PAST AND SO WILL NOT GO OFF Komunikat mo§e pojawi si‘ w czasie zachowywania bie§†cego pliku programu Diary pod nazw† C:\SYSTEM\DIARY.DRY, je§eli plik zawiera alarmy skojarzone z minion† dat†. Je§eli stanowi to zaskoczenie nale§y sprawdzi, czy data przechowywana przez Portfolio jest prawdziwa. W tym celu nale§y skorzysta z polecenia systemu DOS DATE. SOME DATA CANNOT BE LOADED Program Worksheet za’adowa’ plik zawieraj†cy funkcje programu LOTUS 1-2-3 wersja 2. W Dodatku B mo§na znale¦ wykaz funkcji zaimplementowanych w programie Worksheet . STRING NOT FOUND Usi’owano znale¦ ’a¤cuch znak¢w, kt¢ry nie wyst†pi’ w tekžcie dla danego kierunku przeszukiwania (od po’o§onego kursora w g¢r‘ lub w d¢’ tekstu). SYNTAX ERROR W poleceniu sytemu DOS zastosowano niew’ažciw† sk’adni‘. Inna przyczyna b’‘du to z’y algorytm oblicze¤ w programie Worksheet lub Calculator . Gdy komunikat pojawi’ si‘ w czasie edycji tažmy oblicze¤ kalkulatora, nale§y nacisn† ^L aby wykasowa bie§†c† lini‘ tažmy, a nast‘pnie nacisn† klawisz [RTN]. TERGET FILE EXISTS Usi’owano zmieni nazw‘ pliku na now† nazw‘, kt¢ra ju§ istnieje na danym dysku i w danym katalogu. TARGET IS OVER THE EDGE W programie Worksheet u§yto polecenia COPY z obszarem kom¢rek. Kt¢ry po przekopiowaniu przekroczy’by praw† lub doln† kraw‘d¦ arkusza. Nale§y przekopiowa mniejszy blok lub ten sam blok, ale do innej kom¢rki. TIMEOUT LINK BROKEN Program komunikacyjny Portfolio , uruchomiony z programem wewn‘trznym SETUP , nie uzyska’ §adnej odpowiedzi z komputera pod’†czonego do Portfolio. Nale§y sprawdzi pod’†czenie kabli i spr¢bowa powt¢rzy transmisj‘. TOO MANY COLS OR ROWS Komunikat mo§e pojawi si‘ w czasie wstawiania nowych kolumn lub wierszy do arkusza programu Worksheet . W czasie wstawiania wierszy lub kolumn w arkusz musi istnie odpowiednia ilož pustych wierszy lub kolumn na dole lub po prawej stronie arkusza. UNRECOGNIZED COMMAND IN CONFIG.SYS Plik CONFIG.SYS zawiera instrukcj‘, kt¢ra nie jest rozpoznawana przez DOS. W rozdziale 1 mo§na znale¦ dozwolone instrukcje pliku CONFIG.SYS. WRITE PROTECT ERROR WRITING DRIVE ABORT, RETRY, IGNORE? Usi’owano sformatowa RAM-kart‘, kt¢rej prze’†cznik blokady zapisu jest ustawiony na ON. Powy§szy komunikat wywo’a te§ ka§da pr¢ba zapisu lub wykasowania pliku na tej RAM-karcie. Nale§y prze’†czy prze’†cznik blokady zapisu na OFF lub skorzysta z nie zabezpieczonej RAM-karty. Nacižni‘cie klawisza A spowoduje zaniechanie operacji i przejžcie do systemu operacyjnego. Je§eli prze’†czono prze’†cznik blokady zapisu na OFF, nale§y nacisn† R, aby ponowi operacj‘. Nacižni‘cie klawisza I spowoduje ponowne wyprowadzenie komunikatu. WRONG NUMBER OF PARAMS Polecenie systemu DOS lub funkcja programu Worksheet nie otrzyma’a w’ažciwej liczby parametr¢w. Nale§y poda w’ažciw† ich liczb‘. W programie Worksheet nale§y sprawdzi, czy zastosowano w’ažciwy separator mi‘dzy argumentami. Separator jest przecinkiem, gdy punkt dziesi‘tny jest kropk† i odwrotnie. *** ALL FILES ON C: WILL BE LOST *** COMTINUE (Y/N)? Zosta’o wydane polecenie FDISK systemu DOS, foramtuj†ce wewn‘trzny RAM-dysk Portfolio. Trzeba mie ABSOLUTN pewnož, §e na dysku C: nie ma §adnych potrzebnych plik¢w. Po udzieleniu odpowiedzi Y nie jest mo§liwe odzyskanie zawartožci plik¢w, kt¢re znajdowa’y si‘ na dysku C:. ** SYSTEM ERROR ** SORRY! NOTE WHAT YOU LAST DID; ESC WILL ATTEMP RECOVERY QUIT & SAVE IF POSSIBLE Komunikat ten wyst‘puje nadzwyczaj rzadko. Zwi†zany jest z ewentualnymi b’‘dami w programach wewn‘trznych Portfolio . W przypadku wyžwietlenia komunikatu najlepiej jest naciska klawisz [ESC] do chwili jego znikni‘cia z ekranu. Je§eli jest to mo§liwe, nale§y natychmiast zachowa bie§†cy plik programu, zako¤czy prac‘ programu i przejž do systemu DOS. Nast‘pnie nale§y powt¢rnie uruchomi program i za’adowa przed chwil† zachowany plik. Je§eli program nie chce si‘ uruchomi, nale§y jednoczežnie nacisn† [CTRL][ALT][DEL].